Du lịch Trung Đông chao đảo vì chiến sự

Ngành du lịch Trung Đông hiện đối mặt với cuộc khủng hoảng nghiêm trọng nhất kể từ sau Covid-19. Các báo cáo từ đầu tháng 3 cho thấy bức tranh ảm đạm, từ việc đóng cửa bầu trời tại Dubai đến sự trống vắng của các khu di tích tại Jordan.

Ngành công nghiệp du lịch Trung Đông đã bắt đầu năm 2026 với mức cao kỷ lục khi lượng đặt chỗ du lịch khu vực đạt gần 101,2 tỷ USD, tăng 23% so với mức trước đại dịch. Khu vực này vốn là cầu nối giữa châu Âu, châu Á và châu Phi, thiết lập vị thế là cây cầu vận tải quan trọng nhất thế giới nhờ các trung tâm lớn như Dubai, Doha và Abu Dhabi.

Ngày 28/2, Israel và Mỹ thực hiện các hoạt động quân sự, tập kích Iran, khiến ngành du lịch Trung Đông đảo chiều.

Khủng hoảng hàng không

Tình trạng hỗn loạn của ngành hàng không toàn cầu tiếp tục leo thang trong ngày 2/3 khi hàng trăm chuyến bay bị hủy bỏ. Cuộc xung đột giữa Mỹ – Israel và Iran đẩy hàng trăm nghìn hành khách vào cảnh “đi không được, ở không xong”. Cổ phiếu của các hãng hàng không lớn cũng đang chịu áp lực nặng nề sau nhiều ngày gián đoạn, nhất là khi Tổng thống Donald Trump ám chỉ rằng các hoạt động quân sự của Mỹ có thể kéo dài thêm 4 tuần.

Các sân bay lớn tại Trung Đông, bao gồm Dubai – cảng hàng không quốc tế bận rộn nhất thế giới, đã phải đóng cửa ngày thứ ba liên tiếp. Đây được coi là cú sốc nghiêm trọng nhất đối với ngành hàng không kể từ khi đại dịch Covid-19 làm tê liệt thế giới. Tính đến ngày 2/3, thêm 1.239 chuyến bay bị hủy. Các hãng hàng không lớn trong khu vực như Emirates (Dubai), Etihad Airways (Abu Dhabi) và Qatar Airways (Doha) đồng loạt hủy hàng trăm lịch trình.

Tình trạng gián đoạn không chỉ giới hạn ở khu vực Trung Đông. Air India đã hủy các chuyến bay khởi hành từ Delhi, Mumbai và Amritsar đến các thành phố lớn ở châu Âu và Bắc Mỹ. Theo dữ liệu từ nền tảng theo dõi bay FlightAware, gần 2.800 chuyến bay đã bị hủy vào 28/2 và 3.156 chuyến vào 1/3.

Ông Henry Harteveldt, nhà phân tích ngành hàng không kiêm Chủ tịch Atmosphere Research Group, nhận định: “Đối với hành khách, không có cách nào để giảm nhẹ thực tế này, mọi người nên chuẩn bị tâm lý cho tình trạng chậm trễ hoặc hủy chuyến trong những ngày tới khi các cuộc tấn công vẫn đang tiếp diễn”.

Theo Flightradar24, tính đến 2/3, không phận trên bầu trời Iran, Iraq, Kuwait, Israel, Bahrain, UAE và Qatar gần như trống rỗng.

Cuộc khủng hoảng cũng gây ra những rắc rối hậu cần khổng lồ. John Strickland, một nhà phân tích hàng không tại Anh, cho biết vấn đề không chỉ nằm ở số lượng hành khách mà còn ở sự xáo trộn về nhân sự và máy bay. Các phi hành đoàn và phi cơ hiện đang bị kẹt ở khắp nơi trên thế giới, khiến việc nối lại hoạt động trở nên phức tạp.

Hiện, nhiều chính phủ đã ban hành cảnh báo “không nên du lịch” đến phần lớn các quốc gia Trung Đông. Tại Australia, Ngoại trưởng Penny Wong cho biết khoảng 115.000 công dân nước này đang có mặt trong khu vực và đối mặt với nguy cơ kẹt lại do không phận bị phong tỏa.

Ngành du lịch thiệt hại

Tại UAE, các trung tâm lưu trú ghi nhận đình trệ. Theo phân tích từ The Moodie Davitt Report, ngành du lịch và bán lẻ hàng không UAE đang đối mặt với cú sốc hệ thống, ước tính doanh thu dịch vụ lữ hành và bán lẻ tại các sân bay UAE trong quý I có thể sụt giảm 2,5 tỷ USD. Con số thiệt hại này chủ yếu do sự đứt gãy nguồn khách từ châu Âu và Bắc Mỹ – những thị trường có mức chi tiêu cao nhất tại khu vực miễn thuế Dubai Duty Free.

Tỷ lệ hủy phòng tại các hệ thống khách sạn ghi nhận mức 40-60% ngay sau khi lệnh phong tỏa một phần không phận được ban hành.

Hoạt động du lịch hội nghị và sự kiện, vốn là động lực tăng trưởng chính của Dubai, bị gián đoạn hoàn toàn. Tập đoàn lữ hành TUI thông báo dừng toàn bộ các đoàn khách doanh nghiệp đến UAE trong tháng 3 do các đơn vị bảo hiểm từ chối cấp chứng nhận bảo hiểm rủi ro chiến tranh.

Một số hạng mục cảnh quan và công trình ngoài trời ở đảo Palm Jumeirah cùng khu vực sát khách sạn Burj Al Arab tại Duabi bị hư hỏng do tác động từ mảnh vỡ drone bị đánh chặn.

Arab Saudi cũng ghi nhận những xáo trộn nghiêm trọng khi nhiều vụ nổ được ghi nhận tại thủ đô Riyadh và khu vực tỉnh Đông (Eastern Province), buộc chính quyền phải đặt hệ thống phòng thủ trong tình trạng báo động cao nhất. Sự gián đoạn hàng không đe dọa trực tiếp đến mục tiêu đón 29,7 triệu lượt khách trong chiến lược Tầm nhìn 2030 (Vision 2030), xem du lịch là trụ cột phát triển kinh tế.

Dòng khách du lịch tâm linh đến các thánh địa Mecca và Medina cũng chịu ảnh hưởng. Các siêu dự án nghỉ dưỡng ven Biển Đỏ và thành phố tương lai NEOM đang trên đà tăng trưởng, nay đối mặt với nguy cơ đình trệ do các nhà đầu tư và du khách quốc tế bắt đầu rút lui trước những rủi ro an ninh khó lường.

Tại Jordan, vị thế cầu nối du lịch di sản bị lung lay dữ dội khi quốc gia này phải liên tục đánh chặn các vật thể bay xâm nhập không phận ngay trên bầu trời các khu vực du lịch nổi tiếng từ sau ngày 28/2. Việc đóng cửa và hạn chế bầu trời đã khiến công suất ghế bay đến các điểm đến biểu tượng như Petra và Wadi Rum sụt giảm đột ngột, làm tê liệt đà phục hồi 13% vừa đạt được vào cuối năm 2025.

Làn sóng cảnh báo “không du lịch” từ các thị trường trọng điểm như Mỹ và Anh đã khiến các đơn vị lữ hành lớn như Bein Harim phải dừng hoạt động vận chuyển xuyên biên giới, biến các khu di tích vốn đông đúc trở nên vắng lặng chỉ sau vài ngày xung đột. Nhiều đoàn khách quốc tế phải tìm cách rời Jordan bằng đường bộ sau khi các chuyến bay bị hoãn vô thời hạn.

Qatar và Bahrain đều phải kích hoạt hệ thống phòng không quanh các căn cứ quân sự và hạ tầng thiết yếu để đối phó với các cuộc tập kích từ Iran. Hãng hàng không quốc gia Qatar Airways buộc phải đình chỉ hàng loạt tuyến bay liên lục địa đến châu Âu và Mỹ.

Bahrain chứng kiến sự sụt giảm niềm tin từ các đoàn khách công vụ sau khuyến cáo “trú ẩn tại chỗ” của nhiều chính phủ phương Tây. Lượng đặt phòng khách sạn giảm. Lượng khách tham quan các điểm văn hóa như tuyến Pearling Path và các khu chợ Manama suy giảm.

Tại Kuwait, các báo cáo về thiệt hại hạ tầng gần các khu vực vận tải hàng không đã làm trầm trọng thêm tình trạng tê liệt của mạng lưới bay khu vực, biến Trung Đông từ một “cây cầu vận tải” bận rộn bậc nhất thế giới thành một vùng không phận bị cô lập và né tránh.

Tại Israel và Iran, hoạt động du lịch quốc tế rơi vào trạng thái dừng vận hành hoàn toàn khi toàn bộ không phận bị đóng cửa và các hãng hàng không lớn từ Mỹ, châu Âu đồng loạt cắt đứt kết nối bay. Các tour du lịch di sản tại các thành phố cổ của Iran như Isfahan hay Shiraz bị hủy bỏ 100%.

Ngành du lịch Israel ghi nhận mức thất thu lên đến 90% doanh thu hàng tháng do các lệnh cấm vận hành và rủi ro chiến tranh trực diện. Sự đứt gãy này không chỉ gây thiệt hại về kinh tế trước mắt mà còn tạo ra một thách thức cấu trúc dài hạn cho mô hình tăng trưởng dựa trên kết nối hàng không của toàn bộ khu vực Trung Đông.

Bích Phương (Theo The Guardian, Moodie Davitt Report)