Nỗi ám ảnh bạo lực ở Mexico trước thềm World Cup 2026

Raul Servin, một nhân viên phục vụ tại Guadalajara, theo dõi công tác chuẩn bị cho World Cup sắp tới với nhiều bức xúc. Ông dành vài ngày mỗi tuần để đi tìm con trai mất tích từ năm 2018, khi đó mới 20 tuổi. Cậu là một trong khoảng 134.000 người mất tích ở Mexico trong bối cảnh các băng đảng tội phạm có tổ chức ngày càng mở rộng ảnh hưởng. Nhiều gia đình cho rằng chính quyền chưa dành đủ nguồn lực để tìm kiếm người thân của họ.

Trong khi đó, chuẩn bị cho World Cup 2026, thành phố Guadalajara lại triển khai hàng loạt dự án như cải tạo quảng trường, nâng cấp đường phố, mua sắm drone giám sát và xe tuần tra Cybertruck đắt tiền, thậm chí hủy lịch học vào ngày có trận đấu để giảm ùn tắc.

“Đó là vấn đề ưu tiên”, ông Servin nói với hãng tin AP. “Họ làm mọi thứ cho đẹp mắt du khách, trong khi chúng tôi phải đi tìm người thân dưới cái nắng gay gắt”.

Nhóm gia đình do ông Servin tham gia cho biết đã phát hiện những địa điểm mà họ nghi là “trại tiêu diệt” cùng các hố chôn tập thể chứa hài cốt cách sân vận động World Cup ở Guadalajara chưa đầy 20 km. Thành phố này thuộc Jalisco – nơi có số vụ mất tích cao nhất trong số 32 bang của Mexico.

“Thống đốc chỉ quan tâm đến lợi ích kinh tế từ World Cup, còn chúng tôi đang sống trong một thực tại khác”, ông nói. “Các chính trị gia sẽ không bao giờ thực sự quan tâm đến người mất tích, vì họ không cảm nhận được nỗi đau này”.

Chính quyền bang Jalisco chưa phản hồi các bình luận. Trong khi đó, chính phủ Mexico khẳng định việc tìm kiếm người mất tích là “ưu tiên quốc gia”.

Tình trạng căng thẳng giữa các gia đình nạn nhân và chính quyền đang gia tăng trước thềm World Cup – giải đấu do Mexico đồng đăng cai cùng Mỹ và Canada, với các trận đấu tổ chức tại Mexico City và Monterrey.

Hàng triệu du khách dự kiến đổ về quốc gia Mỹ Latinh này, đánh dấu sự bùng nổ của ngành du lịch. Không khí háo hức đang lan rộng khi trận khai mạc dự kiến diễn ra ngày 11/6. Tổng thống Claudia Sheinbaum gọi đây là “thời điểm để thế giới thấy chúng ta là ai”.

Tuy nhiên, các gia đình có người mất tích muốn tận dụng sự kiện để thu hút sự chú ý quốc tế đối với cuộc khủng hoảng an ninh đang leo thang.

Trong nước mắt, bà Maria Guadalupe Ventura nghẹn ngào nói: “Quả bóng sẽ lăn, nhưng con tôi thì không trở về”. Bà là một trong hàng trăm bà mẹ ở Mexico City đang dán ảnh con mất tích lên các cột đèn quanh sân vận động Azteca – nơi dự kiến khai mạc World Cup ngày 11/6.

Số vụ mất tích hằng năm tại Mexico đã tăng hơn ba lần kể từ năm 2015, khi các băng đảng ngày càng bắt cóc người trẻ để tuyển mộ, thanh trừng đối thủ và phi tang thi thể. Số liệu chính thức cho thấy gần 12.400 người bị báo cáo mất tích trong năm ngoái.

Các băng đảng ma túy bị cáo buộc thực hiện bắt cóc, buôn bán người, bóc lột tình dục và lấy nội tạng. Với khoảng 130.000 người được ghi nhận mất tích, Mexico bị nhiều người gọi là “thủ đô bắt cóc của thế giới”.

Các chuyên gia quốc tế bày tỏ sự lo ngại trước thực trạng này. Eduardo Guerrero, Giám đốc công ty phân tích an ninh Lantia Intelligence, cho biết ông chưa từng thấy quốc gia nào có hiện tượng tương tự trong 20 năm nghiên cứu. “Tội phạm có tổ chức vốn thường hoạt động kín đáo, nhưng ở Mexico lại đạt quy mô gây sốc như vậy”, ông nói.

Tại thủ đô Mexico City, các nhà hoạt động dán áp phích người mất tích lên các bảng quảng cáo liên quan World Cup, đồng thời tổ chức các trận bóng đá đường phố và tuần hành tại các thành phố đăng cai nhằm thu hút sự chú ý.

Theo Armando Vargas, chuyên gia tại tổ chức nghiên cứu Mexico Evalúa, đang tồn tại cuộc xung đột lớn giữa hai cách kể câu chuyện – một bên là xã hội dân sự muốn phản ánh thực trạng an ninh, bên còn lại là chính phủ muốn xây dựng hình ảnh tích cực về đất nước.

Gần đây, chính phủ Mexico gây tranh cãi khi công bố kết quả rà soát danh sách người mất tích quốc gia. Tháng 3, giới chức cho biết khoảng một phần ba trong tổng số hồ sơ – tương đương 40.000 trường hợp – có thể là những người vẫn còn sống, do dữ liệu cho thấy họ từng khai thuế hoặc thay đổi địa chỉ sau thời điểm bị báo mất tích. Khoảng 47.000 hồ sơ khác thiếu thông tin cơ bản, khiến việc điều tra gặp khó khăn.

Các chuyên gia an ninh thừa nhận cơ sở dữ liệu có sai sót và trùng lặp, nhưng cũng cảnh báo nhiều gia đình có thể không cung cấp đầy đủ thông tin do lo sợ bị trả thù từ các băng đảng.

Ngay sau đó, chính phủ Mexico phản đối mạnh mẽ báo cáo của Ủy ban Liên Hợp Quốc về mất tích cưỡng bức, cơ quan cho rằng tình trạng ở Mexico có thể cấu thành tội ác chống nhân loại.

Bộ Ngoại giao Mexico gọi báo cáo này là thiếu khách quan, cho rằng nội dung chủ yếu dựa trên các sự kiện trước năm 2017 và không phản ánh cải cách gần đây. Các nhóm tìm kiếm nạn nhân bày tỏ thất vọng, cho rằng chính phủ đang cố giảm nhẹ vấn đề bằng những tuyên bố phô trương.

Tại Jalisco, giới hoạt động cho biết chỉ có rất ít vụ bắt giữ liên quan đến hơn 16.000 trường hợp mất tích, trong bối cảnh băng đảng Jalisco New Generation Cartel ngày càng mạnh lên.

Các chuyên gia nhận định dù số vụ giết người có giảm, tình trạng mất tích vẫn ở mức cao và có thể bị đẩy sang thống kê khác hoặc bị che giấu. “Không ai thực sự làm gì cho người mất tích”, một luật sư địa phương nói.

Mexico sẽ tổ chức tổng cộng 13 trận đấu World Cup, trong đó 5 trận tại Mexico City. Đây sẽ là lần thứ ba Mexico đăng cai World Cup, và sân Azteca sẽ trở thành sân vận động đầu tiên trong lịch sử tổ chức trận khai mạc tới ba lần.

Một chuyên gia an ninh nhận định các băng đảng có thể không muốn sự kiện bị gián đoạn, vì điều đó ảnh hưởng đến nền kinh tế ngầm của họ.

Tuy nhiên, nỗi lo an ninh vẫn bao trùm khi giải đấu đến gần. Với những gia đình có người thân mất tích, World Cup không phải là lễ hội, mà là lời nhắc nhở về một “trận đấu” khác – cuộc tìm kiếm công lý vẫn chưa có hồi kết.

Hồng Duy tổng hợp