‘Chưa ai bán điện mặt trời dư lên lưới’

Dù đã có thể bán đến 50% sản lượng điện mặt trời mái nhà tự dùng lên lưới quốc gia, đến nay chưa ai tham gia giao dịch.

Thông tin được ông Nguyễn Xuân Quy, Phó chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam nêu tại Diễn đàn “Mua bán điện trực tiếp và lưu trữ năng lượng: Đòn bẩy cho chuyển dịch xanh và phát triển bền vững” chiều 13/8.

Cuối tháng 6, Chính phủ ban hành Nghị định 243 sửa Nghị định 57, 58, cho phép người dân có thể bán tối đa 50% sản lượng điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu lên lưới quốc gia, từ mức trần 20% trước đó.

Theo ông Quy, việc nâng tỷ lệ bán điện dư từ 20% lên 50% là “điểm sáng”, cùng với mở rộng đối tượng được bán điện dư. Tuy nhiên, thực tế đến nay hiệp hội chưa ghi nhận trường hợp nào đã tham gia bán điện dư lên lưới.

Theo ông, nguyên nhân là thiếu hướng dẫn thực hiện cụ thể và một số doanh nghiệp cũng còn ít chú ý đến. “Chúng tôi rất sốt ruột. Giá mua điện dư có thể rất thấp nhưng vẫn tốt hơn là lãng phí”, ông nói.

Hiện cả nước có khoảng 103.000 hệ thống điện mặt trời mái nhà với tổng công suất lắp đặt hơn 9.500 MW. Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, đến năm 2030, 50% tòa nhà công sở và nhà dân sẽ sử dụng điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu.

Riêng tại TP HCM, ông Bùi Trung Kiên, Phó tổng giám đốc Tổng công ty Điện lực TP HCM (EVNHCMC), cho biết địa phương có trên 5.000 hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu đã lắp đặt và thông báo.

“Tuy nhiên, TP HCM cũng chưa có trường hợp nào đăng ký bán điện dư lên lưới, dù nhu cầu tìm hiểu là rất lớn”, ông nói. Theo ông Kiên, nguyên nhân chính là bản chất các hệ thống điện mặt trời mái nhà kể trên là “tự sản tự tiêu” nên hộ dân, doanh nghiệp cũng chủ yếu lắp để phục vụ nhu cầu riêng

Ngoài ra, quy trình bán điện dư còn mới mẻ. Do đó, EVNHCMC đang phối hợp thử nghiệm thủ tục mua điện dư với một số doanh nghiệp để chuẩn hóa quy trình, dự kiến hoàn thiện trong tháng 8.

Thiếu quy trình chuẩn cũng là vướng mắc lớn được các chuyên gia và doanh nghiệp phản ánh về cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) qua lưới quốc gia.

Từ năm ngoái, DPPA đã bắt đầu ghi nhận những chuyển động, với các dự án mua điện qua đường dây riêng được công bố. Tại TP HCM, DPPA qua đường dây kết nối riêng đã có 14 hệ thống với tổng công suất khoảng 60 MW đang vận hành ổn định, không có trở ngại, theo ông Bùi Trung Kiên.

Nhưng DPPA bán qua lưới điện quốc gia thì cả nước mới ghi nhận thương vụ giữa Samsung Electronics Thái Nguyên và điện mặt trời TTC Đức Hội 2, chính thức vận hành từ 1/6. Một dự án khác đã đạt được thỏa thuận bán điện tái tạo qua lưới cho FDI chỉ vừa khởi công tháng này.

Ông Võ Phúc Nguyên, Giám đốc dự án công ty Đầu tư phát triển điện Becamex nói quan tâm DPPA qua lưới nhưng không tìm được hợp đồng mẫu, chưa rõ quy trình thủ tục, đơn vị thẩm quyền nào làm đầu mối, ai phân xử khi tranh chấp.

“Chúng tôi muốn triển khai DPPA mà thực sự không biết làm cách nào. Do đó, cơ quan chức năng cần công bố quy trình chuẩn, hợp đồng mẫu cho hai bên mua bán điện qua lưới biết phải làm gì”, ông kiến nghị.

Theo ông Nguyễn Xuân Quy, việc thiếu hợp đồng mẫu chuẩn quốc tế sẽ kéo dài thời gian phát triển dự án DPPA lên 3-5 năm. Ngoài ra, cơ chế này còn gặp khó ở các chi phí truyền tải, phân phối, điều độ và tổn thất chưa công bố dài hạn, khiến doanh nghiệp và ngân hàng không tính toán được dòng tiền trong 15-20 năm.

Đồng quan điểm, ông Phan Công Tiến, Giám đốc Viện Nghiên cứu ứng dụng năng lượng thông minh (ISEAR), nhận định mô hình DPPA qua lưới quốc gia gặp khó do giá điện xanh chịu thêm chi phí truyền tải và phân phối, làm giảm cạnh tranh.

Ông đề xuất không tính phí truyền tải với dự án điện tái tạo dưới 30 MW chỉ phát lên lưới phân phối cục bộ và tiêu thụ tại chỗ, do dòng điện thực tế không đi qua lưới quốc gia. Về lâu dài, Việt Nam cần phát triển thị trường điện cục bộ song song với thị trường bán buôn.

Ông Nguyễn Võ Trường An, Tổng giám đốc Công ty CP Sàn giao dịch tín chỉ Carbon ASEAN, đề xuất xây dựng “Sàn giao dịch điện” hoặc “Sàn giao dịch năng lượng số hóa” để bên bán và bên mua điện tái tạo chưa thể “tìm thấy nhau”, có thể giao dịch. Theo ông, sàn sẽ đóng vai trò chuẩn hóa việc định giá, quản lý các loại hợp đồng và dịch vụ lưu trữ, giúp thị trường vận hành minh bạch.

Viễn Thông