Lỗ hổng của World Cup có 48 đội

World Cup 2026 với 48 đội tạo ra thêm nhiều cơ hội cho các đội tuyển làm nên lịch sử, nhưng cũng xuất hiện những trận cầu thiếu tính chiến đấu như Australia – Paraguay.

Ở World Cup 2022, mỗi bảng chỉ có hai đội đi tiếp. Điều đó khiến mọi trận cuối vòng bảng đều mang tính sống còn. Một thất bại có thể đồng nghĩa với vé máy bay về nước, còn một bàn thắng cũng đủ đảo lộn cục diện. Sự khắc nghiệt ấy tạo nên những màn rượt đuổi nghẹt thở ở lượt cuối.

World Cup 2026 lại khác. Trong 12 bảng đấu, ngoài hai đội dẫn đầu, còn có 8 đội đứng thứ ba giành vé vào vòng 1/16. Muốn giảm từ 48 xuống còn 32 đội vào vòng knock-out, FIFA buộc phải tạo ra cơ chế này. Hệ quả là nhiều đội không còn chịu áp lực phải thắng bằng mọi giá.

Hàn Quốc là ví dụ điển hình. Đại diện châu Á bất ngờ thua Nam Phi 0-1 ở lượt cuối bảng A. Nếu điều này xảy ra cách đây bốn năm, Hàn Quốc chắc chắn bị loại. Nhưng năm nay, họ vẫn có nhiều khả năng đi tiếp nhờ suất dành cho đội đứng thứ ba. Với ba điểm và hiệu số bàn thắng bại -1, cơ hội vượt qua vòng bảng vẫn rất lớn.

Việc có thêm 8 suất dành cho đội xếp thứ ba khiến ranh giới giữa thành công và thất bại trở nên mờ nhạt. Thay vì buộc phải thắng, nhiều đội tuyển chỉ cần tính toán để có thêm một điểm.

Đó là điều khiến hai trận Australia – Paraguay ở bảng D và Áo – Algeria ở bảng J được chú ý đặc biệt. Trước lượt cuối, các đội này đều lần lượt đứng thứ hai và ba, cùng có ba điểm. Một trận hòa sẽ giúp cả hai đạt bốn điểm, số điểm gần như chắc chắn đủ để ít nhất giành vé với tư cách đội đứng thứ ba có thành tích tốt.

Trên lý thuyết, không đội nào tuyên bố sẽ đá hòa. Nhưng thể thức mới vô tình tạo ra động lực để hai bên chấp nhận kết quả đó nếu diễn biến trên sân thuận lợi. Australia quả thực đã hòa Paraguay 0-0, trong trận đấu không có cơ hội nguy hiểm nào được tạo ra, theo thống kê Fotmob.

Lịch đấu còn làm vấn đề trở nên rõ hơn. Bảng D diễn ra sau khi 5 bảng khác đã kết thúc, nên Australia và Paraguay sẽ có thêm dữ liệu để tính toán. Bảng J là bảng cuối cùng kết thúc. Khi ấy, Áo và Algeria biết chính xác cần kết quả nào để đi tiếp.

Nghịch lý còn xuất hiện khi việc đứng thứ ba đôi lúc còn hấp dẫn hơn nhì bảng. Ở World Cup 2026, đối thủ của các đội xếp thứ ba phụ thuộc vào bảng nào cung cấp suất đi tiếp. Vì vậy, các đội đá muộn có thể nhìn toàn bộ nhánh đấu trước khi quyết định chiến thuật.

Chẳng hạn, đội nhì bảng J nhiều khả năng gặp đội nhất bảng H, nơi Tây Ban Nha đang dẫn đầu. Trong khi đó, đội đứng thứ ba bảng J có thể rơi vào nhánh gặp đội nhất bảng L hoặc đội nhất bảng B (Thụy Sĩ), những đối thủ được đánh giá dễ chịu hơn tùy kết quả cuối cùng.

Điều này mở ra khả năng một đội không chỉ hài lòng với trận hòa, mà thậm chí còn cân nhắc việc đứng thứ ba thay vì thứ hai nếu con đường vào sâu trở nên thuận lợi hơn.

Đây không phải lần đầu bóng đá đối mặt nguy cơ các đội thi đấu vì kết quả có lợi cho cả hai. World Cup 1982 từng chứng kiến “Nỗi ô nhục Gijon“. Khi đó, Tây Đức chỉ cần thắng Áo với cách biệt tối thiểu để cả hai cùng vào vòng hai, còn Algeria bị loại. Tây Đức ghi bàn ngay phút 10 rồi hai đội gần như không còn tấn công. Trận đấu kết thúc với tỷ số 1-0, khiến FIFA phải thay đổi luật, buộc các trận cuối vòng bảng diễn ra cùng giờ.

Bài học đó khiến FIFA ban đầu dự định chia World Cup 2026 thành 16 bảng, mỗi bảng ba đội. Tuy nhiên, phương án này bị hủy vì lo ngại đội đá cuối sẽ biết chính xác cần kết quả gì để đi tiếp, tạo điều kiện cho những màn “bắt tay” còn rõ ràng hơn.

FIFA chuyển sang 12 bảng bốn đội và tổ chức lượt cuối cùng giờ như trước. Tuy nhiên, việc bổ sung tám suất dành cho đội đứng thứ ba lại tạo ra một dạng tính toán khác. Dù các trận vẫn diễn ra đồng thời, nhiều đội vẫn biết rằng chỉ cần hòa là đủ.

Lịch sử bóng đá cũng từng chứng kiến những hoàn cảnh tương tự. Euro 2020 có trận Ukraine gặp Áo ở lượt cuối. Hai đội đều biết bốn điểm nhiều khả năng đủ để vào vòng knock-out với tư cách đội thứ ba. Dù vậy, Áo vẫn thắng 1-0 để giành vị trí nhì bảng, còn Ukraine sau đó cũng đi tiếp nhờ hơn Phần Lan hiệu số.

Điều đó cho thấy việc thể thức tạo ra cơ hội tính toán không đồng nghĩa các đội chắc chắn sẽ chọn giải pháp an toàn. Nhưng chỉ riêng khả năng ấy tồn tại cũng đủ làm giảm sức hấp dẫn của giải đấu.

Việc mở rộng World Cup 2026 lên 48 đội là cam kết tranh cử của Chủ tịch FIFA Gianni Infantino năm 2016. Giải đấu lớn hơn mang đến nhiều cơ hội cho các nền bóng đá mới nổi và giúp World Cup có thêm thị trường. Tuy nhiên, đổi lại là những bài toán thể thức chưa có lời giải hoàn hảo.

Có lẽ sau kỳ World Cup đầu tiên với 48 đội, FIFA sẽ phải tiếp tục điều chỉnh. Không phải quay về 32 đội, mà thậm chí cân nhắc mở rộng lên 64 đội để xây dựng một hệ thống vòng bảng và vòng knock-out cân đối hơn, thay vì duy trì mô hình hiện tại với quá nhiều kẽ hở cho những toan tính.

Diễn biến chính trận Hàn Quốc thua Nam Phi

Xuân Bình tổng hợp