Giới toán học chia rẽ trước ‘cơn mưa’ lời giải của AI

“Cơn mưa” lời giải của OpenAI khiến giới toán học trải qua những cảm xúc vô cùng phức tạp, cả phẫn nộ lẫn nhẹ nhõm, phấn khích.

Hiệp hội Toán học Nhân văn (AHM) với hơn 800 thành viên từ các đại học và viện hàn lâm toàn cầu, tuần trước ra thông báo phản đối việc OpenAI công bố cùng lúc 722 bài báo chứa lời giải cho 372 vấn đề toán học.

“Đây không phải là minh chứng cho tinh thần học thuật, mà là sự phô trương quyền lực”, trích tuyên bố.

Theo AHM, OpenAI đang phớt lờ một nguyên tắc cốt lõi của nhóm Cố vấn về Toán học và Trí tuệ nhân tạo – một nhóm nhà toán học tại Mỹ và châu Âu, tư vấn cho các công ty AI về cách làm việc với toán học một cách có trách nhiệm. Đó là không thử nghiệm các bài toán nâng cao trên các mô hình nội bộ.

“OpenAI hoàn toàn coi thường các chuẩn mực nghiên cứu khoa học, những điều giúp đảm bảo toán học luôn đáng tin cậy, được nghiên cứu đúng đắn về mặt đạo đức và phục vụ lợi ích chung”.

Hiệp hội này cũng nhận định các nhà toán học có một tầm nhìn riêng về sự tiến bộ, đã được định hình qua lịch sử và những đặc thù của ngành. Việc công bố đồng loạt không thúc đẩy toán học phát triển như khẳng định của OpenAI, do đó giới toán học và công chúng nên giữ sự hoài nghi đúng mực.

“Chúng tôi kêu gọi các nhà toán học ngừng hợp tác với OpenAI, quay trở lại với tầm nhìn khoa học lấy sự hiểu biết của con người làm trọng tâm”.

Bức thư này sau đó được Terence Tao, “Mozart Toán học”, chủ nhân giải Fields 2006, đăng lại ở mục bài của khách mời trên blog cá nhân. Ông không đưa ý kiến riêng, song ở Đại hội Toán học Quốc tế (ICM) hồi cuối tháng 7, Tao cũng từng cảnh báo rằng lượng chứng minh do AI tạo ra sẽ vượt quá khả năng của cộng đồng toán trong việc tổng hợp, sàng lọc và hoàn thiện chúng thành những kết quả chuẩn mực.

Những bước tiến của OpenAI đang để lại cho giới toán học vô vàn cảm xúc. Jörg Neunhäuserer, nhà toán học tại Đại học Kỹ thuật Braunschweig, cho hay trong số bài được OpenAI giải quyết, có ba vấn đề mà ông đã dành nhiều năm để chứng minh. Nhưng Neunhäuserer không bực bội hay có cảm giác bị cướp, mà thấy nhẹ nhõm, thậm chí có chút tự hào vì linh cảm toán học của mình đã đúng.

Scott Aaronson, giáo sư Đại học Texas-Austin, cũng chia sẻ trên blog riêng rằng OpenAI đã giải quyết Giả thuyết Trò chơi Độc nhất (UGC) của Subhash Khot, một vấn đề mà vợ anh, nhà toán học Dana Moshkovitz, đã dành gần như cả sự nghiệp để chứng minh. Aaronson cho hay vợ anh có đủ cung bậc cảm xúc khi hay tin, cả phấn khích, chán nản và tức giận.

Song trong cả hai trường hợp, các nhà toán học đều nhìn nhận những bài báo do AI tạo ra đều cần phải được viết lại để con người hiểu được. Moshkovitz nói rằng bản chứng minh về UGC của OpenAI như “đến từ hành tinh khác”.

Aaronson nhìn nhận mô hình của công ty này đã châm ngòi cho một cuộc đua điên cuồng giữa con người, nhằm hiểu và giải thích một chứng minh phức tạp, lộn xộn do AI tạo ra.

“Một công việc dễ rơi vào cảnh vừa vất vả, ít được ghi nhận, đầy tính cạnh tranh lại vừa chẳng hề thú vị chút nào”, Aaronson nói.

Một số người vẫn tin rằng OpenAI sẽ thúc đẩy toán học tiến lên. Yann Lecun, nhà khoa học máy tính với biệt danh “bố già AI”, nhìn nhận một kỷ nguyên mới đang ló dạng trong toán học, mà ở đó trọng tâm sẽ chuyển sang việc phát triển các khái niệm, giả thuyết mới.

“Phát minh ra thuyền khiến bơi lội không còn quan trọng như trước, nhưng lại tạo điều kiện để khám phá những vùng đất mới”, Lecun viết trên mạng xã hội X.

Khánh Linh tổng hợp