Lễ giỗ chung 14 người mất vì Covid trong con hẻm TP HCM

5 năm sau đại dịch Covid-19, người dân hẻm 68/17 Trần Quang Khải lần thứ hai làm đám giỗ chung cho 14 hàng xóm đã qua đời.

Chiều 13/8, trước ngôi miếu nằm sâu trong con hẻm ở phường Tân Định, người dân kê ghế dọc hai bên tường chuẩn bị cho lễ giỗ chung. Mâm cúng có trái cây, bánh ngọt và 14 ngọn nến ghi tên, tuổi, địa chỉ của những người đã khuất.

Trên chiếc TV đặt cạnh bàn thờ, màn hình phát lại đoạn phim năm 2021, ghi cảnh hẻm bị phong tỏa, lương thực được chuyển vào bằng xe tải và người dân đứng sau cửa nhận từng túi rau, bao gạo.

Lúc 17h30, đại diện các gia đình có mặt. Ông Đào Đức Thiện, tổ trưởng khu phố, kể lại thời gian người trong xóm chia nhau thức ăn, bình oxy và thông tin ca bệnh. Khi ông dứt lời, đèn đường và đèn của những nhà trong hẻm đồng loạt tắt, chỉ còn ánh sáng từ 14 ngọn nến và tiếng nhạc bài hát “Lòng mẹ”.

“Trong 14 người đó có mẹ tôi, còn lại đều là những hàng xóm tôi quen biết nhiều thập kỷ”, ông Thiện cho biết.

Hẻm 68/17 Trần Quang Khải có khoảng 80 hộ với gần 400 nhân khẩu. Ông Thiện sống tại đây hơn 50 năm. Năm 2021, ông cùng tổ trưởng cũ đi xin số điện thoại của từng nhà để lập nhóm trò chuyện trực tuyến hỗ trợ người dân trong dịch bệnh. Hai ngày sau, người tổ trưởng cũ mắc Covid-19 và qua đời. Ông Thiện tiếp quản công việc. Sau đó, người trong hẻm liên tiếp nhiễm bệnh và một số không qua khỏi. Số người mất nhiều nhất vào tháng 7 âm lịch năm đó.

“Cứ chiều xuống, nhìn qua khe cửa thấy có người nằm trên băng ca được đẩy ra ngoài, bình oxy kéo theo phía sau. Cảnh tượng rất ám ảnh”, ông Thiện kể. Đợt dịch bùng phát đó, 14 người trong hẻm đã chết.

Cuối năm 2021, khi TP HCM tổ chức lễ tưởng niệm hơn 23.000 người mất vì Covid-19, ông Thiện cùng hàng xóm kê bàn trước miếu Ông Trà, ghi tên, tuổi và địa chỉ 14 người lên từng ngọn nến. Khi ông đề nghị mặc niệm, cả hẻm đồng loạt tắt đèn.

Tháng 7 âm lịch năm 2022, người dân hẻm tổ chức đám giỗ chung lần đầu. Những năm sau ông Thiện muốn duy trì đám giỗ nhưng ngại vận động đóng góp hàng năm. Đến mốc 5 năm (2026), lễ giỗ được tổ chức lại. Kinh phí do bà con đóng góp tự nguyện. Những gia đình đã chuyển đi nơi khác hoặc định cư nước ngoài cũng gửi tiền về.

Năm nay, người dân góp được hơn 10 triệu đồng. Bốn triệu đồng dùng để mua đồ cúng. Số tiền còn lại được đưa vào quỹ chung để sửa đèn đường, làm bảng tin hoặc hỗ trợ gia đình có người ốm.

Trong danh sách giỗ chung có mẹ ông Thiện, mất ở tuổi 93 khi bệnh viện quá tải. Tang lễ diễn ra khi hai đầu hẻm vẫn bị phong tỏa. Bình oxy ông chuẩn bị cho mẹ sau đó được luân chuyển cho nhiều hộ gia đình khác sử dụng.

Cạnh cây nến ghi tên mẹ ông Thiện có hai ngọn nến mang tên vợ chồng bà Ngọc, ngoài 60 tuổi, sống ở nhà đối diện. Bà từng là bác sĩ, chồng làm quản lý trong ngành điện. Hai người sống cùng con gái hơn 40 tuổi bị chậm phát triển trí tuệ. Giữa tháng 7/2021, vợ chồng bà cùng mắc Covid. Người chồng mất trước, một tuần sau đến lượt vợ. Người con gái ở lại trong căn nhà không còn cha mẹ. Sau dịch, tình trạng của chị nặng hơn. Cứ chiều xuống, chị lại đứng trước cửa gào tên cha mẹ. Nghe tiếng gọi, vợ chồng ông Thiện chạy sang, khi mang theo thức ăn, lúc ngồi cạnh cho đến khi chị bình tĩnh.

“Những nỗi đau Covid để lại đến giờ vẫn còn”, ông Thiện nói.

Ông Phan Văn Thuận, 54 tuổi, bán cơm tấm đầu hẻm, cũng dự lễ giỗ. Năm 2021, cả 14 người trong gia đình ông đều nhiễm Covid-19. Nhờ hàng xóm hướng dẫn cách theo dõi triệu chứng và hỗ trợ thực phẩm, bình oxy, gia đình ông đều qua khỏi. “Chính những người hàng xóm trong hẻm đã giúp chúng tôi vượt qua mùa dịch”, ông Thuận nói.

Ba năm trước mẹ ông Thuận qua đời. Di nguyện cuối cùng của bà là trả ơn hàng xóm bằng cách dành toàn bộ tiền phúng điếu chia cho những hộ nghèo trong hẻm.

Đầu năm 2026, Khánh Linh chuyển đến trọ trong hẻm. Ban đầu, cô lo khó hòa nhập với những hàng xóm lớn tuổi nhưng mọi người đã không phân biệt người cũ, người mới, còn giúp cô ổn định cuộc sống và việc làm ăn.

Linh kể khoảnh khắc cô xúc động nhất trong buổi giỗ là lúc 14 ngọn nến được thắp lên và ông Thiện xin lỗi những người đã mất vì thời gian phong tỏa, khu phố không thể giúp gia đình họ tổ chức tang lễ chu toàn.

Trong hẻm, tấm bảng ghi tên 14 người đã mất được treo đến hết tháng 7 âm lịch. Đối diện nhà ông Thiện, hàng rào nhà bà Ngọc từng bỏ trống, rỉ sét sau đó hàng xóm mang cây sang trồng, buộc từng nhánh vào khung sắt. Sau 5 năm, những cây đó đã phủ gần kín hàng rào, đọt non chìa ra phía con hẻm.

“Nó là minh chứng sống cho tình hàng xóm của những người dân trong hẻm”, Linh nói.

Ngọc Ngân