5 năm loay hoay dạy tích hợp

Từng có lần bối rối khi học trò hỏi xếp một loài vật vào nhóm thú hay bò sát và lưỡng cư, cô Huyền với 15 năm dạy Vật lý, hẹn trả lời sau.

Cô Huyền, 40 tuổi, ở Ninh Bình, kể ba năm đầu khi chương trình mới có môn tích hợp như Khoa học tự nhiên, cô được phân công dạy kiến thức môn Vật lý. Từ năm ngoái, cô đảm nhận toàn bộ môn này ở lớp 6, các khối 7, 8, 9 vẫn dạy riêng như cũ.

“Phần không phải chuyên môn của mình, tôi chỉ có thể dạy cơ bản theo sách. Có nhiều câu học sinh hỏi mà chưa trả lời được, tôi hẹn giải đáp sau”, cô Huyền kể. “Cô không tự tin nên trò cũng thiệt thòi”.

Nữ giáo viên cho biết mình và các đồng nghiệp dạy Lý, Hóa, Sinh đều được học bồi dưỡng để dạy tích hợp, song “không thể bằng” chuyên môn đã học sâu từ thời đại học và kinh nghiệm đứng lớp hàng chục năm.

Khi ra đề kiểm tra cho học sinh, dựa vào tỷ lệ của các mạch kiến thức, chẳng hạn Vật lý 40%, Hóa học và Sinh học cùng 30%, mỗi giáo viên sẽ phụ trách phần của mình rồi ghép lại. Việc này đôi khi dẫn tới tình trạng trùng dạng bài hay chênh lệch về mức độ nhận biết giữa các câu hỏi.

Ngoài ra, thời khóa biểu gần như tuần nào cũng thay đổi. Có những bài đáng ra phải học sau, nhưng học sinh sẽ học trước, thầy cô cũng phải chạy theo. Như cô Huyền có tuần dạy tới 27 tiết do các khối đồng loạt học mạch kiến thức Vật lý, nhưng có tuần chỉ dạy 14 tiết vì các em chuyển sang học Hóa học, Sinh học.

Tại TP HCM, áp lực đè nặng lên cô Phương, khi phải dạy toàn bộ môn Khoa học tự nhiên lớp 6, 7, 8, dù chuyên môn về Sinh học.

“Tôi không đủ tự tin dạy chéo phân môn khi chỉ được tập huấn mấy tháng”, cô Phương nói. Nữ giáo viên ví dụ khi dạy nội dung lượng và chất tăng/giảm ở một lớp 8 gần đây, dù đã tìm hiểu trước, cô vẫn chỉ dừng lại ở các câu hỏi cho học sinh nhận biết mà không lý giải vì sao.

“Các ví dụ tôi đều lấy từ sách giáo khoa, không dám giới thiệu bên ngoài vì sợ không đúng”, cô Phương kể. “Nhiều giáo viên khác cũng rất sợ”.

Theo chương trình mới, từ năm 2021, học sinh THCS không học Sinh học, Vật lý, Hóa học, Lịch sử, Địa lý riêng lẻ mà học Khoa học tự nhiên; Lịch sử và Địa lý, gọi là môn tích hợp. Để chuyển đổi, Bộ Giáo dục và Đào tạo ra kế hoạch bồi dưỡng với 20-36 tín chỉ, mỗi tín chỉ 45 tiết, tùy bằng cấp chuyên môn của thầy cô.

Dạy liên môn là xu hướng phổ biến trên thế giới, phối hợp kiến thức nhiều môn học để nghiên cứu và giải quyết tình huống. Sau 5 năm, nhiều nhà quản lý và chuyên gia nhìn nhận môn tích hợp ở Việt Nam như phép cộng cơ học, “cưỡi ngựa xem hoa”.

Tại TP HCM, các trường học đều bố trí một giáo viên đảm nhận môn tích hợp. Theo thầy Đinh Phú Cường, hiệu trưởng trường THCS Phú Định, thầy cô dù được tập huấn thường xuyên vẫn có tâm lý không thoải mái vì phải dạy trái với bằng cấp.

“Đa số giáo viên không đủ tự tin khi xử lý một số tình huống hay bài tập trên lớp”, thầy Cường nhìn nhận. “Với bồi dưỡng học sinh giỏi lớp 9 môn Khoa học tự nhiên, trường phải điều động 3 giáo viên, mỗi người phụ trách một phân môn mới đảm bảo kiến thức”.

Ngược lại, nhiều trường ở Hà Nội vẫn để các giáo viên chia nhau dạy theo từng phần kiến thức. Thầy Khang, phó hiệu trưởng một trường THCS ở ngoại thành, lý giải chỉ số ít giáo viên có năng lực tốt để dạy Khoa học tự nhiên, Lịch sử và Địa lý của khối 6, “cùng lắm là khối 7”; một vài người đảm nhận được hai trong ba phân môn như Hóa – Sinh.

“Ở khu vực của mình, tôi chưa thấy giáo viên nào dạy thành thạo, tự tin được môn tích hợp lớp 8, 9”, thầy Khang nói.

Cùng quan điểm, thầy Hồ Tuấn Anh, Phó Hiệu trưởng trường THCS Quỳnh Mai 2, Nghệ An, đánh giá thực tiễn triển khai chỉ như “cưỡi ngựa xem hoa”.

Thầy chỉ ra nguyên nhân lớn nhất là môn học này được tổ chức khi nhân lực chưa sẵn sàng. Để dạy một môn, giáo viên được đào tạo 4 năm, trong khi thầy cô dạy tích hợp chỉ được tập huấn ngắn hạn, chủ yếu online, kiến thức không sâu nên không dám đi vào vấn đề nâng cao.

Thêm vào đó, bản chất nội dung sách giáo khoa vẫn là phép cộng cơ học các môn độc lập, tỷ lệ tích hợp không đáng kể hoặc rất ít, theo nguyên một trưởng phòng giáo dục ở TP HCM.

PGS. TS Trương Đình Thăng, giảng viên cao cấp, Đại học Đà Nẵng – chuyên gia giáo dục phổ thông, dẫn chứng sách Khoa học tự nhiên vẫn chia thành các phần rõ rệt cho từng môn Vật lý, Hóa học và Sinh học. Tương tự với môn Lịch sử và Địa lý. Thậm chí, môn Âm nhạc – Mĩ thuật còn có hai cuốn sách giáo khoa khác nhau, không có sự lồng ghép nội dung

“Sách cấu trúc như vậy là làm khó giáo viên, trong bối cảnh năng lực dạy tích hợp còn hạn chế vì chưa được đào tạo bài bản, bồi dưỡng chưa đủ”, ông Thăng nói. “Thực chất là các giáo viên đâu có dạy tích hợp, mà họ đang dạy nội dung chuyên ngành của mình trong bộ sách được gọi là tích hợp”.

Những bất cập nói trên khiến học sinh không hứng thú với môn học. Đặc biệt, tâm lý e ngại của giáo viên dẫn đến chất lượng giáo dục của bộ môn này giảm sút nghiêm trọng, theo thầy Tuấn Anh. Còn thầy Đinh Phú Cường nhận định vì học sinh chưa lĩnh hội được “tinh thần tích hợp” nên hầu như không có địa phương nào chọn thi lớp 10 bằng môn này.

Dù đối mặt nhiều áp lực, nhiều trường đang dần thích nghi. Tại trường Tiểu học và THCS Chương Dương, Hà Nội, hiệu trưởng Nguyễn Thị Vân Hồng cho biết ngoài làm “công tác tư tưởng”, các tổ chuyên môn được yêu cầu sinh hoạt đều đặn theo tuần, có thể tăng số buổi nếu cần. Từng giáo viên đơn môn sẽ dạy mẫu, chia sẻ kinh nghiệm, nêu những tình huống thường gặp để cùng thảo luận cách giải quyết.

Nhờ đó, trường có hơn 10 giáo viên dạy tích hợp, dễ dàng xếp thời khóa biểu, khắc phục tình trạng thừa – thiếu giờ. Học sinh học theo đúng thứ tự bài mà không bị đảo lộn mạch kiến thức, chất lượng được đảm bảo.

Cô nhìn nhận dạy tích hợp không có nghĩa biến một giáo viên Lý có thể đi thi dạy giỏi hay bồi dưỡng học sinh giỏi Hóa, Sinh. Thay vào đó, thầy cô chỉ cần đáp ứng yêu cầu kiến thức cơ bản của ba môn.

“Dạy tích hợp hoàn toàn khả thi”, cô Hồng nói, đánh giá đây là cách tiếp cận tiến bộ, giúp cả thầy và trò có kiến thức liên môn.

Dù vậy, những ngày gần đây, một cuộc thảo luận sôi nổi diễn ra trên các diễn đàn của giáo viên phổ thông, kiến nghị tách môn tích hợp về như cũ. Cô Lan dù đã dạy Lịch sử và Địa lý tại TP HCM 5 năm qua vẫn hy vọng nhân dịp sửa đổi chương trình, Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ xem xét việc này.

“Như vậy giáo viên sẽ được dạy môn học có thế mạnh, được đào sâu kiến thức, học sinh dễ tiếp cận”, cô Lan nói.

Cô Huyền chung quan điểm, vì “thực tế học sinh vẫn đang học đơn môn”. Theo nữ giáo viên, trong vài năm tới, khi lực lượng sinh viên sư phạm môn tích hợp tốt nghiệp, đội ngũ giáo viên trẻ đáp ứng tốt yêu cầu thì mới nên triển khai dần dần.

Nguyễn Quyên – Thanh Hằng

* Tên một số nhân vật được thay đổi