Phan Thanh Hùng – người truyền lửa của bóng đá Việt Nam

Trước khi qua đời ở tuổi 66 vào ngày 11/8, ông Phan Thanh Hùng được xem là HLV bản địa hiếm hoi định hình được triết lý chiến thuật và truyền cảm hứng cho giới bóng đá Việt Nam.

Sinh năm 1960, Phan Thanh Hùng gắn bó suốt đời cầu thủ ở quê hương Đà Nẵng, với đỉnh cao là chức vô địch quốc gia 1992. Vóc dáng to cao so với cầu thủ cùng thời giúp ông Hùng có thể thi đấu ở cả ba tuyến, mà sau này tự nhận là “vứt đâu đá cũng được”.

Nhưng với sự nghiệp cầm quân, Phan Thanh Hùng tự hào hơn khi đã đóng góp được giá trị cho Đà Nẵng, Hà Nội, Quảng Ninh nói riêng và bóng đá Việt Nam nói chung. Ông xây dựng được triết lý, nhưng không ngừng học hỏi để bồi đắp. Ông quản trị cầu thủ bằng đắc nhân tâm, sự quan tâm của HLV cho cầu thủ là cốt lõi và chính những học trò hay cấp dưới tài năng lại dạy cho chính ông nhiều bài học.

Năm 2009, thế giới bóng đá bắt đầu đảo điên với tiki-taka của Barcelona dưới thời Pep Guardiola. Thứ bóng đá ấy khiến ông Hùng say mê và tìm thấy con đường riêng để tiến bước. Chính nhà cầm quân sinh năm 1960 đã đưa khái niệm “kiểm soát bóng” đi vào thực tiễn ở bóng đá Việt Nam, để tạo nên triều đại riêng tại Hà Nội T&T (nay là Hà Nội FC). Tập thể ấy đã giành hai chức vô địch V-League 2010 và 2013, cùng bốn lần về nhì, và trên tất cả là một bản sắc không thể nhầm lẫn.

Khi ông Hùng rời đi vào cuối năm 2015, thứ bóng đá ấy không chết ở Hà Nội, thậm chí còn được nâng tầm dưới thời người kế nhiệm – cựu trợ lý Chu Đình Nghiêm cùng thế hệ cầu thủ trẻ tài năng. Thứ bóng đá ấy còn nảy mầm ở Quảng Ninh khi ông Hùng nhận lời dẫn dắt, để biến một đội tầm trung mới trở lại hạng đấu cao nhất đoạt Cup Quốc gia và Siêu cup Quốc gia 2016, rồi HC đồng V-League 2019.

“Giữ bóng không chỉ để tấn công mà chính là phòng ngự. Nó phù hợp với thể trạng cầu thủ Việt Nam, khi chơi bóng dưới đất không thua ai, còn trên không cần tầm vóc”, HLV người Đà Nẵng nói vào năm 2021. “Các đội bóng của Nhật Bản cũng chỉ có hàng thủ cao để chống chiến thuật. Họ cầm bóng chơi nhìn thích thật”.

Cuộc cách mạng của HLV Phan Thanh Hùng đã đưa thủ môn trở thành một phần quan trọng hơn trong lối chơi tại V-League, để kiểm soát bóng từ dưới lên và gần như bám sát xu hướng của thế giới. Từ ngày ấy, ông đã nhận thức rõ “bóng đá bước sang giai đoạn khoảng trống trên sân ngày càng thu hẹp”, bám sát vào các miếng đánh hay nhóm phối hợp của đối thủ, và cầu thủ phải quan sát nhiều hơn trên sân về các khu vực, các chi tiết và hành động.

Với ông Hùng, bóng đá không ngừng vận động để hoàn thiện, vì thế HLV không thể ngừng học và làm mới. Quá trình làm trợ lý cho HLV Henrique Calisto ở ĐTQG, trong đó có chức vô địch AFF Cup 2008, cũng giúp ông thu nạp nhiều kinh nghiệm để bắt đầu gây dựng sự nghiệp riêng.

HLV Phan Thanh Hùng thích đọc những cuốn sách, bài phân tích và xem những trận đấu của Pep với Barca, Bayern Munich, Man City, để vận hành linh hoạt lối chơi kiểm soát. Ông cũng cập nhật xu thế mới của bóng đá thế giới, như lúc chứng kiến Tây Ban Nha đăng quang Euro 2024 đã dự đoán lối chơi này sẽ thống trị World Cup hai năm sau.

Ông cũng là một trong năm HLV Việt Nam đầu tiên có bằng Pro của LĐBĐ châu Á (AFC) vào năm 2018, khi ông đã 58 tuổi. Bốn người còn lại đều sinh sau năm 1970 là Nguyễn Đức Thắng, Nguyễn Hữu Thắng, Nguyễn Minh Phương và Lê Huỳnh Đức. Khi LĐBĐ Việt Nam (VFF) mở lớp phân tích chiến thuật vào năm 2023, ông cũng đăng ký tham dự. “Tôi tiếp cận chưa đủ nhiều. Đi học để người ta bày cho thêm kiến thức”, HLV Hùng giãi bày.

Phan Thanh Hùng là mẫu HLV sống thiên về tình cảm và gần gũi, thay vì giám sát và áp đặt kỷ luật. Nhà cầm quân là phải biết linh hoạt và cân đối giữa lợi ích của bản thân với cầu thủ và CLB. HLV phải giúp CLB đạt mục tiêu, nhưng cũng phải khiến cầu thủ nể phục.

Người đàn ông với nụ cười thường trực trên môi hay nói từ tiếng Anh “enjoy”, nghĩa là thích thú hay tận hưởng, để nói về triết lý làm việc với các cầu thủ. “Khi cầu thủ thích ý tưởng tôi bày ra, tôi chẳng cần làm gì nhiều”, HLV sinh năm 1960 cho hay. “Sự quan tâm của lãnh đạo rất quan trọng. Khi các thành viên cùng chung tiếng nói, thành một khối đoàn kết thì thành tích sẽ hiện lên rõ nét”.

Tấm lòng cởi mở của HLV gốc Đà Nẵng thu phục được chính những cầu thủ trẻ. Thế hệ cầu thủ Đà Nẵng vô địch U21 quốc gia năm 2008 và 2009 do HLV Hùng dẫn dắt sau này nhiều người trở thành trụ cột của đội một. Với mắt nhìn người, ông Hùng đã dự đoán lứa 1996-1997, với Đỗ Duy Mạnh, Nguyễn Quang Hải, sẽ giúp Hà Nội thành công gấp bội. “Tụi nó lên đội tuyển quốc gia đá còn ghê hơn”, ông nói.

Còn ở Quảng Ninh vào năm 2020, một cầu thủ 20 tuổi từng bị các đàn anh khó chịu ra mặt vì chuyền lỗi nhiều khiến đội thua trận, nhưng HLV Phan Thanh Hùng vẫn bảo vệ và chấp nhận một vài kết quả tệ. Ông muốn học trò phải nghĩ họ là trụ cột, khi ấy trách nhiệm trên vai lớn hơn sẽ giúp cầu thủ buộc phải nỗ lực để không sai lầm. Cầu thủ ấy tên là Nguyễn Hai Long và giờ là thành viên quan trọng của Hà Nội FC lẫn đội tuyển Việt Nam.

Tuy nhiên, tình cảm cũng chính là điểm yếu. HLV Phan Thanh Hùng thừa nhận những hậu bối như Lê Huỳnh Đức ở Đà Nẵng, Chu Đình Nghiêm ở Hà Nội có cái uy, quyết đoán và mạnh mẽ hơn. Khả năng chịu đựng áp lực cũng làm ảnh hưởng đến việc ra quyết định của ông, dẫn đến phải rời đội một Đà Nẵng năm 2008 và từ chức ở đội tuyển Việt Nam sau thất bại tại AFF Cup 2012. Ba năm sau, ông quyết định rời Hà Nội để làm mới bản thân. Ông đặt chân đến Quảng Ninh và gắn bó suốt 5 năm, nhưng có cái kết không trọn vẹn khi đội bóng đất mỏ vỡ nợ.

Bóng đá có những lúc rút cạn năng lượng của Phan Thanh Hùng. Nhiều lần ông bước vào phòng họp báo với dáng vẻ bơ phờ, tóc tai rũ rượi, mồ hôi đầm đìa với giọng khàn đặc. Nhưng ông không lấy cái mệt mỏi và thất bại để nổi nóng hay đổ lỗi cho bất kỳ ai. Trách nhiệm luôn thuộc về HLV.

Đến một ngày, ông Hùng nghiệm ra bóng đá là trò chơi và vận hành theo quy luật thắng thua. Nhưng sống thế nào trong trò chơi là do bản thân mỗi người quyết định. “Khi tôi vượt qua áp lực về ý niệm của thắng – bại, tôi thấy nhẹ nhõm. Đó là hạnh phúc lớn nhất đời, và cũng là động lực giúp tôi tiếp tục hành trình với bóng đá”, ông đúc kết.

Khi biết mắc bệnh hiểm nghèo, ông vẫn lạc quan ví đây là “trận đấu không được thua”. Nhưng, ông đã dừng chân vào tối 11/8/2026.

Sự thương tiếc một lần nữa ngập tràn trong giới bóng đá nước nhà cho thấy tình cảm to lớn dành cho người đã khuất. Với nhiều người trong giới túc cầu Việt Nam, HLV Phan Thanh Hùng là “thầy” và “quý ông”. Họ cùng nhắc lại biệt danh nổi tiếng “Mr. One More” (Quý ngài Thêm một lần nữa), bởi mỗi khi kết thúc một tiệc vui, HLV Hùng luôn nói “one more” để mời mọi người uống thêm một lần nữa.

5 năm trước, ung thư đã cướp đi của bóng đá Việt Nam HLV tài năng và giàu cá tính Lê Thụy Hải. Và giờ thêm một tượng đài nữa của giới cầm quân chia tay cõi tạm.

Hiếu Lương