Thế hệ ‘bánh mì kẹp’ chật vật lo nghỉ hưu


Thế hệ ‘bánh mì kẹp’ chật vật lo nghỉ hưu

Dù thu nhập ổn định, nhiều người trung niên đang bị vắt kiệt bởi gánh nặng chăm lo gia đình hai bên, khiến quỹ hưu trí của chính họ bị bỏ ngỏ.

Cuối năm ngoái, khi tiền tiết kiệm đạt 2 tỷ đồng, anh Mạnh Tín, 42 tuổi, bàn với vợ đổi chung cư đang ở tại phường Yên Nghĩa (Hà Nội) lấy căn hộ trung tâm. Nhà mới sẽ rút ngắn hai tiếng đi làm mỗi ngày và cho các con môi trường học tập tốt hơn.

Nhưng vợ anh, chị Phạm Phúc, phản đối. Với chị, số tiền để dành sau gần 15 năm kết hôn không phải để đổi nhà. Vợ chồng anh đều là công chức, tổng thu nhập chưa đến 40 triệu đồng một tháng. Ở quê, cha mẹ hai bên xấp xỉ 70 tuổi và không ai có lương hưu. “Trên còn cha mẹ già, dưới có con nhỏ, bản thân chúng ta chưa có một đồng phòng thân cho tuổi già”, chị nói.

Cuộc thảo luận đổi nhà của họ dừng lại.

Câu chuyện của gia đình anh Tín đại diện cho hàng triệu người thuộc thế hệ “bánh mì kẹp” tại Việt Nam – những người kẹt giữa trách nhiệm chăm lo con cái và phụng dưỡng cha mẹ. Theo Cục Thống kê, cả nước hiện có gần 27 triệu người trong nhóm 40-59 tuổi. Tốc độ già hóa nhanh nhưng sự chuẩn bị tài chính hạn chế, đặc biệt với nhóm lao động tự do có tới 55% chưa tham gia BHXH và chỉ khoảng 3% mua bảo hiểm tự nguyện.

Trước thực tế này, Bộ Y tế vừa đề xuất hướng dẫn người từ 40 tuổi chuẩn bị cho tuổi già. Độ tuổi này sẽ được tiếp cận tài liệu, tập huấn về duy trì lối sống, lập kế hoạch tài chính và lựa chọn việc làm.


Người cao tuổi tập thể dục trong một khu chung cư ở phường Đông Ngạc, Hà Nội tháng 7/2026. Ảnh: Phan Dương

Người cao tuổi tập thể dục trong một khu chung cư ở phường Đông Ngạc, Hà Nội tháng 7/2026. Ảnh: Phan Dương

Theo GS TS Giang Thanh Long (Đại học Kinh tế Quốc dân) cơ cấu “dân số vàng” của Việt Nam dự kiến kết thúc vào năm 2038, trong khi ngưỡng “dân số già” sẽ đến sớm hơn vào năm 2034.

Tuổi 40 thường là lúc công việc đã ổn định, thu nhập đều đặn, thậm chí ở mức cao. Đây cũng là giai đoạn sức khỏe còn đủ tốt để thay đổi lối sống, phòng ngừa bệnh tật và chuẩn bị cho những năm tháng tuổi già. “Mốc 40 tuổi mang tính biểu tượng cho thời điểm hội tụ đủ nguồn lực để lên kế hoạch, còn thực tế việc chuẩn bị càng sớm càng lợi thế”, giáo sư Long nói.

Nhưng khoảng cách giữa nhận thức và hành động vẫn rất lớn. Dữ liệu của Manulife Asia Care 2026 ghi nhận 89% người được khảo sát muốn độc lập tài chính để không thành gánh nặng cho con. Nhưng chỉ 27% bắt đầu đầu tư tạo dòng tiền, 40% duy trì tập luyện và 31% đi tầm soát sức khỏe định kỳ.

Thực tế, tuổi 40 cũng là thời điểm dòng tiền bị “chia 5 xẻ 7” cho con cái, nợ nần và cha mẹ già. Việc chuẩn bị cho tuổi hưu của chính họ thường bị đẩy xuống cuối bảng ưu tiên.

Tuổi già xếp sau các hóa đơn

Đầu năm nay, vợ chồng chị Diễm Lệ, 38 tuổi, ở phường Cầu Diễn, Hà Nội trả hết nợ căn chung cư. Với thu nhập 45 triệu đồng, trừ chi phí sinh hoạt và phụng dưỡng hai bên, họ để dành 5-10 triệu đồng mỗi tháng.

Nhưng đến giữa năm, 50 triệu đồng tích cóp bốc hơi. Hai con lần lượt nhập viện, sau đó bố chồng ở quê phải điều trị bệnh dạ dày. “Cứ nghĩ mình có tích lũy, nhưng chỉ cần một khoản phát sinh là lại thiếu hụt”, chị Lệ kể.

Những khoản tiền lớn từ thưởng Tết cũng được lên kế hoạch sẵn. Năm trước họ trả nợ nhà, năm nay sửa nhà ở quê, năm tới mua ôtô để tiện về thăm nom cha mẹ.

PGS TS Peiyi Lu, Giám đốc chương trình thạc sĩ Lão khoa, Đại học Hong Kong, cho rằng tâm lý “dốc cạn túi” cho thế hệ trước và sau là đặc trưng văn hóa châu Á. “Đó là một thách thức giằng xé khi nguồn lực gia đình có hạn”, PGS Lu nói.

Nghiên cứu của chuyên gia chỉ ra sự vắt kiệt tài chính ở tuổi trung niên dẫn đến tuổi già bấp bênh. Nhiều người phải tiếp tục bán sức lao động khi xế chiều, đẩy nhanh nguy cơ mắc bệnh mạn tính.

Báo cáo về hưu trí châu Á do Sun Life công bố đầu năm 2026 dựa trên nghiên cứu 6 thị trường, trong đó có Việt Nam, cho thấy 69% người được hỏi dự kiến sẽ phải tiếp tục làm việc sau tuổi hưu. Gần hai phần ba thừa nhận không đủ tiền để nghỉ hưu. Có 36% người thuộc thế hệ “bánh mì kẹp” chấp nhận hạ thấp chất lượng sống bản thân để nhường nguồn lực cho gia đình.

Xây lưới an sinh từ 10.000 đồng mỗi ngày

Bà Nguyễn Thoa, chuyên gia bảo hiểm xã hội, cho biết nhiều người lầm tưởng phải có một khoản tiền lớn mới có thể nghĩ đến chuyện dưỡng lão. Thực tế, sức mạnh của quỹ hưu trí nằm ở việc tích lũy dần, qua nhiều năm.

Bà Nguyễn Thị Liên, 50 tuổi, ở Nam Định làm phụ hồ với thu nhập 6-7 triệu đồng một tháng. Là trụ cột nuôi chồng khiếm thị và con gái học đại học, bà cho biết tiền dư ít ỏi nên không gửi ngân hàng.

Khi được tư vấn mức đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện 264.000 đồng một tháng, bà Liên quyết định tham gia. “Mỗi ngày chắt bóp 10.000 đồng thì tôi làm được”, bà nói. Đến nay, bà đóng được 5 năm, dự kiến tới năm 60 tuổi sẽ nhận lương hưu khoảng 1 triệu đồng một tháng và có thẻ bảo hiểm y tế.

Bà Nguyễn Thu Giang, Cố vấn tài chính tại FIDT, đánh giá hưu trí là mục tiêu tài chính khắc nghiệt hơn việc mua nhà hay nuôi con. Mục tiêu này kéo dài hàng chục năm trong khi sức lao động giảm sút. Với những gia đình như chị Lệ, bà Giang khuyên trước mắt cần lập quỹ dự phòng đủ tiêu 6 tháng và mua các gói bảo hiểm cơ bản. Với gia đình có 2 tỷ đồng như anh Tín, bà ủng hộ quyết định giữ lại tiền phòng thân thay vì dồn tất cả để đổi nhà trung tâm.

“Nếu nguồn lực chưa đủ để đáp ứng tất cả các mục tiêu, nên ưu tiên sự an toàn của chính mình trước, thay vì dồn quá nhiều vào nhà ở hoặc để lại tài sản cho con cháu”, bà Giang nói.


Người cao tuổi mưu sinh tại một chợ quê ở xã Hà Long, Thanh Hóa, tháng 8/2026. Ảnh: Phan Dương

Người cao tuổi mưu sinh tại một chợ quê ở xã Hà Long, Thanh Hóa, tháng 8/2026. Ảnh: Phan Dương

Sự nỗ lực cá nhân cần đi đôi với bệ đỡ chính sách. Theo GS Peiyi Lu, việc dưỡng lão không chỉ giới hạn ở tiền bạc, mà là sự kết hợp của một hệ sinh thái bao gồm: tài chính vững, sức khỏe tốt và mạng lưới xã hội mạnh.

Bởi vậy, các chính sách công và chương trình xã hội đóng vai trò quan trọng. “Các sáng kiến thúc đẩy kiến thức tài chính và lập kế hoạch dài hạn sẽ giúp người dân đưa ra quyết định sáng suốt từ sớm, giảm bớt áp lực bươn chải khi về già”, GS Lu nhận định.

GS Giang Thanh Long nhấn mạnh nhà nước cần thiết kế các chính sách an sinh đủ linh hoạt để kéo người dân vào lưới an toàn. Với nhóm lao động thu nhập thấp luôn phải đặt “cơm, áo, gạo, tiền” lên hàng đầu, cần có cơ chế hỗ trợ để họ duy trì được dòng tiền đóng bảo hiểm xã hội thay vì bỏ cuộc giữa chừng. “Kinh tế ‘vàng’ lúc trẻ khỏe mà không khai thác được thì không thể tạo ra nền kinh tế ‘bạc’ lúc tuổi già”, ông Long nói.

Hậu quả của việc bỏ lỡ giai đoạn dự phòng thể hiện rõ trong những trường hợp không có lương hưu. Bà Nguyễn Thị Hon, 75 tuổi ở Thanh Hóa, sống một mình sau khi con gái đi lấy chồng. Trước đây bà làm ruộng, bế trẻ thuê, nay thu nhập chính dựa vào việc bán rau sau vườn.

Tháng 7 vừa qua, bà nhận tháng trợ cấp xã hội đầu tiên trị giá 500.000 đồng dành cho người cao tuổi không có lương hưu. Bà tính toán số tiền này đủ đong 10 kg gạo ăn một tháng, phần còn lại cất đi mua thuốc men.

“Có đồng trợ cấp này, tháng nào đau xương khớp không đi chợ được, tôi không phải nhờ con”, bà nói.

Phan Dương

Ngày xuất bản:

4 THÁNG 09, 2026

Tin cập nhật 24H

Jensen Huang sẽ trình diện trước các ủy ban Hạ viện Mỹ

Cựu CEO Nvidia đồng ý tham gia các buổi làm việc với một số ủy ban Hạ viện Mỹ, trong đó nội dung trao đổi được ghi lại.

18 THÁNG 11, 2026

PGS Nguyễn Viết Nhung: Việt Nam cần xây dựng thế hệ không thuốc lá

Nguyên giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương Nguyễn Viết Nhung cho rằng đề xuất cấm bán thuốc lá vĩnh viễn cho người sinh từ năm 2010 có cơ sở khoa học, cần đánh giá kỹ tác động và khả năng thực thi.

18 THÁNG 11, 2026

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Đô thị đáng sống phải có nơi để người dân rèn luyện sức khỏe

Phó ban Tuyên giáo Trung ương Bùi Hoài Sơn cho rằng đô thị đáng sống không chỉ có những tòa nhà hiện đại, mà phải có sân chơi cho trẻ em, nơi đi bộ cho người cao tuổi và không gian vận động gần nhà.

18 THÁNG 11, 2026

Đề xuất cảnh cáo hoặc trừ điểm giấy phép lái xe với lỗi ít nghiêm trọng

Cục CSGT đang nghiên cứu xây dựng nghị định mới theo hướng phân hóa tính chất hành vi và số lần vi phạm, tránh phạt lỗi ít nghiêm trọng, phạm lỗi lần đầu.

18 THÁNG 11, 2026

Hà Nội chốt hạn di dời cư dân tại 12 dự án Mường Thanh

Hà Nội yêu cầu hoàn thành di dời cư dân khỏi các căn hộ phải phá dỡ hoặc hoàn trả công năng công cộng tại 12 dự án liên quan Tập đoàn Mường Thanh trước 31/12/2027.

18 THÁNG 11, 2026

Pochettino khuyên Guardiola nhận lời dẫn dắt tuyển Mỹ

HLV Mauricio Pochettino cho rằng Pep Guardiola nên nhận công việc ở tuyển Mỹ nếu được mời, bởi đội đang đi đúng hướng và sở hữu những cầu thủ phù hợp với triết lý của ông.

18 THÁNG 11, 2026

Vinicius giúp Brazil thắng đậm nhất sau 14 năm

Vinicius lập hat-trick trong 21 phút, khi Brazil hạ chủ nhà Singapore 7-0 ở trận giao hữu tối 17/11.

18 THÁNG 11, 2026

HLV Kim Sang-sik: ‘Bàn thua không chỉ là lỗi của thủ môn Trung Kiên’

Ninh BìnhHLV Kim Sang-sik bảo vệ thủ môn Trần Trung Kiên sau bàn thua quyết định 1-2 trước Kyrgyzstan, đồng thời tiếc nuối khi Việt Nam không thể kết thúc năm 2026 bằng chiến thắng.

18 THÁNG 11, 2026

Việt Nam sẵn sàng cung ứng gạo ổn định, tin cậy cho Philippines

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn gặp Chủ tịch Thượng viện Philippines, đề nghị chú trọng hợp tác về thương mại, đầu tư, bảo đảm an ninh lương thực.

18 THÁNG 11, 2026

Quá trình Thâm Quyến từ làng chài tới thành phố công nghệ

Trung QuốcTừ một làng chài, Thâm Quyến lột xác, trở thành thành phố hiện đại với taxi tự lái, drone giao hàng và các tòa nhà chọc trời.

18 THÁNG 11, 2026

Bài viết liên quan

Người phụ nữ Mông thoát nợ tiền tỷ nhờ livestream

Lào CaiTừng ôm nợ gần một tỷ đồng vì 60 ha nông sản ế ẩm, chị Ma Thị Chú học cách livestream bán hàng, vươn lên làm chủ hợp tác xã.

18 THÁNG 11, 2026

Áp lực tuổi trung niên của thế hệ con một

Vừa lo kinh tế gia đình vừa một mình chăm sóc cha mẹ, thế hệ con một đầu tiên tại Trung Quốc đang oằn mình gánh vác áp lực tuổi trung niên.

18 THÁNG 11, 2026

Cuộc sống nghỉ hưu ở Việt Nam của mẹ chồng Ấn Độ

Từng phản đối con trai lấy vợ Việt, bà Kamala Bai nay xem TP HCM là quê hương thứ hai, bởi chỉ có nơi đây mang lại nhiều niềm vui tuổi xế chiều.

18 THÁNG 11, 2026

5 anh em xây 430 bậc thang trên núi để mẹ về nhà

Trung QuốcĐể người mẹ 86 tuổi dễ dàng về thăm nhà cũ trên núi, 5 người con ở Chiết Giang tự vác đá, trộn bê tông xây 430 bậc thang.

18 THÁNG 11, 2026

Nhiều học sinh mong được thấu hiểu khi gặp sự cố mạng

Hàng nghìn học sinh tham gia chương trình “An toàn số cho em”, trao đổi về nguy cơ trên Internet, bày tỏ mong muốn được cha mẹ thấu hiểu khi gặp sự cố trên mạng.

17 THÁNG 11, 2026