Christopher Nolan phản đối phê bình phim ‘nghiệp dư’

Christopher Nolan – đạo diễn bom tấn “The Odyssey” – cho rằng một số cách phê bình điện ảnh hiểu sai bản chất của việc kể chuyện.

Dịp bom tấn The Odyssey công chiếu ở Trung Quốc, đạo diễn có cuộc phỏng vấn với giảng viên triết học chính trị kiêm người dẫn chương trình podcast Zhong Shu, tại Bắc Kinh. Chủ đề buổi trò chuyện về sự suy tàn của nền văn minh, chủ nghĩa anh hùng và phê bình điện ảnh đương đại.

Zhong Shu đặt câu hỏi liệu điện ảnh ngày nay còn có thể xây dựng những hình tượng anh hùng trong bối cảnh công chúng ngày càng đòi hỏi các nhân vật phải tự phản tỉnh và chịu trách nhiệm về sai lầm của họ. Đáp lại, Nolan phản đối tiêu chí phê bình vốn quá coi trọng việc nhân vật có tạo được sự đồng cảm với khán giả hay không, bởi điều này vô tình gây áp lực cho các nhà làm phim.

Ông nói: “Có một kiểu phê bình cho rằng nhân vật chỉ thành công khi khiến khán giả đồng cảm. Vì suy nghĩ đó, nhiều tác giả tìm cách điều chỉnh hoặc thay đổi nhân vật để người xem yêu mến họ hơn. Theo tôi, đây là khiếm khuyết cơ bản trong cách phê bình phim”.

 

 

Christopher Nolan nêu quan điểm về cách phê bình phim nghiệp dư

Theo Nolan, Odysseus trong The Odyssey là ví dụ cho một nhân vật không thể đánh giá đơn thuần bằng tiêu chí “xứng đáng đồng cảm”. Trong phiên bản của ông, vua xứ Ithaca là thiên tài quân sự nhưng phải sống với hậu quả từ những quyết định trong cuộc chiến thành Troy. Điều quan trọng không phải khán giả có yêu thích hay tha thứ cho nhân vật hay không, mà là hành trình đối diện với những lựa chọn và hậu quả mà nhân vật gánh chịu.

Đạo diễn cũng phản bác quan điểm cho rằng một thủ pháp kể chuyện sẽ mất hiệu quả khi người xem nhận ra cách nó vận hành. “Việc khán giả nhận ra cơ chế của một thủ pháp không có nghĩa nó không còn tác dụng. Cách kể chuyện không vận hành như vậy”, ông nêu quan điểm.

Theo Nolan, điện ảnh hình thành một “ngôn ngữ chung” qua hơn một thế kỷ phát triển. Nhà làm phim luôn sáng tạo dựa trên những quy ước mà khán giả đã quen thuộc, đồng thời tìm cách biến đổi hoặc phá vỡ chúng để tạo ra trải nghiệm mới. “Chúng tôi sử dụng ngôn ngữ chung đó để kể chuyện. Khán giả đã xem rất nhiều phim và họ hiểu ngôn ngữ này”, đạo diễn nói.

Nolan không nhắc đến bài đánh giá cụ thể nào. Tuy nhiên, tác phẩm của ông từng gây tranh luận sau khi Emily Wilson – người phụ nữ đầu tiên dịch The Odyssey sang tiếng Anh – cho rằng phim hoành tráng nhưng thiếu chiều sâu. Trong bài viết trên London Review of Books cuối tháng 7, Wilson nhận xét phim điện ảnh chưa khai thác được các vấn đề cốt lõi của sử thi Homer. Nguyên nhân chủ yếu nằm ở cách xây dựng nhân vật. Bà không cảm nhận được cảm xúc của họ như trong nguyên tác, bởi bộ phim chưa đưa ra đủ lý do để bà đồng cảm với hành trình Odysseus trở về quê hương.

Bà viết: “Tôi từng hy vọng sự đồng điệu của Nolan với những chủ đề trong sử thi Homer giúp ông tạo ra những đột phá mới về sáng tạo, đồng thời xây dựng các nhân vật thuyết phục. Tuy nhiên, The Odyssey cho thấy sự kết hợp quen thuộc giữa tính hoành tráng và sự hời hợt trong phim của ông. Tầm nhìn của bộ phim quá rối rắm, các nhân vật chưa được phát triển đủ sâu để truyền tải những tư tưởng lớn mà bộ phim gợi mở”.

Nhà văn Joyce Carol Oates sau đó lên tiếng bảo vệ Nolan, chỉ trích Wilson thể hiện “giọng điệu phủ nhận và bề trên” khi đánh giá bộ phim. Oates nói Wilson nên tiếp cận cách Nolan diễn giải sử thi của Homer theo tinh thần trao đổi học thuật thay vì bác bỏ tác phẩm.

Cũng trong cuộc phỏng vấn, đạo diễn cho rằng giới phê bình chuyên nghiệp thường hiểu sự cần thiết của các thủ pháp kể chuyện. Hollywood đã hình thành một “ngôn ngữ chung” trong hơn một thế kỷ, tạo nên hệ thống quy ước mà khán giả và nhà làm phim đều có thể nhận diện. Các đạo diễn có thể phá vỡ, biến đổi hoặc dịch chuyển những quy ước đó nhưng vẫn phải ý thức về chúng khi thực hiện tác phẩm.

Theo SCMP, cuộc trò chuyện giữa Nolan và Zhong Shu lan truyền trên mạng xã hội, thu hút hơn 20 triệu lượt xem trên Bilibili và nhiều nền tảng. Nhà báo kiêm MC Geoff Keighley gọi đây là buổi trao đổi “hấp dẫn và thông minh”, còn một số người làm ngành công nghiệp giải trí xem đánh giá đây là một trong những buổi phỏng vấn đáng chú ý nhất của Nolan khi quảng bá The Odyssey.

 

 

Trailer ‘The Odyssey’ (2)

The Odyssey của Nolan chuyển thể từ sử thi Hy Lạp của Homer, kể hành trình của Odysseus trở về Ithaca sau cuộc chiến thành Troy. Matt Damon đóng Odysseus, Anne Hathaway vào vai vợ ông – Penelope, còn Tom Holland đóng con trai Telemachus. Phim còn có Zendaya trong vai nữ thần Athena, Charlize Theron vai tiên nữ Calypso, Robert Pattinson vai Antinous.

Đạo diễn không chỉ kể lại hành trình trở về của Odysseus mà khai thác những tổn thương, mặc cảm và hệ lụy chiến tranh. Cuộc chiến thành Troy trở thành điểm khởi đầu cho câu chuyện về những người sống sót, trong đó Odysseus phải đối diện với tội lỗi và những lựa chọn trong quá khứ. Cách diễn giải giúp tác phẩm vượt khỏi khuôn khổ bộ phim phiêu lưu thần thoại, đặt ra những vấn đề như bạo lực, sự tha thứ và nỗ lực tìm lại bản thân.

Christopher Nolan 56 tuổi, là đạo diễn Mỹ gốc Anh, làm phim từ năm 1998 và gây tiếng vang với Memento, The Dark Knight, Inception, Interstellar, Dunkirk và Oppenheimer. Trong sự nghiệp, Nolan nhận hàng loạt giải thưởng danh giá, được tạp chí Time xếp vào danh sách 100 người ảnh hưởng nhất thế giới năm 2015, 2019. Tháng 12/2024, vợ chồng đạo diễn được Vua Charles III phong tước hiệp sĩ vì có nhiều đóng góp cho điện ảnh.

Cát Tiên (theo Independent, SCMP)