Đột quỵ do huyết áp cao

Kết quả kiểm tra tại Bệnh viện Nhân dân 115 cho thấy bệnh nhân béo phì với cân nặng 100 kg và huyết áp vọt lên 182 mmHg. Theo PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng, Trưởng Khoa Bệnh lý mạch máu não, Phó chủ tịch Hội Đột quỵ Việt Nam, tăng huyết áp là thủ phạm đứng sau nguy cơ đột quỵ, chứ không phải tắm đêm như người nhà lầm tưởng.

Theo phó giáo sư Thắng, nhiều người chủ quan với chỉ số huyết áp, kể cả trong ngành y. Một cụ bà hơn 80 tuổi, mẹ của một bác sĩ chuyên khoa tim mạch, đang kiểm soát huyết áp ổn định 130 mmHg. Vài tuần trước, bà thường chóng mặt, bác sĩ này lo huyết áp có thể quá thấp so với nhu cầu tưới máu lên não và là nguyên nhân gây chóng mặt, nên quyết định giảm bớt liều thuốc. Hậu quả, cụ nhập viện vì đột quỵ xuất huyết não với huyết áp 180 mmHg, may mắn qua nguy kịch sau một tháng điều trị.

Hai trường hợp cho thấy cách nhìn “dễ dãi” với huyết áp vẫn phổ biến. Thực tế, tăng huyết áp là “sát thủ thầm lặng”, liên quan hơn 90% ca xuất huyết não. Mục tiêu kiểm soát thường dưới 140/90 mmHg, lý tưởng là dưới 130/80 mmHg, nhưng ngay tại Mỹ chỉ khoảng 50% đạt mức cơ bản và 20,7% đạt mức nghiêm ngặt hơn.

Mới đây, thử nghiệm quốc tế TRIDENT trên 1.670 bệnh nhân từng xuất huyết não cho thấy kiểm soát huyết áp chặt chẽ

Trong khi đó, đột quỵ tại Việt Nam đang có xu hướng trẻ hóa, với độ tuổi trung bình khoảng 62, trẻ hơn gần 10 tuổi so với thế giới. Nhiều người trong độ tuổi lao động dù sống sót nhưng không thể quay lại công việc, trở thành gánh nặng cho gia đình và xã hội. Phần lớn bệnh nhân sau đột quỵ phải đối mặt với di chứng nặng nề như liệt, yếu chi, rối loạn ngôn ngữ, cảm xúc và suy giảm thị lực.

Ước tính, cứ 4 người trưởng thành trên 25 tuổi thì một người có nguy cơ bị đột quỵ trong đời. Khoảng 90% bệnh nhân liên quan đến các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, rung nhĩ, béo phì, hút thuốc lá, uống rượu bia.

Việc tuân thủ điều trị tại Việt Nam còn rất hạn chế. Nhiều người dù có bệnh nền vẫn chủ quan vì chưa thấy triệu chứng rõ ràng.

Theo PGS Nguyễn Huy Thắng, không ít người trẻ có huyết áp cao kéo dài nhưng vẫn bỏ qua vì nghĩ mình “khỏe mạnh”. Thực tế, tăng huyết áp hầu như không gây triệu chứng, ngay cả khi chỉ số vượt 200 mmHg. Đây chính là nguyên nhân hàng đầu gây xuất huyết não – một dạng đột quỵ có tỷ lệ tử vong cao.

Bác sĩ khuyến cáo, khi đã có các bệnh nền như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, cần tập trung kiểm soát tối ưu thay vì lo các yếu tố “ngoài lề” như tắm đêm, cúi xuống buộc dây giày… Hơn 70% bệnh nhân đột quỵ có thể tránh được nếu tuân thủ điều trị. Đặc biệt, ở những người trẻ như bệnh nhân 21 tuổi trên, kiểm soát huyết áp tốt có thể mang lại lợi ích phòng ngừa đột quỵ lâu dài và rõ rệt hơn.

Lê Phương