Sinh viên cạnh tranh thế nào nếu không học trường ‘top’?

Nhiều nhà tuyển dụng cho biết kinh nghiệm và chứng chỉ nghề nghiệp là yếu tố giúp ứng viên cạnh tranh khi xin việc, thay vì tấm bằng từ đại học danh tiếng.

Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV) và Decision Lab ngày 8/10 công bố báo cáo Nâng tầm nhân lực Việt Nam năm 2026, tại hội nghị quốc tế về hợp tác giáo dục trong kỷ nguyên số do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức.

Khảo sát được thực hiện với 375 chuyên gia tuyển dụng cấp cao tại các doanh nghiệp Việt Nam và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) ở Hà Nội, TP HCM, cùng 20 cuộc phỏng vấn chuyên sâu.

Kết quả cho thấy việc tuyển sinh viên mới tốt nghiệp hiện chỉ theo phán đoán dựa trên một số thông tin hạn chế, trong đó có bằng cấp, điểm số. Khoảng 56% doanh nghiệp ưu tiên ứng viên có bằng quốc tế bởi nhóm này thường có năng lực tiếng Anh tốt hơn, sự tự tin khi làm việc, đặt câu hỏi, phản biện hay trình bày quan điểm với đồng nghiệp cấp cao.

Tuy nhiên, rất ít nhà tuyển dụng coi tấm bằng là yếu tố quyết định bởi đó không phải bằng chứng về hiệu quả làm việc bền vững. Họ chỉ coi nó là tín hiệu ban đầu, sau đó tìm kiếm bằng chứng mạnh hơn về năng lực của ứng viên thông qua phỏng vấn, bài đánh giá, kỳ thực tập, thư giới thiệu và kết quả công việc sau khi tuyển dụng.

Một số khác tuyển dụng dựa trên phán đoán của người quản lý về cách ứng viên giao tiếp, lập luận khi xử lý một nhiệm vụ và phản ứng trước những câu hỏi lạ.

Trước câu hỏi “Yếu tố gì có thể thay thế cho tấm bằng của một đại học danh tiếng trong quyết định tuyển dụng”, 44% nhà tuyển dụng cho rằng đó là kinh nghiệm làm việc, tiếp đến là chứng chỉ nghề nghiệp (26%).

Trưởng bộ phận thu hút nhân tài của một doanh nghiệp cho biết nếu ứng viên chỉ liệt kê một kỳ thực tập và một loạt mô tả công việc nhưng không thể chỉ ra thành tích hay giải thích những gì đã làm được thì rất khó để đánh giá.

“Một dự án cụ thể, một kết quả rõ ràng, hay một cải thiện so với mục tiêu sẽ thuyết phục hơn nhiều”, người này nêu.

Ông Lê Quốc Vinh, Chủ tịch Le Group, khuyến khích sinh viên thực tập càng nhiều càng tốt, thay vì chỉ theo lịch bắt buộc ở trường, để học được cách ứng xử với đồng nghiệp, hiểu được văn hóa doanh nghiệp, thay vì chỉ giỏi lý thuyết.

GS Rick Bennett, Phó hiệu trưởng kiêm Phó chủ tịch, trường Đại học Anh Quốc Việt Nam, đề xuất mô hình “Degree Plus” – bằng đại học cùng năng lực nghề nghiệp được chứng nhận. Theo đó, các trường cùng doanh nghiệp thiết kế chương trình đào tạo một cách thực chất, đồng thời trang bị cho sinh viên một hồ sơ chứng nhận năng lực đi kèm bảng điểm học thuật.

Dương Tâm