Ông Vance: Mỹ – Iran đã tạo được nền móng tốt cho hòa bình

“Chúng tôi đã thiết lập được một nền tảng rất tốt cho một thỏa thuận cuối cùng thành công”, Phó tổng thống Mỹ JD Vance ngày 22/6 phát biểu với các phóng viên tại khu nghỉ dưỡng Burgenstock, Thụy Sĩ. “Thỏa thuận cuối cùng giống như một ngôi nhà. Chúng tôi chưa xây xong ngôi nhà đó, nhưng đã đặt được nền móng để hướng tới một kết quả tốt đẹp cho người dân Mỹ”.

Tehran và Washington tuần trước ký một bản ghi nhớ nhằm tạo khuôn khổ cho tiến trình đàm phán trong 60 ngày. Các nhà đàm phán hai bên cuối tuần qua gặp nhau tại Burgenstock, với mục tiêu giải quyết một số vấn đề nan giải nhất, như chương trình hạt nhân Iran, trong đó có kho dự trữ uranium đã làm giàu và quyền làm giàu thêm của nước này.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei hôm nay cho biết “một cuộc thảo luận rất ngắn gọn đã diễn ra liên quan đến vấn đề hạt nhân, nhưng không đi sâu vào chi tiết” và các cuộc đàm phán hạt nhân giữa Mỹ với Iran vẫn chưa bắt đầu.

Trong khi đó, Phó tổng thống Vance lại nói rằng Iran đã đồng ý mời các thanh sát viên thuộc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) “quay trở lại đất nước của họ”, đồng thời gọi đây là “một cột mốc quan trọng, bước đầu tiên trong việc phi hạt nhân hóa vĩnh viễn” Iran.

Ông đồng thời mô tả về một sáng kiến nhằm giải phóng tài sản bị đóng băng của Iran, theo đó sẽ cho phép Washington phê duyệt những gì Tehran có thể mua bằng số tiền này.

Kế hoạch, do Jared Kushner, con rể của Tổng thống Donald Trump, khởi xướng, sẽ yêu cầu số tiền trên phải được chi cho các sản phẩm nông nghiệp Mỹ.

“Chúng tôi muốn đảm bảo thiết lập được một quy trình sao cho nếu có phá băng tài sản của Iran, chúng tôi vẫn có thể chắc chắn rằng số tiền đó sẽ được dùng để giúp đỡ người dân Iran chứ không phải để tài trợ cho khủng bố”, Phó tổng thống Mỹ nói.

Kế hoạch, được phối hợp xây dựng cùng Qatar, sẽ hướng đến việc sử dụng các khoản tiền bị đóng băng của Iran vào việc mua “đậu nành, ngô và lúa mỳ Mỹ để phục vụ cho lợi ích của người dân Iran”, ông nói.

Nhiều tiếng nói cứng rắn trong chính quyền Mỹ đã chỉ trích thỏa thuận của Tổng thống Trump vì cho rằng nó mở đường cho các gói cứu trợ tài chính đổ vào Iran, dù Washington tuyên bố những tài sản được “rã băng” của Tehran sẽ không được dùng để tài trợ cho các hoạt động quân sự.

Cơ chế ông Vance mô tả có phần giống với một điều khoản nằm trong thỏa thuận vào tháng 9/2023 dưới thời tổng thống Joe Biden, theo đó các khoản tiền của Iran được chuyển ra khỏi tài khoản bị phong tỏa ở Hàn Quốc để đổi lấy việc phóng thích 5 công dân Mỹ bị giam tại nước này.

Iran chỉ được phép sử dụng số tiền trên cho các mục đích mua sắm các mặt hàng phục vụ mục đích nhân đạo, như thực phẩm, nông sản và thuốc men. Các quan chức chính quyền Biden nhấn mạnh mỗi giao dịch sử dụng nguồn tiền này đều sẽ do Bộ Tài chính Mỹ giám sát.

Ông Vance mô tả sáng kiến mới nhất là “một thỏa thuận mang phong cách Tổng thống Trump điển hình, trong đó nếu tài sản của Iran có được giải phóng, chúng sẽ được dùng để giúp nông dân Mỹ giàu lên và để nuôi sống người dân Iran”.

Đề cập đến lời đe dọa trước đó từ Tổng thống Trump rằng sẽ khiến phái đoàn Iran không còn đất nước để quay về nếu hai bên không đạt thỏa thuận, ông Vance cho hay nó đã khiến các cuộc đàm phán bị gián đoạn trong chốc lát.

“Đã có một chút đe dọa, đã có một chút than vãn, nhưng cuối cùng, các cuộc đàm phán vẫn tiếp tục và chúng tôi đã đạt được tiến triển lớn”, ông nói.

Vũ Hoàng (Theo CNN, AFP, Reuters)