‘Lối’ phiêu của Quốc Trung

Quốc Trung để chèo, quan họ và xẩm gặp piano, nhạc điện tử trong concert “Lối”, khi nhìn lại hơn bốn thập niên sáng tạo.

Không có lời giới thiệu, không MC, cũng không có những màn giao lưu giữa các tiết mục, concert tối 17/9 tại Hà Nội của Quốc Trung mở đầu bằng âm thanh và kết thúc với những lớp ánh sáng cuối cùng trên sân khấu tan vào bóng tối. Qua gần hai tiếng, nhạc sĩ để âm nhạc tự kể câu chuyện của mình, còn khán giả tự tìm một lối nghe riêng giữa những giai điệu vừa quen thuộc và lạ lẫm.

Đây cũng là lựa chọn khá mạo hiểm khi chương trình diễn ra tại Nhà hát Hồ Gươm, Hà Nội, không gian vốn gắn với các concert thính phòng chuẩn mực. Quốc Trung dựng lên một thế giới nghệ thuật giàu tính thử nghiệm, nơi chèo, quan họ, xẩm hay âm hưởng Tây Bắc không còn nguyên bản mà đối thoại với piano, nhạc điện tử. Các làn điệu dân gian trở thành chất liệu để nhạc sĩ biến đổi, cắt nhỏ, kéo dài, lúc hòa quyện, khi đối lập với âm hưởng đương đại.

 

 

Nhạc sĩ Quốc Trung hát trong concert ‘Lối’

Phần đầu của chương trình lấy cảm hứng từ Đường xa vạn dặm, album Quốc Trung thực hiện hơn 20 năm trước. Tiếng hát Đào liễu, Bèo dạt mây trôi, Vọng nguyệt khi chìm xuống, lúc nổi lên giữa những thanh âm điện tử, tạo cảm giác như những ký ức cũ đang trôi qua một vùng đất mới.

Nghệ sĩ Thanh Hoài và Thúy Hường mang đến chương trình giọng hát giàu dấu ấn truyền thống. Ở những tiết mục khác, ca nương Kiều Anh và Marzuz tiếp nối mạch âm nhạc bằng những sắc thái trẻ trung hơn. Sự thay đổi liên tục khiến chương trình mang tính ngẫu hứng và thể nghiệm. Quốc Trung cũng không đứng ngoài sân khấu. Anh ngồi đàn, chỉnh âm thanh, chơi DJ, khuấy động khán giả. Nhạc sĩ còn hát cùng nghệ sĩ Xuân Diệu trong một tiết mục.

MC Diễm Quỳnh – một trong những khán giả xem show – nhận xét âm nhạc của concert “huyền ảo và đầy sinh khí”. Tùng Dương – một trong những ca sĩ gắn bó Quốc Trung nhiều năm – nói: “Lần đầu tiên, tôi thấy nhạc sĩ Quốc Trung hồn nhiên, bớt lý trí, đắm chìm thực sự trong âm nhạc của chính anh”.

 

 

Quốc Trung nhảy, chơi nhạc trong concert ‘Lối’

Ở phần hai, chương trình lấy cảm hứng từ dự án Cánh đồng di sản, đưa khán giả về không gian núi rừng Tây Bắc. Nhạc sĩ tiết chế sự hiện diện của các giọng hát, dành nhiều đất hơn cho nhạc cụ. Những tiết tấu điện tử đan xen với thanh âm mang màu sắc núi rừng, tạo cảm giác lúc gần, lúc xa, lúc rõ ràng, lúc như vọng lại từ một không gian khác. Có những đoạn gần như không cần một giai điệu cụ thể. Âm thanh được kéo dài, chồng lớp và biến đổi, trong khi ánh sáng mở rộng thành những mảng màu phủ lên sân khấu. Cảm giác về một concert thông thường dần biến mất, thay bằng trải nghiệm thị giác và thính giác kéo dài.

Điểm ấn tượng của Lối không chỉ nằm ở âm nhạc mà ở cách Quốc Trung cùng êkíp hình ảnh và ánh sáng biến đổi Nhà hát Hồ Gươm. Ánh sáng, hình hiệu trừu tượng của đạo diễn hình ảnh Phạm Hoàng Nam không minh họa trực tiếp cho từng ca khúc. Hình ảnh khi gợi mặt nước, lúc giống ánh trăng, khi mở ra những khoảng rừng núi hay biển mây. Ánh sáng được tiết chế, không liên tục thay đổi màu sắc để tạo hiệu ứng mà chủ yếu mở rộng cảm giác về không gian. Có thời điểm, ánh sáng xanh phủ gần như toàn bộ khán phòng, khiến ranh giới giữa sân khấu và người xem trở nên mờ đi. Khán giả không còn chỉ ngồi quan sát một màn trình diễn phía trước mà có cảm giác đang hòa mình vào biển trời.

Lối không hẳn là một đêm nhạc dễ cảm thụ. Một số đoạn thử nghiệm kéo dài, thiếu điểm tựa giai điệu có thể khiến người nghe choáng ngợp, khó nắm bắt. Quốc Trung dường như đặt khán giả vào những khoảng mơ hồ, nơi âm thanh không nhất thiết dẫn đến một giai điệu hoàn chỉnh, hình ảnh cũng không nhất thiết phải được giải nghĩa. Sự độc bản ấy không phải điểm thiếu hụt, mà là một phần trong lựa chọn nghệ thuật của nhạc sĩ, khi anh tìm cách mở rộng cách nghe và thưởng thức nghệ thuật.

Tuy nhiên, concert không phải một cuộc thử nghiệm bắt đầu từ con số không. Đó là gạch nối giữa hai mạch sáng tác cách nhau gần 20 năm của Quốc Trung: Đường xa vạn dặm ra mắt năm 2004 và dự án Cánh đồng di sản năm 2023, được nhạc sĩ ấp ủ ba năm nay.

Với Quốc Trung, việc đưa chất liệu dân gian vào âm nhạc hiện đại không phải lựa chọn nhất thời. Từ giữa thập niên 1990, anh đã bắt đầu theo đuổi world music, tìm cách kết hợp những làn điệu quen thuộc với hòa âm và nhạc cụ đương đại. Đến Đường xa vạn dặm năm 2004, hướng đi ấy được định hình rõ hơn khi chèo, quan họ, xẩm được đặt cạnh piano, guitar, trống và âm thanh điện tử. Khi đó, Quốc Trung gọi đây là một lối rẽ của mình. Trong một bài phỏng vấn, khi được hỏi world music là gì, anh mô tả đây là dòng nhạc mở, có thể pha trộn chất liệu dân gian với jazz, cổ điển và nhiều thể loại khác.

“Đi từ Đường xa vạn dặm, qua Monsoon, Cánh đồng di sản và bây giờ là Lối, Quốc Trung dường như không còn phải bận tâm đưa dân tộc tính vào âm nhạc của anh nữa. Nó đã ở trong âm nhạc ấy, tự nhiên như một phần của thứ ngôn ngữ anh đã mất nhiều năm để tạo nên”, cây bút Nguyễn Thanh Sơn nhận định.

Nhạc sĩ Quốc Trung 60 tuổi, là con trai Nghệ sĩ Nhân dân Trung Kiên và nghệ sĩ Thanh Nga. Anh tốt nghiệp Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, tu nghiệp tại châu Âu. Năm 1991, anh trở về Việt Nam, thành lập ban nhạc Phương Đông. Anh là người giúp Thanh Lam xây dựng hình ảnh diva qua Mây trắng bay về, một trong những album chất liệu world music xuất sắc của nhạc nhẹ đương đại. Quốc Trung cũng từng hợp tác nhiều tên tuổi như Hồng Nhung, Hà Trần, Tùng Dương, Uyên Linh, Hà Linh.

Ngoài ra, anh là giám đốc âm nhạc, đạo diễn nhiều chương trình như Rock Storm, Vietnam Idol, Bài hát Việt. Từ năm 2014, anh xây dựng Lễ hội Âm nhạc Quốc tế Gió Mùa (Monsoon Music Festival), thu hút hàng nghìn khán giả trẻ.

Hà Thu