Chủng mới lở mồm long móng lan rộng, nguy cơ xâm nhập Việt Nam

Ngày 19/4, Bộ Nông nghiệp và Môi trường báo cáo Chính phủ và phát đi cảnh báo về nguy cơ virus lở mồm long móng serotype SAT1 xâm nhập vào Việt Nam khi dịch bệnh trên thế giới diễn biến phức tạp, phạm vi lây lan nhanh.

Lở mồm long móng là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, lây lan rất nhanh trên các loài gia súc móng guốc chẵn như trâu, bò, lợn, dê, cừu, hươu, nai. Virus gây bệnh thuộc họ Picornaviridae, gồm 7 tuýp huyết thanh A, O, C, Asia 1, SAT1, SAT2 và SAT3. Trong đó, SAT1 trước đây chủ yếu lưu hành tại châu Phi.

Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc, từ tháng 3/2025, chủng SAT1 đã xuất hiện tại Iraq và nhanh chóng lan sang nhiều quốc gia Trung Đông và Tây Á như Bahrain, Iran, Israel, Kuwait, Lebanon, Ai Cập, Cộng hòa Síp, Thổ Nhĩ Kỳ và Azerbaijan. Đầu tháng 4/2026, Trung Quốc lần đầu ghi nhận 219 ca bệnh trên bò tại hai tỉnh Cam Túc và Tân Cương.

Việt Nam hiện chưa ghi nhận chủng SAT1 lưu hành, song Bộ Nông nghiệp và Môi trường đánh giá nguy cơ xâm nhiễm rất lớn, nhất là trong bối cảnh vận chuyển, buôn bán động vật qua biên giới còn phức tạp.

Một thách thức đáng chú ý là các loại vaccine đang sử dụng trong nước chỉ có hiệu quả với các chủng O, A và Asia 1, chưa có khả năng bảo vệ đối với SAT1. Với quần thể gia súc chưa có miễn dịch, tỷ lệ mắc bệnh có thể lên tới 100%. Tỷ lệ chết ở gia súc trưởng thành thường thấp, khoảng 1 đến 5%, nhưng ở con non có thể lên tới 20% hoặc cao hơn do biến chứng viêm cơ tim, suy tim cấp.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu các địa phương siết chặt phòng dịch, đặc biệt tại khu vực biên giới và nơi có tổng đàn gia súc lớn; kiểm soát chặt vận chuyển, giết mổ, buôn bán gia súc; và tổ chức tiêu độc khử trùng, chuẩn bị sẵn nhân lực, vật tư để xử lý ổ dịch.

Cục Chăn nuôi và Thú y được giao kiểm soát chặt nhập khẩu, vận chuyển, buôn bán động vật và sản phẩm động vật, xử lý nghiêm tình trạng nhập lậu qua biên giới, cửa khẩu và đường mòn.

Ngành thú y tăng cường giám sát tại các điểm nguy cơ cao như chợ đầu mối, cơ sở thu gom, giết mổ; lấy mẫu xét nghiệm để phát hiện sớm virus. Các trung tâm chẩn đoán phải sẵn sàng vật tư, sinh phẩm và quy trình xét nghiệm. Kịch bản ứng phó khi dịch xâm nhập cũng được xây dựng, đồng thời chuẩn bị phương án nhập khẩu khẩn cấp vaccine phù hợp và nghiên cứu sản xuất vaccine SAT1 trong nước.

Các lực lượng Công an, Quốc phòng, Công Thương phối hợp kiểm soát biên giới, ngăn chặn buôn lậu động vật, hạn chế nguy cơ mầm bệnh xâm nhập. Bộ Nông nghiệp và Môi trường kiến nghị cho phép giám sát chủ động trên toàn quốc tại các khu vực nguy cơ cao vì phát hiện sớm, xử lý kịp thời là yếu tố then chốt để bảo vệ ngành chăn nuôi và giảm thiệt hại kinh tế.

Giai đoạn 2016-2020, cả nước ghi nhận hơn 1.500 ổ dịch lở mồm long móng tại 56 tỉnh, với trên 53.000 con gia súc mắc bệnh, hàng trăm con chết và hơn 26.000 con buộc phải tiêu hủy. Tổng thiệt hại ước tính hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm.

Gia Chính