‘Vỡ mộng’ vì thần tượng nhầm nhân vật AI

Hai tháng trước, Tuấn Việt, 32 tuổi, ở Hà Nội tình cờ xem video của một cô gái tự xưng là Tiểu Mỹ. Cô gái có gương mặt thanh tú, thường hát những bản tình ca buồn với chất giọng trong trẻo. Việt tin rằng mình vừa tìm được một tài năng âm nhạc mới.

Niềm tin càng được củng cố khi trang cá nhân của Tiểu Mỹ có hàng chục nghìn người theo dõi. Cô liên tục cập nhật ảnh các hoạt động đời thường, từ ngồi cà phê vỉa hè, ăn vặt đến những dòng trạng thái trăn trở về nghề. Việt gia nhập nhóm fan, đều đặn nhắn tin hỏi thăm và đăng ảnh cô lên trang cá nhân, nuôi hy vọng về một mối tình đơn phương.

“Khi chủ kênh công bố Tiểu Mỹ là ‘nhân vật hư cấu dựng bằng AI’, tôi hụt hẫng như vừa trải qua một cuộc chia tay”, Việt nói. “Tôi chưa bao giờ nghi ngờ cô ấy là giả vì mọi thứ quá chân thực”.

Cùng cảnh ngộ, Bích Phương, 23 tuổi, ở TP HCM từng dành nửa năm theo dõi một KOC (người tiêu dùng có sức ảnh hưởng) trên mạng xã hội. Thấy “thần tượng” chia sẻ gu thời trang tinh tế, giọng nói gần gũi, Phương không ít lần chi tiền mua mỹ phẩm, váy áo theo gợi ý.

Chỉ đến khi một người bạn làm đồ họa chỉ ra những điểm bất thường như phông nền bị biến dạng, sợi tóc quá mượt mà, Phương mới vỡ lẽ. “Sự kết nối cảm xúc bấy lâu đứt gãy hoàn toàn. Tôi thấy bị xúc phạm khi nhận ra mình đã đặt niềm tin vào những dòng code vô tri”, cô nói.

Câu chuyện của Việt và Phương không hiếm gặp khi số lượng “nhân vật ảo” (Virtual Influencer) bùng nổ tại Việt Nam. AI tạo sinh (Generative AI) đã xóa nhòa ranh giới thực – ảo, khiến người dùng mạng xã hội dễ dàng rơi vào bẫy cảm xúc.

Trên các diễn đàn mạng xã hội, hàng nghìn người hâm mộ khác cũng ngỡ ngàng khi những ca sĩ, mẫu ảnh họ theo dõi bấy lâu được xác nhận là ảo. Dưới những bài đăng công khai sự thật, hàng loạt bình luận thể hiện “sốc” như “Dẫu biết là AI nhưng tôi vẫn không muốn tin vì mọi thứ quá chân thật”, “Trót yêu AI mất rồi, giờ biết làm sao?”. Nhiều người cho biết họ từng thức đêm chờ đợi thần tượng ra video mới, theo dõi từng cử chỉ, lời nói của một thực thể không có thật với một sự kỳ vọng lớn.

Anh Thành Nam, 31 tuổi, một nhà sáng tạo nội dung tại TP HCM, đang quản lý ca sĩ AI “Tiểu Thương” với lượng fan đông đảo. Nam cho biết quy trình tạo ra thần tượng ảo hiện không quá phức tạp. Anh dùng các công cụ AI tạo ảnh (như Midjourney, Stable Diffusion) để dựng nhân vật, dùng Kling AI tạo chuyển động và Suno AI để hòa âm, phối khí.

“Mỗi ngày, nhân vật của tôi nhận hàng trăm tin nhắn tán tỉnh, xin địa chỉ gửi quà, thậm chí có người đòi livestream gặp mặt”, anh Nam chia sẻ. Theo anh, sức hút của AI nằm ở sự hoàn hảo: không scandal, không già đi và luôn chiều lòng thị hiếu đám đông.

Tuy nhiên, sự hoàn hảo này là con dao hai lưỡi. Chuyên gia tâm lý Minh Hoa (TP HCM) phân tích, việc dễ dàng “phải lòng” AI phản ánh sự cô đơn và thiếu hụt kết nối đời thực. AI được lập trình để luôn lắng nghe, không phản kháng, tạo ra “vùng an toàn” cho những người ngại va chạm xã hội.

“Khi thần tượng người thật, bạn phải chấp nhận cả khiếm khuyết của họ. Nhưng với AI, khi sự thật phanh phui, cảm giác bị phản bội và trống rỗng thường nặng nề hơn”, bà Hoa nhận định.

Ông Nguyễn Bảo Trung, quyền Giám đốc Trung tâm Vision, FPT Smart Cloud (Tập đoàn FPT), cho rằng ranh giới giữa sáng tạo và lừa dối trong kỷ nguyên AI rất mong manh. “Chưa có quy định bắt buộc gắn nhãn nội dung do AI tạo ra, trở thành kẽ hở cho các hành vi trục lợi hoặc điều hướng dư luận”, ông Trung nói.

Ông khuyến cáo người dùng cần tỉnh táo trước những hình ảnh “quá hoàn hảo”, chú ý các chi tiết nhỏ như kẽ ngón tay, ánh sáng trong mắt hay độ trễ của khẩu hình. Chuyên gia cũng kiến nghị cần có khung pháp lý xử phạt hành vi sử dụng hình ảnh người thật để huấn luyện AI trái phép hoặc giả mạo người thật để lừa đảo chiếm đoạt tình cảm, tài sản.

 

 

Sốc khi thần tượng nhầm AI

Không chỉ tổn thương cảm xúc, trào lưu này còn tiềm ẩn rủi ro kinh tế và sức khỏe. Minh Thu, 40 tuổi, ở Nghệ An từng chi tiền triệu mua thực phẩm chức năng theo lời khuyên của một “người đẹp ảo”. “Với quần áo, mình có thể nhìn qua ảnh để đoán chất liệu, nhưng những thứ uống vào người mà tin vào một thực thể không có thật là quá mạo hiểm”, Thu thừa nhận.

Sau cú sốc, Tuấn Việt vẫn nghe nhạc Tiểu Mỹ nhưng với tâm thế khác. Anh coi đó là sản phẩm giải trí thuần túy thay vì đối tượng để gửi gắm tình cảm. “Đây là bài học để tôi kiểm tra kỹ mọi nội dung trên mạng, không để cảm xúc bị dẫn dắt bởi thuật toán”, anh nói.

Chuyên gia tâm lý Minh Hoa cho rằng “vỡ mộng vì AI” có thể là một bài học đắt giá để giới trẻ quay về với những giá trị thực. Sự tương tác giữa người với người, dù đôi khi có những xích mích hay sự không hoàn hảo, vẫn là thứ cảm xúc có giá trị nhất mà máy móc không bao giờ thay thế được.

“AI có thể bắt chước giọng hát, gương mặt, nhưng không thể bắt chước được trải nghiệm sống và sự đồng điệu của tâm hồn”, bà nói.

Nga Thanh