Erin Pash, chuyên gia trị liệu hôn nhân và gia đình, giám đốc Trung tâm dịch vụ sức khỏe tâm thần Ellie Mental Health (Mỹ), cho biết con út thường sống trong một nghịch lý. Họ được yêu thương, che chở nhưng cũng dễ bị xem là chưa đủ trưởng thành hoặc năng lực. Đây cũng là những vấn đề bà thường gặp trong các buổi trị liệu.

Không được xem trọng

Altheresa Clark, chuyên gia công tác xã hội lâm sàng và nhà sáng lập Inspire4Purpose (Mỹ), cho biết nhiều người là con út tìm đến trị liệu vì cảm thấy mình không được nhìn nhận đúng với độ tuổi và năng lực. Dù đã trưởng thành, họ vẫn thường bị gia đình xem là người cần được chỉ dẫn hoặc giúp đỡ, khiến ý kiến ít được lắng nghe và phải chứng minh nhiều hơn rằng mình đủ trách nhiệm, độc lập.

Natalie Moore, chuyên gia trị liệu hôn nhân và gia đình tại California (Mỹ), cho rằng điều này bắt nguồn từ vai trò được hình thành từ khi con út còn nhỏ. Những anh chị từng chăm sóc em thường vẫn giữ thói quen đưa ra lời khuyên hoặc hỗ trợ, ngay cả khi người em không yêu cầu. Điều này có thể khiến con út tiếp tục cảm thấy mình ít được coi trọng trong các mối quan hệ và công việc khi trưởng thành.

Bị so sánh

Erin Pash cho biết việc lớn lên sau các anh chị khiến nhiều con út có xu hướng đánh giá bản thân dựa trên thành tích của người đi trước. Một số cố gắng tạo ra sự khác biệt, trong khi số khác luôn tự hỏi liệu mình có thể đạt được những gì anh chị từng làm hay không. Điều này khiến họ khó xác định hướng đi của chính mình.

Sự so sánh có thể xuất hiện trong học tập, công việc, các mối quan hệ và nhiều cột mốc trong cuộc sống. Priya Tahim, chuyên gia tư vấn tâm lý và nhà sáng lập Kaur Counseling tại Washington, D.C.(Mỹ), cho biết nhiều con út cảm thấy áp lực phải đạt thành tích tương đương anh chị hoặc làm tốt hơn sau những thất bại của họ.

Dù thường diễn ra vô thức và không nhằm gây tổn thương, điều này có thể khiến họ trở nên cầu toàn, thiếu tự tin, có xu hướng chiều lòng người khác và luôn cảm thấy cần chứng minh năng lực. Việc các anh chị đạt nhiều cột mốc trước, như tốt nghiệp, lập gia đình hay thăng tiến trong sự nghiệp, cũng có thể khiến con út khó cảm nhận trọn vẹn giá trị từ những thành tựu của chính mình.

Bị gán mác “vô tư, dễ tính”

Hiệp hội Tâm lý học Mỹ (APA) cho biết chưa có bằng chứng nhất quán cho thấy thứ tự sinh quyết định tính cách. Mối quan hệ với cha mẹ, cách nuôi dạy và tương tác giữa các anh chị em được cho là có ảnh hưởng lớn hơn đến sự phát triển của mỗi người.

Dù vậy, Erin Pash cho biết con út vẫn thường bị mặc định là vô tư, vui vẻ và dễ tính. Theo bà, đây có thể chỉ là cách họ thích nghi khi nhận thấy cha mẹ và anh chị đã gánh vác nhiều trách nhiệm trong gia đình. Họ vì thế ít đòi hỏi, tránh làm phiền người khác và cố giữ hòa khí.

Thói quen này có thể khiến con út kìm nén cảm xúc, chiều lòng người khác, cầu toàn hoặc lo sợ làm người xung quanh thất vọng. Đằng sau vẻ ngoài thoải mái, họ có thể gặp khó khăn trong việc bộc lộ cảm xúc và tìm kiếm sự giúp đỡ.

Một nghiên cứu của Đại học Tokyo trên hơn 3.100 thanh thiếu niên cũng cho thấy những người sinh sau có xu hướng quan tâm và hỗ trợ người khác nhiều hơn. Tuy nhiên, các tác giả lưu ý đây chỉ là xu hướng ghi nhận trong một nhóm nghiên cứu, không thể áp dụng cho mọi con út.

Khó thiết lập ranh giới

Altheresa Clark cho biết việc luôn được cha mẹ và các anh chị chăm sóc có thể khiến nhiều con út khó tách mong muốn của bản thân khỏi kỳ vọng của gia đình. Khi đã quen để người khác định hướng hoặc quyết định thay, họ dễ chiều theo ý người thân, ngại xung đột và cảm thấy có lỗi khi lựa chọn khác với mong muốn của gia đình.

Theo Erin Pash, điều này khiến nhiều con út gặp khó khăn khi bày tỏ nhu cầu hoặc nói lời từ chối. Khi trưởng thành, họ có thể tiếp tục ưu tiên giữ hòa khí, khó thiết lập ranh giới cá nhân và duy trì mối quan hệ bình đẳng với cha mẹ, anh chị. Một số người chọn cách đồng ý cho qua chuyện để tránh tranh cãi.