Dân số Trung Quốc giảm năm thứ 4 liên tiếp

Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc (NBS) hôm 19/1 công bố tổng dân số nước này giảm 3,39 triệu người, xuống còn 1,405 tỷ dân. Đây là năm thứ 4 liên tiếp quốc gia đông dân thứ hai thế giới ghi nhận quy mô dân số thu hẹp, bắt đầu từ năm 2022.

Tình trạng này xuất phát từ mức chênh lệch ngày càng lớn giữa tỷ lệ sinh và tử. Năm 2025 chỉ có 7,92 triệu trẻ em chào đời, giảm mạnh so với mức 9,54 triệu của năm 2024. Ngược lại, số ca tử vong tăng từ 10,93 triệu lên 11,31 triệu người.

Tỷ lệ sinh hiện chạm đáy ở mức 5,63 trên 1.000 dân. Yi Fuxian, chuyên gia nhân khẩu học tại Đại học Wisconsin-Madison (Mỹ), so sánh số ca sinh năm 2025 chỉ tương đương năm 1738 – thời điểm Trung Quốc mới có khoảng 150 triệu dân. Ở chiều ngược lại, tỷ lệ tử vong 8,04 trên 1.000 dân là mức cao nhất kể từ năm 1968.

Cấu trúc dân số già hóa nhanh tạo áp lực lớn lên nền kinh tế số hai thế giới, đặc biệt trong nỗ lực thúc đẩy tiêu dùng nội địa và kiểm soát nợ công. Số liệu NBS cho thấy nhóm trên 60 tuổi hiện chiếm khoảng 23% tổng dân số. Giới chuyên gia dự báo đến năm 2035, nhóm này sẽ đạt 400 triệu người, tương đương dân số Mỹ và Italy cộng lại.

Làn sóng hàng trăm triệu người rời lực lượng lao động đang đặt gánh nặng khổng lồ lên quỹ hưu trí. Để ứng phó, Bắc Kinh đã điều chỉnh tuổi nghỉ hưu: nam giới tăng từ 60 lên 63 tuổi, nữ giới tăng từ 55 lên 58 tuổi.

Xu hướng ngại lập gia đình cũng tác động trực tiếp đến bức tranh nhân khẩu học. Năm 2024 chứng kiến tỷ lệ kết hôn giảm kỷ lục 20%, chỉ còn hơn 6,1 triệu cặp đôi đăng ký so với 7,68 triệu của năm trước đó.

Nhằm đảo ngược tình thế, chính quyền Trung Quốc đang nỗ lực xóa bỏ ảnh hưởng từ chính sách một con trước đây và tuyên truyền “quan điểm tích cực về hôn nhân, sinh con”. Một thay đổi chính sách hồi tháng 5/2025, cho phép các cặp đôi đăng ký kết hôn tại bất kỳ đâu thay vì chỉ ở nơi cư trú, bước đầu mang lại tín hiệu khả quan. Số lượng đăng ký kết hôn trong quý III/2025 đã tăng 22,5% so với cùng kỳ, được giới nhân khẩu học kỳ vọng sẽ tạo cú hích tạm thời cho tỷ lệ sinh trong tương lai gần.

Làn sóng di cư từ nông thôn lên thành thị, nơi chi phí nuôi dạy trẻ đắt đỏ hơn, đã làm trầm trọng thêm thách thức nhân khẩu học. Các nhà hoạch định chính sách đã đưa quy hoạch dân số trở thành một phần trọng tâm trong chiến lược kinh tế quốc gia. Theo ước tính của Reuters, Bắc Kinh có thể phải chi tới 180 tỷ nhân dân tệ (khoảng 25,8 tỷ USD) trong năm nay để thực hiện các biện pháp kích cầu sinh sản.

Các khoản chi chính bao gồm trợ cấp trẻ em quốc gia (triển khai lần đầu tiên vào năm ngoái) và cam kết “không chi phí phát sinh” cho phụ nữ trong suốt thai kỳ vào năm 2026. Mọi chi phí y tế gồm cả thụ tinh trong ống nghiệm (IVF), sẽ được bảo hiểm chi trả.

Trung Quốc hiện là một trong những quốc gia có tỷ lệ sinh thấp nhất thế giới với khoảng 1 con/phụ nữ, thấp hơn nhiều so với mức thay thế 2,1. Tình trạng tương tự cũng đang diễn ra tại các nền kinh tế Đông Á khác như Hàn Quốc và Singapore với tỷ lệ khoảng 1,1. Dự báo đến cuối thế kỷ này, số lượng phụ nữ trong độ tuổi sinh sản (15-49 tuổi theo định nghĩa của Liên Hợp Quốc) tại Trung Quốc sẽ giảm hơn hai phần ba, xuống còn chưa đầy 100 triệu người.

Bình Minh (Theo Reuters)