‘Không xuất thô, khai thác đất hiếm bằng mọi giá’

Chiều 21/5, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm làm việc với ban Chính sách và chiến lược Trung ương về định hướng phát triển công nghiệp vật liệu ở Việt Nam.

Ông đánh giá thời gian qua nhiều ngành như thép, xi măng, vật liệu xây dựng, hóa chất cơ bản, phân bón, nhựa, cao su, dệt sợi, gỗ công nghiệp phát triển nhanh; nhiều sản phẩm đáp ứng nhu cầu trong nước và xuất khẩu, một số doanh nghiệp đã đầu tư tổ hợp quy mô lớn.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, Việt Nam có tiềm năng lớn về đất hiếm, bauxite, titan, vonfram, graphit, cát trắng, đá vôi. Một số lĩnh vực vật liệu mới, vật liệu xanh, tái chế, bán dẫn, điện tử, pin, năng lượng tái tạo, y sinh và composite cũng bắt đầu được quan tâm.

Tuy nhiên, công nghiệp vật liệu vẫn phát triển theo chiều rộng nhiều hơn chiều sâu; có sản lượng nhưng chưa mạnh về chất lượng cao; có tài nguyên nhưng chế biến sâu còn yếu; có ngành quy mô lớn nhưng phát thải cao, tiêu hao nhiều năng lượng và tài nguyên.

Ông cho rằng Việt Nam không thiếu tài nguyên nhưng thiếu công nghệ lõi, năng lực chế biến sâu, doanh nghiệp đầu đàn và hệ sinh thái nghiên cứu, thử nghiệm, kiểm định, thương mại hóa đủ mạnh để hình thành chuỗi giá trị vật liệu quốc gia.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh cần xác định công nghiệp vật liệu là ngành nền tảng, chiến lược trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; phát triển có trọng tâm, không dàn trải.

Theo định hướng này, công nghiệp vật liệu phải chuyển mạnh từ khai thác tài nguyên sang chế biến sâu, làm chủ công nghệ và nâng cao giá trị gia tăng trong nước; lấy khoa học công nghệ, tiêu chuẩn, nhân lực chất lượng cao và doanh nghiệp Việt Nam làm trụ cột phát triển.

Ông yêu cầu phát triển ngành theo hướng xanh, bền vững, tự chủ, có năng lực cạnh tranh quốc tế, phù hợp các cam kết quốc tế nhưng bảo vệ cao nhất lợi ích quốc gia. Đảng ủy Chính phủ được giao xây dựng chiến lược phát triển công nghiệp vật liệu Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 trong thời gian sớm nhất.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, chiến lược phải có tư duy dài hạn, mục tiêu rõ, lộ trình khả thi và phân công trách nhiệm cụ thể; không làm theo kiểu tổng hợp chung chung mà phải xác định rõ phát triển nhóm vật liệu nào, làm chủ đến đâu, cơ quan nào chủ trì, doanh nghiệp nào dẫn dắt và nguồn lực từ đâu. Trên cơ sở đó, các cơ quan xây dựng danh mục vật liệu chiến lược quốc gia, bản đồ phụ thuộc nhập khẩu và bản đồ năng lực trong nước.

Nhà nước cần có cơ chế đặt hàng sản phẩm cụ thể, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, chính sách sở hữu trí tuệ và chia sẻ lợi ích công bằng giữa nhà khoa học, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước gợi ý trước mắt ưu tiên 5 nhóm gồm vật liệu đất hiếm, vật liệu bán dẫn, vật liệu cho pin và lưu trữ năng lượng, vật liệu mới và vật liệu xây dựng thế hệ mới.

Các cơ quan được giao rà soát tiềm năng, trữ lượng, hiện trạng khai thác, công nghệ chế biến, rủi ro môi trường và khả năng hình thành chuỗi giá trị đối với đất hiếm, bauxite, titan, vonfram, graphit, cát trắng, đá vôi cùng các khoáng sản quan trọng khác.

“Mục tiêu là không thất thoát tài nguyên, không xuất thô, không khai thác bằng mọi giá, không đánh đổi môi trường; đồng thời không để nguồn lực nằm im vì thiếu chính sách, công nghệ hoặc phối hợp”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ.

Ban Chính sách, chiến lược Trung ương được giao hoàn thiện báo cáo trình Bộ Chính trị ban hành kết luận, làm cơ sở để Chính phủ xây dựng chiến lược phát triển công nghiệp vật liệu Việt Nam.

Vũ Tuân