Cuộc chiến giành từng cây đá trong chảo lửa 50 độ C ở Pakistan

Khi những tia nắng đầu tiên vừa chạm xuống Nasirabad, một hàng dài người gồm cả đàn ông, phụ nữ và trẻ em đã chực chờ sẵn bên ngoài xưởng đá của thị trấn, trên tay cầm theo xô, bao tải, thùng nhựa.

Cậu bé Taimoor 12 tuổi đứng giữa hàng người dài dằng dặc trước xưởng đá duy nhất của thị trấn Nasirabad khi mặt trời vừa ló rạng. Cậu vẫn mặc nguyên bộ đồng phục học sinh, hai tay giữ chặt chiếc xô nhựa đã trầy xước.

Cậu gọi việc mua đá là nhiệm vụ quan trọng nhất trong ngày của mình. “Nếu cháu không mang đá về, làm sao ở nhà chịu nổi cái nóng này?”, cậu nói. “Sao mà mọi người uống nổi thứ nước nóng như đang sôi cơ chứ?”.

Ở vùng thung lũng khô cằn này, nhiệm vụ mang đá về nhà vào mỗi buổi sáng quyết định sự sống của cả gia đình trước khi nhiệt độ ngoài trời vọt lên ngưỡng 50 độ C. Mẹ của Taimoor đang mang thai lần thứ ba sau hai lần sảy thai vì sốc nhiệt. Bà không dám mạo hiểm bước chân ra đường lúc này, bởi tình trạng tăng thân nhiệt quá mức có thể cắt đứt nguồn oxy nuôi thai nhi.

Nhận cây đá nhỏ từ tay người bán, Taimoor vội vã chạy về nhà rồi mới quay sang trường, dùng chính dòng nước tan ra từ khối đá để xoa dịu làn da bỏng rát.

Nasirabad nằm giữa những dãy núi và vườn chà là, thuộc huyện Kech, tỉnh Balochistan, cách Turbat chừng 40 km. Tháng 5, Cục Khí tượng Pakistan xếp Turbat vào nhóm khu vực hứng mức nhiệt 46 đến 50 độ C. Tổ chức Khí tượng Thế giới cho biết châu Á ấm lên nhanh gần gấp đôi mức trung bình toàn cầu, và chuỗi 11 năm liên tiếp tính đến 2025 lập kỷ lục nóng nhất từng ghi nhận.

Bảng xếp hạng khả năng thích ứng khí hậu của Đại học Notre Dame năm 2024 đặt Pakistan ở vị trí 147, nghĩa là dễ tổn thương trước thiên tai trong khi năng lực ứng phó yếu.

Gốc rễ nằm ở điện. Người dân Nasirabad cho biết mỗi ngày chỉ có điện khoảng 3 tiếng, mà điện áp lại quá yếu nên tủ lạnh hầu như không thể hoạt động ổn định. Những gia đình có điều kiện lắp pin mặt trời thì dùng điện để chạy quạt và tủ lạnh vào ban ngày. Còn với đa số người dân còn lại, cách duy nhất để họ chống chọi với cái nóng là những tảng đá xin hoặc mua về mỗi sáng. Sức nóng gay gắt tại Nasirabad đang biến thị trấn này thành một trong những điểm nóng chịu ảnh hưởng trực tiếp nhất từ làn sóng ấm lên của trái đất.

Mohammad Haider, chủ xưởng đá duy nhất của thị trấn, tiếp quản cơ sở người cha quá cố lập năm 1992. Bảy giờ sáng, công nhân kéo cửa cuốn kim loại. Hai tiếng sau, 400 cây đá đông suốt đêm bán hết. Gần như toàn bộ số đá ấy chảy vào bình nước uống của các gia đình. Nhiều người xếp hàng rồi về tay trắng.

“Tôi cảm thấy rất buồn khi thấy mọi người không mua được đá vì đã hết hàng”, Haider nói. “Họ lại phải trải qua cả một ngày dài uống nước ấm”.

Người đến muộn mua lại từ người mua dư, giá đội từ 40 rupee lên 80 rupee. Chưa ai kiểm định nguồn nước làm ra những cây đá đó, và mùa nóng luôn kéo theo bệnh đường ruột làm cơ thể mất nước nhanh hơn.

Gánh nặng dồn xuống người ít lựa chọn nhất. Raj Bibi, góa phụ 66 tuổi, mỗi sáng đong nước vào vài chiếc chai rồi bê sang nhà hàng xóm gửi vào tủ lạnh chạy pin mặt trời. Tối, bà quay lại lấy về, mong nước còn mát đủ uống qua đêm. Bà không kham nổi tiền mua đá lẫn tiền lắp điện mặt trời.

“Cả ngày trôi qua trong ngột ngạt và bức bối”, bà nói. “Điện chẳng có để bật quạt, mà tôi thì lấy đâu ra tiền để lắp pin mặt trời”.

Các cảnh báo y tế công cộng luôn khuyên người dân ở yên trong nhà mát và uống đủ nước. Lời khuyên này trở nên xa xỉ tại một vùng đất mà sự che chắn đòi hỏi rất nhiều tiền bạc. Chỉ một số ít hộ đủ khả năng trang bị tấm pin năng lượng mặt trời kèm bộ lưu điện đắt đỏ. Những hộ nghèo hơn đành kéo chiếu ra bãi đất trống ngủ qua đêm, hứng trọn luồng gió khô rát từ các hẻm núi.

Các chương trình hành động ứng phó biến đổi khí hậu của chính quyền trung ương lẫn địa phương vẫn chỉ nằm lại trên giấy tờ hành chính. Người dân Nasirabad buộc phải tự xoay xở trong một mạng lưới sinh tồn mong manh như vay mượn chỗ để nước đá, chịu đựng dòng điện phập phù và trông chờ từng khối đá nhỏ từ xưởng của Haider.

Đứng giữa trưa nắng thiêu đốt, cậu bé Taimoor cẩn thận chia từng mẩu đá tan cho mẹ, bởi cậu hiểu rõ nếu không có mẩu đá ấy, mọi sự sống trong căn nhà đất nung này đều có thể gục ngã trước chảo lửa của thiên nhiên.

Bình Minh (Theo The Guardian)