Vì sao Nhật Bản không còn hấp dẫn với nhiều lao động Việt?

Giữa tháng 6, Nguyễn Nhật Tuân chia tay Nhật Bản sau 6 năm, về quê bắt đầu lại sự nghiệp.

Năm 2020, chàng trai 29 tuổi quê Bắc Ninh sang Nhật lao động trong ngành nông nghiệp. Sau 6 năm, kế hoạch ở lại lâu dài “kiếm mấy trăm triệu về xây nhà cho bố mẹ” của Tuân đã không thành trước hàng loạt thay đổi.

Theo quy định lưu trú mới sẽ có hiệu lực từ tháng 4/2027, người gia hạn visa phải đạt trình độ tiếng Nhật từ N4 đến N2. “Diện của tôi chỉ được ở lại tối đa 5 năm. Giờ muốn ở lại phải thi chứng chỉ, điều này bất khả thi với người chỉ quen trồng trọt như tôi”, Tuân nói.

Áp lực tài chính từ đợt điều chỉnh phí hành chính của chính phủ Nhật Bản áp dụng từ tháng 7/2026 cũng là lý do khiến anh về nước. Lệ phí thay đổi tư cách hoặc gia hạn lưu trú tăng từ 10.000 yen lên mức trần 100.000 yen (khoảng 16 triệu đồng). “Với người phải gia hạn visa mỗi năm một lần, mức phí mới tương đương 60% tổng thu nhập một tháng”, Tuân nói.

Hiện tại, anh có thu nhập 170.000 yen mỗi tháng (khoảng 27,5 triệu đồng). Chi phí hàng tháng của Tuân hết khoảng 15-16 triệu đồng. “Nếu tiếp tục ở lại và gánh những chi phí tăng, mục tiêu xây nhà cho bố mẹ ở quê sẽ kéo dài thêm 10 đến 20 năm nữa”, anh nói.

Bài toán kinh tế cũng tác động đến các gia đình người Việt ở Nhật Bản. Đầu tháng 6, chị Đỗ Thị Hương, 35 tuổi, cùng con 3 tuổi rời tỉnh Miyagi về Việt Nam sau gần một thập kỷ sinh sống.

Chồng chị làm kỹ sư xây dựng, chị làm phiên dịch tự do, tổng thu nhập khoảng 320.000 yen (50 triệu đồng) mỗi tháng. Trước đây, gia đình tích lũy được 30-35 triệu đồng. Từ cuối năm 2025 đến nay, giá cả hàng hóa liên tục tăng khiến cân đối chi tiêu của gia đình thay đổi. Theo báo cáo từ công ty dữ liệu Teikoku Data Bank, từ 1/6/2026, hơn 1.000 mặt hàng thực phẩm thiết yếu tại Nhật tăng giá trung bình 14%, gần 2.300 mặt hàng tiếp tục tăng giá vào tháng 7. Dù thắt chặt chi tiêu, gia đình chị Hương vẫn tiêu tốn hơn 30 triệu đồng mỗi tháng.

Diện thị thực gia đình giới hạn giờ làm khiến chị Hương không thể tăng thêm thu nhập. Áp lực tăng lên khi học phí trường song ngữ cho trẻ 3 tuổi tại Nhật lên tới 20 triệu đồng mỗi tháng. Vợ chồng chị quyết định hồi hương.

“Ngoài áp lực tài chính, tôi muốn con được gần gũi gia đình và lớn lên trong môi trường Việt”, chị nói.

Quyết định của Tuân và chị Hương là ví dụ cho thấy thị trường Nhật Bản đã giảm sự hấp dẫn đối với lao động Việt. Ông Nguyễn Đức Việt, Tổng giám đốc Công ty Phát triển nguồn nhân lực MD Việt Nam, cho biết nửa đầu năm 2026, hồ sơ xử lý thị thực thực tập sinh tại đơn vị giảm 30-50%.

Theo ông, nhóm gia đình thu nhập trung bình thường về nước nhanh hơn do chi phí sinh hoạt vượt khả năng cân đối. “Để một gia đình phát triển ổn định tại Nhật hiện nay, tổng thu nhập cần đạt từ 500.000 đến 700.000 yen mỗi tháng, tối thiểu một người có trình độ tiếng Nhật N2 và sở hữu bằng đại học trở lên”, ông Việt nói.

Báo cáo do công ty dịch vụ việc làm Mynavi Global (Nhật Bản) công bố ngày 7/7 cho thấy tỷ lệ lao động nước ngoài muốn ở lại làm việc lâu dài tại nước này đã giảm 18,4 điểm phần trăm so với năm 2025. Đặc biệt, 12,7% muốn về nước trong vòng một năm, tăng 4,2 điểm phần trăm.

Bà Yoshimizu Jiho, Chủ tịch Hội Hỗ trợ Cộng sinh Nhật – Việt (NPO Nichi-Viet Tomoiki Shienkai), cho biết trong hai năm qua, số lượng thực tập sinh kỹ năng tại Nhật đã giảm khoảng 20.000 người. Kể từ khi quy định mới áp dụng, nhiều công ty môi giới lách luật đưa người sang dưới danh nghĩa kỹ sư để làm lao động chân tay. Chi phí môi giới cao, thu nhập không đạt kỳ vọng và quy định thắt chặt khiến nhiều người phải hồi hương.

“Dù vậy, với những người chuẩn bị kỹ lưỡng về trình độ chuyên môn và ngôn ngữ, đây vẫn là thị trường mang lại thu nhập cao”, bà Yoshimizu Jiho nói.

Hồng Nhung, 28 tuổi, quê Nam Định, là một ví dụ. Cô làm truyền thông, chồng làm kỹ sư xây dựng. Sở hữu bằng đại học và chứng chỉ N2, hai vợ chồng có tổng thu nhập hơn 80 triệu đồng mỗi tháng. “Chúng tôi mất một hành trình dài để có công việc với mức lương xứng đáng, được hưởng đãi ngộ thai sản, miễn chi phí nhà ở, đi lại”, Nhung kể.

 

 

Vì sao ngày càng nhiều người Việt rời Nhật Bản?

Sự đối lập này cho thấy thị trường lao động Nhật Bản đang phân hóa. Bà Yoshimizu Jiho cho rằng Nhật Bản không còn là nơi để lao động phổ thông sang làm giàu nhanh chóng. Nếu áp dụng mức phí hành chính cao, quốc gia này cần nâng mức lương và chế độ an sinh tương xứng.

“Điều quan trọng là xem người nước ngoài là thành viên cùng xây dựng xã hội, chứ không phải nguồn lao động giá rẻ”, bà nói và nhận định làn sóng dịch chuyển này có nguy cơ làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt nhân lực kéo dài trong các ngành sản xuất, xây dựng, điều dưỡng và dịch vụ ăn uống tại Nhật.

Về phía người hồi hương, sau khi về nước với số vốn 500 triệu đồng tích lũy, Tuân dự định mở cửa hàng kinh doanh hàng tiêu dùng Nhật tại Bắc Ninh. Hương chọn ở lại quê nhà kinh doanh và làm sáng tạo nội dung, trong khi chồng quay lại Nhật hoàn thành hợp đồng kỹ sư ngắn hạn trước khi chính thức về nước.

Nga Thanh