‘Buổi sáng và buổi tối’ trọn kiếp người


Tiểu thuyết xoay quanh Johannes – một người đánh cá. Phần đầu là câu chuyện khi ông ra đời qua góc nhìn của người cha Olai. Phần sau là những dòng hồi tưởng của ông hồi tưởng lúc đang lang thang ở cõi trung ấm.

Sách bắt đầu vào một buổi tối, khi Olai chứng kiến vợ mình sinh người con thứ hai. Trong lúc vợ vượt cạn, anh suy ngẫm về nhân tình thế thái, hạnh phúc, niềm vui lẫn đau đớn, khổ sở, lo rằng ”cửa tử” sẽ ”bắt lấy” vợ như điều xảy ra với mẹ mình.

Trải nghiệm này giúp anh nhận ra trong cuộc đời này có thiện, ác, có Chúa trên cao và Satan bên dưới. Có thể nói đó như một khải thị khiến anh nhận ra bản chất cuộc đời. Khoảnh khắc thức tỉnh này cũng là chủ đề trở đi trở lại nhiều lần trong tác phẩm của Jon Fosse, điển hình nhất là Ánh sáng trắng – tác phẩm xoay quanh một người lạc vào rừng thẳm vào mùa đông, đứng giữa ranh giới sống – chết.


Bìa Buổi sáng và buổi tối (Morning and Evening). Sách 168 trang, do Bùi An Bình dịch, Nguyễn Hùng Huy hiệu đính, Rainbow Books và NXB Lao động liên kết ấn hành. Ảnh: Thúy Diễm

Bìa ”Buổi sáng và buổi tối” (Morning and Evening). Tác phẩm của nhà văn Na Uy ra mắt vào năm 2000 bằng tiếng Nynorsk, dịch sang tiếng Anh năm 2015, được phát hành bản tiếng Việt giữa tháng 11. Sách 168 trang, do Bùi An Bình dịch, Nguyễn Hùng Huy hiệu đính, Rainbow Books và Nhà xuất bản Phụ nữ liên kết ấn hành. Ảnh: Thúy Diễm

Khi vợ Olai mẹ tròn con vuông, sách nhanh chóng chuyển sang mạch truyện thứ hai. Lúc này, Johannes đã già, sống trong căn nhà quen thuộc với những thói quen lặp lại hàng ngày như: thức dậy, nôn thốc nôn tháo, hút thuốc, uống cà phê, ăn bánh mì cứng mỗi buổi sáng. Tại đây, ông từng sống với vợ là Erna nhưng không may bà đã qua đời.

Tuy nhiên, vào một buổi sáng đặc biệt, Johannes lại thấy mình nhẹ bẫng. Thay vì cơn đau do xương cốt lão hóa, ông cảm nhận huyết quản như thời trai trẻ, di chuyển linh hoạt, uống cà phê, ăn bánh mì cũng ngon hơn dù không mấy khác so với trước.

Khi một tiếng nói thần bí gọi Johannes vào nhà kho để ngắm nhìn những công cụ lao động từng một thời gắn bó, ông bắt gặp những thứ tưởng chừng không thay đổi gì lại như đang được dát vàng. Cảm giác lạ ấy khiến ông băn khoăn, tò mò cất bước đi dạo trên đường.

Rồi ông thấy mọi thứ, từ ngôi nhà, con thuyền cho đến không khí giống hôm qua nhưng cũng khác biệt, vừa nặng kiếp đời vừa nhẹ nhõm. Các bất ngờ nối tiếp nhau khi Johannes gặp lại Peter – người bạn đồng liêu đã qua đời vài tháng trước.

Thoạt đầu, ông nghĩ mình mơ, nhưng sự thật cả hai đã cùng nói chuyện, đi câu cua, bán cua tại thị trấn bên kia bờ Vịnh. Ở đó thời gian lật ngược, giúp ông gặp lại Anna Petterson – mối tình không thành và Erna – vợ mình – lúc thanh xuân.

Tất cả hiện tượng khiến ông hoài nghi trước khi nhận ra mình đang lang thang trong bardo, thuật ngữ Tây Tạng diễn tả trạng thái trung gian – vùng trung gian giữa sự sống và cái chết, nơi những gì nhân vật thấy như một thước phim đang tua ngược lại.

Ở phần hai, Jon Fosse xóa nhòa logic về không – thời gian, đưa Johannes vào những cảnh huống khác nhau, nơi quá khứ và hiện tại không thể phân định. Điều này gợi nhớ đến Aliss bên đám lửa – sáng tác được xem là điển hình nhất của nhà văn, khi không – thời gian cũng được đan cài thú vị. Nhưng Buổi sáng và buổi tối dễ đọc hơn bởi câu chuyện chỉ xoay quanh đời sống mấy chục năm của Johannes, thay vì quay về vài thế hệ, trải dài suốt một thế kỷ.

Jon Fosse cũng linh hoạt trong cách thay đổi ngôi kể. Có khi đó là Johannes nhận thấy hôm nay kỳ lạ, những đôi lúc lại là Signe – con gái của ông – với những suy tư trên đường đến thăm cha mình. Ở phần một, không chỉ Olai mà vợ Marta và Johannes lúc còn đỏ hỏn cũng lên tiếng.

Những chi tiết này cho thấy sự phá cách của Jon Fosse, khiến bạn đọc bị cuốn vào một câu chuyện lớp lang, phức tạp nhưng thu hút, hình thành trí tưởng tượng độc đáo. Giữa buổi tối ”khai sinh” và buổi sáng ”khai tử”, một kiếp người lặng lẽ trôi qua, qua đó giúp độc giả trân quý hơn những giây phút nhỏ bé nhưng đầy ý nghĩa bên gia đình, người quen và cả ký ức đã làm nên họ ở hiện tại.

Trong sách, Jon Fosse vẫn giữ lối viết đặc trưng: những câu chữ nối dài miên viễn suốt nhiều trang, hiếm có dấu chấm, ít khi xuống dòng. Ở những câu văn lặp đi lặp lại, ông đã khắc họa được sự im lặng, nỗi hoài nghi, sự bối rối hay những điều ”không thể nói ra”.

Nhận định về tác phẩm, tờ Pulishers Weekly viết: ”Thật vậy, những khoảnh khắc xuyên suốt cuốn tiểu thuyết này rất giản dị, đời thường, nhưng chất văn xuôi cô đọng, quanh co và nhịp nhàng của Fosse khéo léo dẫn dắt người đọc qua quá khứ và hiện tại. Trong cuốn tiểu thuyết ngắn gọn nhưng hấp dẫn này, Fosse đã sáng tác một bài thiền thôi miên về sự sống và cái chết”.

Buổi sáng và buổi tối đã được trao giải Melsom năm 2001 cho tác phẩm viết bằng tiếng Nynorsk bản địa hay nhất. Ấn phẩm cũng được đề cử Giải thưởng Văn học của Hội đồng Bắc Âu và Giải Phê bình Văn học Na Uy. 14 năm sau, sách được chuyển thể thành vở opera Morgen und Abend.


Nhà văn Jon Fosse. Ảnh: The Guardian

Nhà văn Jon Fosse. Ảnh: The Guardian

Jon Fosse, 66 tuổi, là nhà văn Na Uy thứ tư đoạt giải Nobel Văn học. Tác giả từng trải qua một tai nạn suýt chết khi bảy tuổi – sự kiện ảnh hưởng không nhỏ đến việc viết của ông. Trong lúc cận kề cái chết, Jon Fosse nhìn thấy một loại ánh sáng lung linh, rất yên bình và đẹp đẽ. ”Tôi nghĩ trải nghiệm này đã thay đổi tôi từ bên trong và có lẽ đã khiến tôi trở thành một nhà văn”, ông nói.

Ông có sự nghiệp đồ sộ gồm 70 cuốn tiểu thuyết, thơ, sách thiếu nhi, tiểu luận và kịch sân khấu. Các tiểu thuyết của ông được viết theo phong cách văn học hậu hiện đại và tiên phong, nhờ tính tối giản, chất trữ tình và sử dụng cú pháp không chính thống. Năm tác phẩm đã được dịch sang tiếng Việt gồm: Ánh sáng trắng (2023), Aliss bên đám lửa (2010), Ba màn kịch (2014), Kant (1990), Buổi sáng và buổi tối.

Tuấn Anh

Ngày xuất bản:

7 THÁNG 12, 2025

Tin cập nhật 24H

Than nghèo kể khổ để cầm cố 22 xe máy đi thuê

Đà NẵngGiang Thị Quỳnh Anh thuê 22 xe máy tự lái, sau đó nói dối đây là tài sản của gia đình, viện hoàn cảnh khó khăn để mang đi cầm cố lấy tiền trả nợ.

21 THÁNG 11, 2026

Thu thuế 0,2% với đất bỏ hoang từ 1/7/2027

Đất bỏ hoang sẽ bị thu thuế 0,2% và không áp dụng hạn mức với đất bỏ hoang, chậm đưa vào sử dụng, gấp gần 7 lần đất ở trong hạn mức.

21 THÁNG 11, 2026

Cho phép lao động công ích thay tiền phạt từ 5 triệu đồng trở xuống

Cá nhân bị phạt hành chính từ 5 triệu đồng trở xuống, đã nhận lỗi và tự nguyện đề nghị, có thể thực hiện công việc phục vụ cộng đồng thay cho nộp tiền phạt.

21 THÁNG 11, 2026

Người dân giao nộp gấu ngựa nuôi 26 năm

Nghệ AnÔng Hoàng Văn Phụng ở xã Vạn An bàn giao con gấu ngựa nặng hơn 100 kg cho Trung tâm Cứu hộ gấu Việt Nam, sau 26 năm nuôi tại nhà.

21 THÁNG 11, 2026

Hơn 45.000 tỷ đồng phòng chống ma túy và tội phạm đến 2030

Việt Nam sẽ huy động 45.300 tỷ đồng để phòng chống ma túy và tội phạm trong 5 năm, hướng tới mục tiêu ít nhất 50% xã và 20% tỉnh thành không có ma túy vào năm 2030.

21 THÁNG 11, 2026

Từ thầy trò thành đồng đội ở giải chạy danh giá Nhật Bản

Nhật BảnTạm nghỉ dạy, trở lại đại học để theo đuổi giấc mơ chạy Hakone Ekiden, Takao Imai không ngờ có ngày được trao dải băng tiếp sức cho chính học trò cũ.

21 THÁNG 11, 2026

Đề xuất luật việt vị mới của Wenger trước nguy cơ bị bác bỏ

Ngay cả cựu HLV Arsene Wenger cũng không cảm thấy bị thuyết phục sau đợt thử nghiệm luật việt vị mới ở giải đấu của Canada, trong khi các nhà làm luật của bóng đá giờ đây được kỳ vọng sẽ bác bỏ nó.

21 THÁNG 11, 2026

Messi săn chức vô địch MLS Cup thứ hai liên tiếp

Sau khi giành Chiếc Giày Vàng mùa thứ hai liên tiếp, Lionel Messi cùng Inter Miami hướng đến mục tiêu trở thành đội đầu tiên bảo vệ thành công chức vô địch MLS Cup kể từ LA Galaxy năm 2012.

21 THÁNG 11, 2026

Bàn thắng đầu tiên của Việt Nam trong lịch sử World Cup 11 người

QatarPha đánh gót đẹp mắt của Lê Sỹ Bách vào lưới Bỉ ở giải U17 World Cup tối nay giúp Việt Nam có bàn đầu tiên ở sân chơi 11 người cấp độ thế giới.

21 THÁNG 11, 2026

Chuyên cơ ông Trump lập kỷ lục khi trở về từ Trung Quốc

Chuyên cơ đưa ông Trump từ Trung Quốc về Mỹ sau APEC đã thực hiện hành trình liên tục dài nhất trong lịch sử đội bay Không lực Một.

21 THÁNG 11, 2026

Bài viết liên quan

Thời trang của ‘Đát Kỷ đẹp nhất màn ảnh’

Diễn viên Nga Na Nhiên, nổi tiếng với vai Đát Kỷ, thường chọn trang phục mang nét thanh lịch cổ điển.

21 THÁNG 11, 2026

Bốn năm yêu của Khả Như, Huỳnh Phương

Kém diễn viên Khả Như 5 tuổi, Huỳnh Phương được bạn bè nhận xét là chỗ dựa tinh thần cho bạn gái trước khi cầu hôn cô.

21 THÁNG 11, 2026

Hồ Ngọc Hà: ‘Biết ơn vì cuộc sống đủ đầy’

Ca sĩ Hồ Ngọc Hà nói trân quý cuộc sống khi luôn thấy đầy đủ, có giấc ngủ ngon, được ông xã Kim Lý đồng hành trên mọi chặng đường.

21 THÁNG 11, 2026

Hoàng tử, Công chúa Monaco ‘đẹp như tranh’ trong lễ Quốc khánh

Hoàng tử Albert và Công chúa Gabriella, cặp song sinh 11 tuổi, thu hút sự chú ý của công chúng trong ngày Quốc khánh Monaco.

21 THÁNG 11, 2026

Video AI ‘danh họa Frida Kahlo lái xe liều lĩnh’ bị chỉ trích

Video AI “Frida Kahlo lái xe liều lĩnh” của một hãng thời trang bị nói thiếu tôn trọng họa sĩ vì ngoài đời bà suýt chết sau tai nạn giao thông.

20 THÁNG 11, 2026