Lầm tưởng ‘chết người’ về gan nhiễm mỡ

Theo TS.BS Lê Mạnh Hùng, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP HCM, khi nhắc đến gan nhiễm mỡ, mọi người thường hình dung đến những người có thân hình quá khổ hoặc nam giới bụng bia do nhậu thường xuyên. Thực tế, không ít người gầy hoặc cân nặng bình thường vẫn âm thầm mang lá gan đầy mỡ và chỉ phát hiện khi bệnh đã tiến triển thành viêm gan, xơ gan.

Gan nhiễm mỡ là tình trạng mỡ tích tụ vượt quá 5% trọng lượng gan, ảnh hưởng chức năng cơ quan này. Giai đoạn đầu thường không triệu chứng, nhưng nếu kéo dài có thể tiến triển từ mỡ đơn thuần sang viêm gan, rồi xơ gan do mô sẹo thay thế tế bào khỏe mạnh, làm tăng nguy cơ ung thư.

Nguyên nhân phổ biến gồm rượu bia và rối loạn chuyển hóa. Bệnh gan nhiễm mỡ do rượu thường xảy ra ở những người uống nhiều thức uống có cồn kéo dài trên 5 năm. Trong khi đó, nhóm do rối loạn chuyển hóa có thể xảy ra ở cả người không uống rượu. Từ năm 2023, y khoa đã đổi tên “gan nhiễm mỡ không do rượu” thành “gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa” nhằm nhấn mạnh thủ phạm chính là béo phì, đái tháo đường và mỡ máu cao.

Bệnh còn xuất phát từ viêm gan C, viêm gan do thuốc, rối loạn nội tiết, giảm cân quá nhanh hoặc chế độ ăn nhiều đường (trà sữa, nước ngọt, kẹo, chè, trái cây ngọt như mít, sầu riêng…), mỡ, tinh bột nhưng ít vận động. Sự kết hợp các yếu tố này khiến người gầy vẫn có nguy cơ mắc bệnh.

Gan nhiễm mỡ được ví như “kẻ giết người thầm lặng” vì khó nhận biết sớm, đa số chỉ phát hiện qua siêu âm bụng khi đi khám sức khỏe định kỳ. Khi lượng mỡ tích tụ đủ nhiều gây viêm, người bệnh mới cảm thấy uể oải, thiếu năng lượng, căng tức hoặc đau âm ỉ vùng dưới sườn phải kèm theo đầy bụng, khó tiêu. Nếu bệnh đã chuyển sang viêm nặng hoặc xơ gan, các triệu chứng sẽ bùng phát rõ rệt như vàng da, vàng mắt, sợ đồ ăn dầu mỡ, ngứa da uống thuốc không giảm, tiểu sậm màu, bụng căng to do ứ dịch và phù hai chân.

Chẩn đoán dựa vào siêu âm, xét nghiệm máu và đánh giá yếu tố nguy cơ như đường huyết cao, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu hoặc thừa cân. Điều trị phụ thuộc nguyên nhân, trong đó thay đổi lối sống là nền tảng. Giảm 5-10% cân nặng giúp cải thiện mỡ gan. Ngay cả người gầy cũng nên giảm 3-5% nếu có tích tụ mỡ nội tạng.

Người bệnh cần ưu tiên ăn nhiều rau xanh, củ quả, cá, giảm đường bột, kiên trì tập thể dục 30 phút mỗi ngày và tuyệt đối cử bia rượu, thuốc lá. Song song đó, bệnh nhân cần kiểm soát tốt các bệnh nền như đái tháo đường, huyết áp bằng thuốc. Với trường hợp do rượu, việc kiêng cồn tuyệt đối là điều kiện tiên quyết để gan phục hồi. Nếu người bệnh đồng thời nhiễm siêu vi viêm gan B hoặc C, tốc độ xơ hóa sẽ diễn ra nhanh gấp nhiều lần, đòi hỏi phải can thiệp ngay bằng phác đồ kháng virus kết hợp.

Bác sĩ Hùng nhấn mạnh, gan có khả năng hồi phục tốt nếu phát hiện sớm. Khi đã bước sang giai đoạn xơ hóa nặng, mọi nỗ lực điều trị chỉ có thể làm chậm đà tiến triển chứ không thể vãn hồi lá gan như ban đầu.

Lê Phương