Cựu tổng thống Obama hoài nghi về thỏa thuận Mỹ – Iran

“Tôi không tin rằng thỏa thuận đạt được sẽ có khác biệt hoặc tốt hơn đáng kể so với những gì chúng ta đã có ngay từ đầu và nỗ lực thực hiện trong thời gian dài, trước khi Mỹ rút khỏi nó”, cựu tổng thống Barack Obama nói với ABC News hôm nay, đề cập Kế hoạch Hành động Toàn diện chung (JCPOA).

JCPOA được ký Iran ký với 6 cường quốc vào tháng 10/2015 và có hiệu lực tháng 1/2016, trong đó Tehran hạn chế chương trình hạt nhân, giới hạn làm giàu uranium và cho phép thanh sát viên từ Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) kiểm tra các cơ sở tại nước này. Đổi lại, Iran được dỡ một số lệnh trừng phạt liên quan đến dầu mỏ và rã băng khoản tài sản hàng tỷ USD.

JCPOA được quốc tế ủng hộ, nhưng lại gây tranh cãi trong nội bộ nước Mỹ. Tổng thống Donald Trump tháng 5/2018 rút Mỹ khỏi JCPOA, tái áp đặt lệnh trừng phạt nhằm vào Iran. Một năm sau, Tehran thông báo đình chỉ một phần thỏa thuận và tiếp tục làm giàu uranium. Tháng 1/2020, Iran tuyên bố sẽ không tuân thủ giới hạn do JCPOA đặt ra, song vẫn tiếp tục phối hợp với IAEA.

Cựu tổng thống Obama bày tỏ hy vọng “các đợt không kích sẽ chấm dứt và dân thường không còn phải chịu hậu quả của xung đột nữa”. Ông kêu gọi sử dụng biện pháp ngoại giao thay vì quân sự, coi đây là con đường ưu tiên để giải quyết phần lớn vấn đề.

“Thật tiếc khi người ta quan niệm rằng có thể dùng sức mạnh quân sự để giải quyết vấn đề. Họ tưởng rằng mình đã học được bài học đó, nhưng dường như cứ thỉnh thoảng lại phải học lại”, ông nói.

Một số nghị sĩ đảng Dân chủ bày tỏ hoài nghi về thỏa thuận tiềm năng giữa Mỹ và Iran. “Tổng thống nói chiến sự đã kết thúc, tôi hy vọng ông ấy đúng. Nhưng chúng ta đã nghe điều này trước đây và hàng loạt lời hứa đã bị phá vỡ”, thượng nghị sĩ Adam Schiff đăng trên mạng xã hội X.

Ông Schiff chỉ trích Tổng thống Trump “gây ra những cuộc xung đột mới” trong khi không thể giảm gánh nặng chi phí. “Điều này gây ra tổn hại sâu sắc cho người dân Mỹ”, ông viết.

Hạ nghị sĩ Seth Moulton mô tả thỏa thuận tiềm năng là “tồi tệ”, cho rằng về cơ bản đó là “văn kiện đầu hàng mà Tổng thống Trump chuyển cho Lãnh tụ Tối cao Iran. “Mỹ đã tốn 100 tỷ USD cho chiến dịch, 14 công dân thiệt mạng và chúng ta có được thỏa thuận mở lại eo biển vốn đã mở cửa từ trước xung đột. Đây có phải là một chiến thắng không?”, ông đặt câu hỏi.

Các bình luận được đưa ra sau khi Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ sẽ ký thỏa thuận chấm dứt chiến sự với Iran trong ngày 14/6, cho phép eo biển Hormuz lập tức mở cửa trở lại sau đó.

Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif nói rằng Mỹ và Iran “đang cận kề thỏa thuận hơn bao giờ hết” và nhiều khả năng các bên sẽ hoàn tất những nội dung cuối cùng “trong vòng 24 giờ”. Pakistan là bên trung gian quan trọng trong tiến trình đàm phán Mỹ – Iran.

Trong khi đó, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei lưu ý không nên suy đoán quá sớm về thời điểm ký thỏa thuận.”Thời điểm ký bản ghi nhớ chưa được xác định, nhưng sẽ không phải ngày 14/6. Không loại trừ khả năng điều này sẽ diễn ra trong những ngày tới. Tuy nhiên, do bên kia còn do dự, chúng tôi phải thận trọng khi đưa ra bình luận về tiến trình”, ông nói.

Nguyễn Tiến (Theo AFP, AP, Reuters, CNN)