‘AI không thể tự chạy, mà cần kỹ sư giỏi’

Tại tọa đàm “AI: Shaping Human-Centered Innovation”, tổ chức ngày 27/5 ở Hà Nội, các chuyên gia nhận định AI đang thay đổi cách học tập, làm việc và đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, đây không phải công nghệ có thể “mua về là chạy”. Việc triển khai hiệu quả AI đòi hỏi doanh nghiệp có đội ngũ kỹ sư, chuyên gia đủ năng lực vận hành, kiểm soát và tối ưu hệ thống. Đây cũng được xem là cơ hội cho các doanh nghiệp công nghệ Việt Nam tham gia cung cấp giải pháp và nhân lực cho làn sóng chuyển đổi mới.

“Giống như khi máy móc công nghiệp ra đời, con người không thể chỉ mua máy về rồi đặt vào nhà máy là xong. Chúng ta cần những kỹ sư giỏi để vận hành chúng. Với AI cũng vậy”, ông Ed H. Chi nói.

Khi AI mắc lỗi, hậu quả có thể rất lớn

Ông Ed H. Chi cho biết AI hiện đã có thể hỗ trợ nhiều công việc như lập trình, phân tích dữ liệu hay xử lý thông tin với hiệu quả cao. Tuy nhiên, các hệ thống này chưa thể đảm bảo hoàn toàn chính xác. Dẫn nghiên cứu nội bộ của Google, ông đánh giá AI làm rất tốt, nhưng khi mắc lỗi cũng có thể tạo ra những thất bại “đặc biệt”.

Theo ông, các mô hình ngôn ngữ lớn vẫn tồn tại nguy cơ “ảo giác”, tức đưa ra thông tin hoặc suy luận sai lệch. Vì vậy, các doanh nghiệp bắt buộc phải giải quyết triệt để vấn đề ảo giác trước khi triển khai AI sâu rộng, đồng thời cần con người tham gia giám sát ở nhiều khâu thay vì giao hoàn toàn cho máy móc.

Từ trải nghiệm thực tế, chuyên gia Google nhận định AI chưa thể thay thế hoàn toàn con người. Trong tương lai, công nghệ này có thể tham gia điều hành cả nhà máy hoặc những hệ thống phức tạp hơn, nhưng vẫn cần con người kiểm soát.

Ông ví AI như sự phát triển của ôtô. Khi xe hơi ra đời, con người phải học cách lái và vận hành. Ngay cả bây giờ, khi xe tự lái đã xuất hiện, việc để hệ thống tự xử lý hoàn toàn trong môi trường giao thông phức tạp vẫn là bài toán chưa thể giải quyết triệt để.

“Chúng ta không thể chỉ mua giải pháp AI từ Google, OpenAI hay một nhóm nào đó rồi đưa vào doanh nghiệp và yêu cầu nó tự chạy”, ông nói.

Tại sự kiện, TS Lương Minh Thắng, Giám đốc nghiên cứu Google DeepMind, người dẫn dắt các nhóm phát triển AI về toán học hàng đầu thế giới, cũng kể về thực tế từng áp dụng AI trong giải toán. “AI đưa ra lời giải nhìn rất hợp lý nhưng sau vài tiếng kiểm tra lại, chúng tôi thấy là AI đã giải sai hoàn toàn”, ông kể. Theo ông, người dùng hiện nay có thể dễ dàng bắt gặp các gợi ý từ AI, nhưng khi đó, họ cần có kỹ năng để đánh giá, xem có thể chấp nhận kết quả đó không, và gợi ý đó có phù hợp với mục đích và năng lực thực sự của mình.

“Cần đảm bảo AI được áp dụng đúng cách, và xác định ra phương pháp học tập hiệu quả nhất để áp dụng AI”, ông Thắng nói.

Trong lĩnh vực y tế, bà Jean Desombre, nhà sáng lập kiêm đối tác Pacific Gateway Partners, nhấn mạnh việc triển khai AI phải thận trọng và lấy con người làm trung tâm. Bà cho rằng AI có thể tạo đột phá trong khám phá thuốc, phát hiện liệu pháp mới và xử lý dữ liệu y sinh quy mô lớn. Tuy nhiên, trước khi triển khai bất kỳ công nghệ AI nào, câu hỏi cần đặt ra là công nghệ đó phục vụ mục đích gì.

“Liệu AI có giúp kết quả điều trị tốt hơn không? Liệu có giúp bác sĩ và điều dưỡng có thêm thời gian cho bệnh nhân không? Liệu có cải thiện chất lượng sống người bệnh không? Đó là những câu hỏi phải được đặt ra trước tiên”, bà nói.

Học gì trong thời AI?

Từ thực tế đó, TS Thắng cho rằng trong thời đại AI phát triển như hiện nay, giáo dục phải giúp con người đưa ra được quyết định của riêng mình và thông qua đó phát triển bản thân. “Cần xây dựng tư duy phản biện và không nên chấp nhận ngay bất cứ đề xuất nào AI đưa ra, đồng thời chủ động tìm hiểu AI có thể áp dụng hiệu quả trong những trường hợp nào”, ông nói. “Hãy luôn duy trì sự tò mò, tham vọng và tư duy phản biện”.

Từ góc nhìn giáo dục, giáo sư toán học Po-Shen Loh từ Đại học Carnegie Mellon (Mỹ) cho rằng AI càng phát triển, giáo dục càng phải quay trở lại câu hỏi căn bản: con người học để làm gì? Giáo dục trong kỷ nguyên AI không chỉ là truyền đạt kiến thức, mà còn là quá trình giúp con người phát triển tư duy rõ ràng, khả năng giao tiếp và năng lực tạo giá trị cho xã hội.

Theo ông, khi AI có thể hỗ trợ con người tiếp cận tri thức nhanh hơn, vai trò của giáo dục cần chuyển từ “dạy để biết” sang “dạy để hiểu, để suy nghĩ và để hành động”. Từ kinh nghiệm giảng dạy toán học và huấn luyện học sinh, ông chia sẻ thách thức lớn của giáo dục không chỉ nằm ở việc thiếu nội dung học tập, mà còn ở việc làm sao khiến người học thực sự muốn học.

Với ông, giáo dục hiệu quả cần hiểu người học như hiểu “khách hàng”: họ quan tâm gì, điều gì khiến họ tập trung và giúp họ duy trì động lực. Một người trẻ có khả năng tư duy mạch lạc, biết đặt câu hỏi và biết tạo niềm vui cho người khác sẽ có nhiều cơ hội giải quyết các vấn đề xã hội hơn trong tương lai.

Đánh giá về tình hình tại Việt Nam, Chủ tịch FPT Trương Gia Bình cho rằng AI đang tạo ra một giai đoạn bước ngoặt đối với doanh nghiệp và quốc gia. Việt Nam có cơ hội trở thành đơn vị cung cấp dịch vụ chuyển đổi AI cho thế giới, và trong tương lai, sức mạnh của các tổ chức, doanh nghiệp sẽ không chỉ đến từ số lượng nhân sự, mà còn từ khả năng tổ chức và khai thác các hệ thống AI hoạt động cùng con người.

Ông Bình nhận định, nếu phổ cập đúng cách, AI có thể giúp Việt Nam tăng năng suất lao động và năng lực cạnh tranh của mỗi cá nhân, tổ chức và cả nền kinh tế, tuy nhiên cũng cần các điều kiện như quyết tâm tăng trưởng, giáo dục, công nghệ, năng lực học nhanh và tinh thần dấn thân của người Việt.

Đây cũng là một trong những lý do ông thành lập Liên minh AI Âu Lạc và triển khai giải thưởng Âu Lạc Grand Prize trị giá một triệu USD, nhằm thu hút người trẻ trong nước thử sức với các bài toán lớn, học cách làm việc cùng AI và hình thành năng lực cạnh tranh mới trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo.

Lưu Quý