10 ngày thay đổi cuộc đua AI toàn cầu

Cuộc đua phát triển mô hình mạnh mẽ, vốn đã diễn ra nhiều năm, đột ngột bị đặt dấu hỏi vào ngày 9/9 sau khi nguy cơ AI mất kiểm soát trở thành hiện thực.

Những năm qua, cuộc đua tạo ra mô hình AI mạnh mẽ đã được thúc đẩy bởi một nguyên tắc quen thuộc của Thung lũng Silicon: Tiến nhanh, phá bỏ mọi thứ. Cơn sốt càng được thúc đẩy bởi mục tiêu IPO trong vài tháng tới của Anthropic và OpenAI, khi mỗi công ty có thể được định giá hơn 1.000 tỷ USD.

Tuy nhiên, theo Reuters, hàng loạt diễn biến mới trong vòng 10 ngày qua đã khiến các phòng thí nghiệm AI hàng đầu thế giới phải kêu gọi tạm dừng cuộc đua.

Cuộc họp báo của OpenAI ngày 3/9 được coi là điểm khởi đầu cho chuỗi sự kiện. “Chào mừng đến với thời đại trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI)”, Chủ tịch OpenAI Greg Brockman nói khi công bố mô hình GPT-6 Astra mới nhất của hãng.

AI từng được nhiều người ca ngợi là thành tựu đỉnh cao, mô tả là phần mềm có thể thay đổi hoàn toàn tất cả ngành công nghiệp, cải thiện năng suất, giải quyết những bài toán hóc búa và xóa bỏ mọi nguy cơ sai lầm của con người. Tuy vậy, sự kiện Astra diễn ra giữa lúc một số phòng thí nghiệm thừa nhận nhiều mô hình mới đã vượt vòng kiểm soát trong các thử nghiệm và xâm nhập hệ thống bên ngoài, trong đó phần lớn trường hợp không bị phát hiện trong nhiều tháng.

Theo Reuters, nhiều nhà nghiên cứu tại chính OpenAI và Anthropic ngày càng lo lắng về năng lực của mô hình AI mới, cũng như không yên tâm với khả năng giám sát đầy đủ của các phòng thí nghiệm tiên phong. “Mô hình càng mạnh, càng khó nắm bắt được thực sự chúng có thể làm gì”, Jakub Pachocki, trưởng nhóm khoa học của OpenAI, nói với các phóng viên. Tuy nhiên, nỗi lo đó chưa đủ để ngăn OpenAI trì hoãn việc tung Astra ra thị trường.

Wall Street Journal nhận định, bước ngoặt thực sự diễn ra khi Jacob Coxon, nhà nghiên cứu 27 tuổi tại Anthropic, bất ngờ tuyên bố rời công ty hôm 9/9. “Không phòng thí nghiệm nào hành động một cách có trách nhiệm. Họ đang tiến thẳng đến siêu trí tuệ có khả năng tự cải tiến, đánh cược với cuộc sống của chúng ta”, anh viết trên X.

Coxon kêu gọi không nên đánh giá thấp sức mạnh của AI vì chúng sẽ sớm trở nên siêu việt, có thể giành lấy quyền lực cùng tài nguyên thực sự. Anh cho biết nhiều nhà phát triển tin công nghệ này “có thể giết chết tất cả chúng ta vào cuối thập kỷ”.

“Jacob nói đúng. Chúng tôi thực sự tin AI có thể tiêu diệt nhân loại. Cá nhân tôi nghĩ khả năng này đạt hơn 10% trong thập kỷ tới”, Evan Hubinger, trưởng nhóm Khoa học Điều chỉnh tại Anthropic, phản hồi dưới bài đăng của Coxon.

Vài ngày sau cột mốc 9/9, khuyến cáo vươn tới giới lãnh đạo cao nhất trong ngành AI. Ngày 12/9, CEO Anthropic Dario Amodei cho biết ông đã tiến hành phân tích nhiều tháng qua và tin chắc cần làm chậm quá trình phát triển AI. “Với tốc độ phát triển năng lực AI ngày càng nhanh, tôi lo ngại trong vòng 6-12 tháng tới, một ‘bầy AI’ như vậy có thể chiếm lĩnh toàn bộ Internet”, ông nhấn mạnh.

Các CEO của OpenAI, DeepMind, Microsoft và xAI, vốn là đối thủ cạnh tranh của Anthropic, đều thể hiện đồng tình với quan điểm của Amodei và kêu gọi kiềm chế tốc độ phát triển những hệ thống AI mới.

Một số chuyên gia khác cảnh báo những điều từng được coi là kịch bản thảm họa, mang tính lý thuyết đã đột ngột trở nên hiện hữu. Họ nhận định nhân loại chưa bao giờ đối diện nguy cơ bị hủy diệt nghiêm trọng như vậy, kể từ khi bom hạt nhân được phát triển cách đây hơn 80 năm.

Ở phía ngược lại, giới chính trị gia Mỹ và giới đầu tư lại coi những tiến bộ nhanh chóng trong phát triển AI là yếu tố then chốt để duy trì lợi thế của nước này, cũng là cơ hội đầu tư trăm năm có một.

“Tôi là chuyên gia bóc trần những trò bịp bợm và giờ tôi sẽ phanh phui trò bịp mới nhất. Đó là những tuyên bố AI sẽ chiếm quyền, nuốt chửng và hủy diệt thế giới, rằng robot sẽ tiến vào các thành phố và tiêu diệt tất cả chúng ta”, Tổng thống Donald Trump viết trên mạng xã hội Truth Social ngày 14/9.

Ông phản đối lời kêu gọi hạn chế tốc độ phát triển AI, cho rằng Mỹ không thể để thua trong cuộc đua công nghệ, gọi AI là “con ngỗng đẻ trứng vàng”, ủng hộ xây dựng thêm các trung tâm dữ liệu tại Mỹ.

Phó tổng thống Mỹ JD Vance cũng bày tỏ sự hoài nghi về lời kêu gọi tăng cường quản lý AI, khuyến cáo những đề xuất đó có thể là “con ngựa thành Troy” được thúc đẩy bởi các công ty hưởng lợi từ những quy định mới.

“Tôi không nghĩ người Mỹ nên sợ bất cứ điều gì. Chúng ta đều hiểu mọi thứ đều có rủi ro, AI chắc chắn cũng vậy”, ông nói.

Một số lãnh đạo quốc hội Mỹ cũng thận trọng với đề xuất siết quản lý. Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson cho biết ông muốn thảo luận với Tổng thống Trump, các nghị sĩ và lãnh đạo ngành AI về trách nhiệm bảo đảm an toàn cũng như vai trò của chính phủ.

CEO Nvidia Jensen Huang cũng bác bỏ lời kêu gọi đình chỉ phát triển AI, quan điểm được ông thể hiện từ trước, và cho rằng những hệ thống ngày càng mạnh mẽ là yếu tố then chốt trong phát triển công nghệ.

CEO Meta Mark Zuckerberg, người khiến nguyên tắc “tiến nhanh, phá bỏ mọi thứ” trở nên nổi tiếng, khẳng định mỗi phòng thí nghiệm nên tự thiết lập tốc độ phát triển riêng, thay vì tìm cách phối hợp trong toàn ngành AI. “Họ sẽ phải chịu trách nhiệm pháp lý đáng kể nếu mô hình gây tổn hại, điều đó sẽ trở thành động lực để họ ngăn điều này xảy ra”, ông cho hay.

Điệp Anh tổng hợp