Cần uống bao nhiêu nước mỗi ngày để ngừa sỏi thận?

Trong dự phòng sỏi thận, yếu tố cốt lõi cần lưu tâm không chỉ là lượng nước nạp vào, mà chính là thể tích nước tiểu bài tiết mỗi ngày. Theo Hiệp hội Tiết niệu Mỹ, người trưởng thành cần duy trì thể tích nước tiểu đạt ít nhất 2,5 lít một ngày để phòng ngừa sỏi hiệu quả. Để đạt được cột mốc này, lượng chất lỏng tiêu thụ từ các nguồn thường phải dao động 2,5-3 lít.

Các nghiên cứu cho thấy ngay cả với một cá nhân khỏe mạnh bình thường, nếu lượng nước tiểu trong ngày giảm xuống mức 900 ml do thiếu hụt dịch, nguy cơ hình thành sỏi thận sẽ tăng cao. Đặc biệt, ở những trường hợp có cơ địa dễ tạo sỏi, nguy cơ này đã bắt đầu xuất hiện ngay khi thể tích nước tiểu dưới mức 1,6 lít một ngày.

Tuy nhiên, định mức này cần được điều chỉnh linh hoạt theo thời tiết, cường độ vận động và tình trạng sức khỏe. Trong trường hợp chưa thể đo lường định lượng, chuyên gia dinh dưỡng Jessica Clancy-Strawn ở Houston, Mỹ, khuyên người dân có thể quan sát màu sắc để đánh giá sơ bộ. Cụ thể, nước tiểu màu vàng nhạt hoặc trong chứng tỏ cơ thể đã đủ nước; ngược lại, nếu có màu vàng sẫm hoặc đục thì cần phải bổ sung dịch ngay.

Thể tích nước tiểu thấp có thể dẫn đến tình trạng “quá bão hòa” (supersaturation). Đây là trạng thái môi trường nước tiểu không còn khả năng giữ các khoáng chất đã hòa tan ở nồng độ cao, khiến chúng bị lắng đọng và kết tinh thành các hạt tinh thể. Một khi các khoáng chất này đã kết tinh, chúng sẽ bắt đầu liên kết với nhau để hình thành nên sỏi thận.

Ngược lại, khi nạp đủ chất lỏng, thể tích nước tiểu tăng lên sẽ làm loãng nồng độ các khoáng chất này. Dòng nước tiểu nhiều và mạnh khi ấy hoạt động như một dòng nước xối, nhanh chóng cuốn trôi các cặn khoáng ra khỏi thận trước khi chúng kịp kết tụ thành những viên sỏi lớn gây đau đớn.

Bên cạnh thể tích dòng chảy, độ pH (tính axit – kiềm) của nước tiểu cũng là yếu tố môi trường quyết định sự hình thành sỏi. Thạc sĩ Khoa học về Thực phẩm và Dinh dưỡng Whitney Stuart cho biết việc bổ sung đủ nước giúp dòng lưu thông liên tục qua thận, giữ độ pH ổn định, từ đó giảm đáng kể nguy cơ tạo sỏi. Theo chuyên gia về dinh dưỡng thận tại Dallas, sử dụng nước lọc là giải pháp an toàn nhất để giữ nước tiểu ở trạng thái cân bằng lý tưởng, ngăn môi trường nước tiểu trở nên quá axit, tình trạng không chỉ gây kích ứng niêm mạc đường tiết niệu mà còn thúc đẩy tạo sỏi.

Tuy nhiên, không phải loại thức uống nào cũng có tác động giống nhau lên cơ thể. Ví dụ nước ép nam việt quất (cranberry) có thể làm tăng tính axit trong nước tiểu, dễ hình thành sỏi canxi oxalat và sỏi axit uric. Ngược lại, các loại nước ép từ cam, táo, bưởi, nước thể thao như Gatorade hay một số loại nước khoáng lại làm tăng tính kiềm.

Điều này vô tình tạo điều kiện cho các loại sỏi khác phát triển như sỏi canxi photphat, sỏi struvite và sỏi brushite. Vì vậy, nếu có cơ địa dễ mắc một loại sỏi nhất định, người bệnh cần được bác sĩ tư vấn riêng về việc nên bổ sung loại nước có tính kiềm hay tính axit để chủ động phòng ngừa.

Chuyên gia khuyên nên tập thói quen bổ sung 1-2 cốc nước ngay sau khi thức dậy nhằm làm loãng lượng nước tiểu bị cô đặc sau một đêm dài, trước khi dùng trà hoặc cà phê. Việc chủ động theo dõi lượng nước nạp vào bằng bình chia vạch dung tích hoặc các ứng dụng công nghệ giúp kiểm soát mục tiêu trực quan hơn.

Đồng thời, hãy luôn mang theo đồ uống bên mình bằng cách đặt bình nước ở các vị trí dễ thấy như túi xách, ôtô, bàn làm việc hay đầu giường. Để thay đổi khẩu vị, bà Campbell gợi ý thêm chanh, dâu tây, bạc hà hoặc sử dụng các loại trà thảo mộc nhằm tăng trải nghiệm thưởng thức và hỗ trợ điều hòa thân nhiệt theo thời tiết.

Bổ sung nước là chiến lược quan trọng nhưng cần kết hợp đồng bộ với các can thiệp dinh dưỡng khác. Chế độ ăn giàu rau củ quả có khả năng giảm tới 45% nguy cơ mắc sỏi thận nhờ cung cấp hàm lượng kali dồi dào. Tỷ lệ natri trên kali cao trong khẩu phần ăn liên quan trực tiếp đến việc gia tăng nguy cơ hình thành sỏi, do natri kích thích thận tăng bài tiết canxi vào nước tiểu, trong khi kali lại hỗ trợ tăng tái hấp thu khoáng chất này.

Do đó, các chuyên gia khuyến nghị cần giảm lượng natri nạp vào mức 1.500 đến 2.300 mg một ngày, đồng thời tăng cường thực phẩm giàu canxi trong bữa ăn để giảm thiểu sỏi canxi oxalat. Nguyên nhân là do canxi từ thực phẩm sẽ chủ động liên kết với oxalat ngay tại đường tiêu hóa, từ đó làm giảm tỷ lệ oxalat hấp thụ vào máu và bài tiết qua nước tiểu.

Do các loại sỏi có đặc tính khác nhau, người bệnh được khuyến nghị nên thực hiện xét nghiệm nước tiểu 24 giờ bằng dụng cụ bô đo chuyên dụng. Kết quả này sẽ giúp xác định chính xác các loại khoáng chất cấu thành sỏi, từ đó hợp tác cùng một chuyên gia dinh dưỡng chuyên sâu về sỏi thận để xây dựng một phác đồ ăn uống, bổ sung dưỡng chất được cá nhân hóa tối ưu nhất.

Bình Minh (Theo EatingWell)