Giáo viên than kiệt sức vì ‘việc không tên’

Tới trường từ 6h30, ngày làm việc của cô Mai Anh kéo dài tới tận 21h, vừa ăn tối vừa trả lời tin nhắn phụ huynh, khiến chồng phát cáu vì bữa ăn liên tục gián đoạn.

“Gần như ngày nào cũng có phụ huynh liên hệ, nói vấn đề rất tủn mủn, than phiền, ít liên quan đến chuyên môn”, cô Mai Anh, giáo viên lớp 1 tại TP HCM, chia sẻ. Cô ví dụ như đề nghị đổi chỗ vì cho rằng con bị bạn trêu, phản ánh con mất đồ dùng và nhờ tìm…

“Chưa bao giờ có phụ huynh tin nhắn động viên, khích lệ tôi”, cô giáo 12 năm đi dạy nói.

Theo cô, giáo viên không thể bỏ qua tất cả ý kiến của phụ huynh, bởi sự an toàn và tâm lý học sinh cần được quan tâm. Song, nhiều người đòi hỏi cô phản hồi ngay, nếu không sẽ gọi điện bằng được.

Năm học này, cô còn phải làm thêm nhiều việc liên quan chuyển đổi số, như vừa soạn giáo án, kế hoạch bài dạy trên máy tính, đồng thời vẫn phải chuẩn bị một bộ hồ sơ giấy. Cùng đó, cô phải dùng hệ thống LMS để đăng video, bài giảng hoặc tài liệu cho học sinh; hay gửi thông tin, bài tập tới phụ huynh qua ứng dụng liên lạc eNetViet.

“Bình thường tôi chỉ cần gửi bài lên nhóm Zalo của lớp, giờ còn phải đưa lên phần mềm khác để phụ huynh xem, như vậy thêm một việc nữa”, cô thở dài.

Cô Ngân, giáo viên dạy lớp 5 ở Ninh Bình, nói cũng “phát ốm” với những “việc không tên”. Vài năm qua, cô giáo 29 tuổi hay được huy động hỗ trợ các cơ quan khác ở địa phương, như nhập dữ liệu sức khỏe cho học sinh, sắp xếp hồ sơ giấy phép lái xe, phục vụ tân binh lên đường nhập ngũ, đôn đốc học sinh làm căn cước công dân, số hóa sơ yếu lý lịch đảng viên…

“Toàn việc ngoài chuyên môn, lấn vào thời gian nghỉ ngơi buổi trưa, cuối tuần”, cô Ngân nói. Gần nhất, học sinh được khám sức khỏe, đội ngũ y tế chỉ ghi thông tin vào sổ, còn giáo viên nhập tất cả dữ liệu lên máy tính. Lớp có gần 40 học sinh, cô Ngân dành cả buổi sáng chủ nhật mới làm xong, đành gác lại lịch cho con đi chơi công viên.

Giáo viên đang chịu áp lực đáng kể từ những công việc ngoài chuyên môn, theo cô Lê Thị Thoa, Hiệu trưởng trường Tiểu học Thuận Kiều, TP HCM.

Theo Khảo sát quốc tế về dạy và học (TALIS) của OECD năm 2024 (mới nhất), gần 41% trong số hơn 4.400 giáo viên ở 202 trường thuộc 58 tỉnh, thành cũ cho rằng tình trạng có quá nhiều công việc hành chính là nguồn gây căng thẳng ở mức nhiều trở lên; 39% thấy áp lực, stress từ việc giải quyết lo lắng của phụ huynh – thuộc nhóm cao nhất trong 49 quốc gia, khu vực tham gia khảo sát.

“Cần lắng nghe nghiêm túc những phản ánh của giáo viên về tình trạng này, thay vì vội xem đó là biểu hiện thiếu tận tâm”, TS Lê Đức Thuận, nhà sáng lập Công ty Cổ phần Công nghệ Fermat, nguyên Trưởng phòng Giáo dục và Đào tạo quận Ba Đình, Hà Nội, nhận định.

Theo ông, tình trạng giáo viên phải làm nhiều “việc không tên” có thể tới từ cách giao việc và yêu cầu giải trình. Nếu việc mới liên tục được giao thêm trong khi việc cũ không được rà soát, cùng một thông tin phải báo cáo nhiều nơi, trách nhiệm chưa rõ nên việc gì cũng chuyển về giáo viên chủ nhiệm, thì quá tải là điều khó tránh. Cùng đó, việc số hóa thiếu đồng bộ cũng tạo thêm việc, như nhập thông tin vào phần mềm nhưng vẫn phải chép ra sổ, gửi dữ liệu rồi lại tổng hợp, báo cáo.

Việc giáo viên thường xuyên phải tiếp phụ huynh ngoài giờ làm, Hiệu trưởng Lê Thị Thoa nói điều này do thiếu quy định, công cụ trung gian quản lý trao đổi giữa hai bên, cho phép giáo viên có khung giờ rõ ràng để tiếp nhận và trả lời thắc mắc. Còn Thạc sĩ tâm lý Lê Minh Huân, Giám đốc Trung tâm ứng dụng tâm lý giáo dục An Nhiên, nhìn nhận một phần do đặc điểm văn hóa giao tiếp của người Việt.

“Một số phụ huynh nghĩ việc phê bình, góp ý thường xuyên chứng tỏ họ quan tâm, muốn giáo viên làm tốt hơn và chăm lo cho con em mình”, ông Huân nói.

Các chuyên gia, nhà giáo đều đánh giá áp lực việc ngoài chuyên môn kéo dài có thể làm thầy cô giảm hứng thú sáng tạo, thiếu thời gian tự bồi dưỡng và chăm sóc gia đình. Đáng lo hơn, một người yêu nghề có thể dần chuyển từ mong muốn làm tốt sang tâm thế làm đủ để tránh bị nhắc nhở. Khi tâm trí bị chia nhỏ, thầy cô khó dành đủ sự chú ý cho từng học sinh, nhất là những em cần được hỗ trợ.

Công bố tháng 5/2026 của nhóm nghiên cứu đến từ Đại học Đồng Tháp cho kết quả tương tự, sau khi khảo sát 536 giáo viên THCS và THPT tại phía Nam. Theo đó, thầy cô phản ánh khối lượng hồ sơ, yêu cầu báo cáo và thủ tục hành chính khiến họ mất năng lượng, “bào mòn nhiệt huyết” của giáo viên trẻ.

Cô Ngân đồng tình. Năm ngoái khi con gái chưa tròn 1 tuổi, cô vẫn phải ở lại trường để hỗ trợ đồng nghiệp dự thi giáo viên giỏi tới gần 22h. Lúc về đến nhà, con khóc khản tiếng tìm mẹ, gia đình cô phải họp để thống nhất lịch làm việc.

“Nhiều lúc áp lực, mệt mỏi từ việc không tên còn hơn cả đứng lớp, chấm bài”, cô nói.

Bộ Giáo dục và Đào tạo từ đầu năm học mới đến nay nhiều lần yêu cầu các trường cắt giảm hồ sơ, sổ sách, hội họp cùng những cuộc thi, phong trào không thiết thực để tập trung cho chuyên môn. Lãnh đạo Đảng, Nhà nước cũng đề nghị ngành giáo dục giảm áp lực hành chính, chăm lo đời sống nhà giáo để thầy cô dành tâm sức cho chuyên môn và học trò.

Gợi ý giải pháp, Ông Lê Đức Thuận cho rằng trước hết, nhà trường và cơ quan quản lý cần rà soát từng đầu việc, xem dùng để làm gì, có trùng lặp không hay có nhất thiết giao giáo viên thực hiện.

“Việc không cần thì bỏ, việc cần thì phân công rõ người, rõ hạn, không thể chỉ khuyên thầy cô quản lý thời gian tốt hơn khi cách giao việc chưa thay đổi”, ông Thuận nhấn mạnh.

Cùng đó, các trường cần thiết kế lại quy trình đưa thông tin lên môi trường số, dữ liệu dùng chung phải được phân quyền, hồ sơ điện tử thay thế bản giấy ở những nội dung được phép. Chẳng hạn dữ liệu chuyên cần đã được cập nhật, thì hệ thống tổng hợp báo cáo, không yêu cầu giáo viên chép lại.

Theo ông Lê Minh Huân, chăm sóc sức khỏe tinh thần của giáo viên cũng quan trọng. Thầy cô cần được trang bị kỹ năng xử lý khi căng thẳng, lo âu hoặc kiệt sức thông qua các hoạt động tư vấn, hỗ trợ từ chuyên gia, thay vì phải tự xoay xở, cố gắng trong tình trạng quá tải.

Cuối cùng, cần thống nhất với phụ huynh kênh liên hệ, khung giờ, thời hạn phản hồi và cách xử lý tình huống khẩn cấp. Hiệu trưởng Lê Thị Thoa cho biết thường chủ động soạn sẵn thông tin về hoạt động của trường hoặc những vấn đề được nhiều phụ huynh quan tâm để giáo viên chuyển tiếp vào nhóm lớp.

Khi gặp tình huống khó xử lý, giáo viên được khuyến khích trao đổi với ban giám hiệu để được hướng dẫn, tránh để sự việc diễn biến phức tạp. Cô Thoa thấy cách làm này giúp phụ huynh yên tâm, đồng thời giảm việc giáo viên phải tự soạn tin nhắn, tránh thông tin giữa các lớp thiếu thống nhất, sai lệch.

Cô Mai Anh mong các phụ huynh san sẻ với áp lực của giáo viên, trao đổi nhẹ nhàng thay vì trách cứ, hạn chế liên hệ ngoài giờ làm việc nếu vấn đề không gấp.

“Giáo viên cũng có gia đình, con cái và những công việc riêng. Tôi chỉ mong được tập trung nhiều hơn vào việc dạy học, có thời gian chuẩn bị bài và chăm sóc học sinh tốt hơn”, cô Mai Anh nói.

Thanh Hằng – Nguyễn Quyên