10 hiểu lầm thường gặp về bệnh vảy nến

Vảy nến không lây, nhưng nhiều người vẫn kỳ thị người bệnh; không ít người còn tin bệnh có thể chữa khỏi hoàn toàn bằng thuốc gia truyền.

BS.CK1 Nguyễn Thị Diễm Trinh, Khoa Khám bệnh, Bệnh viện Da liễu TP HCM, tại chương trình “Hiểu vảy nến – Sống trọn vẹn” do bệnh viện tổ chức hưởng ứng Ngày Vảy nến Thế giới 29/10, nêu ra những hiểu lầm phổ biến về bệnh vảy nến.

Vảy nến có thể lây khi tiếp xúc gần

Vảy nến là bệnh viêm da mạn tính liên quan đến rối loạn hoạt động của hệ miễn dịch, đáp ứng viêm quá mức của cơ thể, không do virus, vi khuẩn, ký sinh trùng hay nấm gây ra, nên hoàn toàn không lây qua tiếp xúc, ăn uống chung, ôm hay nắm tay.

Đáp ứng viêm của bệnh vảy nến khiến lớp thượng bì của da bị thay mới rất nhanh. Ở người mắc bệnh, chu kỳ tái tạo tế bào da rút ngắn từ khoảng 28 ngày xuống còn 3-4 ngày, khiến tế bào tích tụ nhanh trên bề mặt, tạo thành các mảng đỏ phủ vảy trắng, bong tróc liên tục. Bệnh diễn tiến kéo dài, xen kẽ các đợt bùng phát và thuyên giảm.

Cha mẹ mắc vảy nến, con chắc chắn bị bệnh

Vảy nến có yếu tố di truyền, nhưng gene chỉ làm tăng nguy cơ chứ không quyết định chắc chắn một người sẽ mắc bệnh. Các yếu tố như stress, nhiễm trùng, béo phì và hút thuốc có thể góp phần khởi phát hoặc làm bệnh nặng hơn ở người có cơ địa dễ mắc. Không phải ai bị vảy nến thì con sinh ra chắc chắn mắc bệnh.

Theo bác sĩ Trinh, dữ liệu nghiên cứu gia đình tại Thụy Điển cho thấy nguy cơ mắc bệnh khoảng 8% ở người có anh chị em ruột bị vảy nến, 16% nếu cha hoặc mẹ mắc bệnh và 50% khi cả cha lẫn mẹ đều mắc. Ngay cả ở cặp song sinh cùng trứng, tỷ lệ cùng mắc bệnh cũng không đạt 100%, mà bệnh cần có sự đóng góp của những cái yếu tố môi trường, lối sống.

Vảy nến chỉ ảnh hưởng đến da

Vảy nến là bệnh viêm mạn tính có liên quan đến toàn thân, không đơn thuần là vấn đề ngoài da. Người bệnh có thể mắc viêm khớp vảy nến, đồng thời tăng nguy cơ gặp các vấn đề như bệnh tim mạch, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu và gan nhiễm mỡ.

Bệnh còn có thể gây ngứa, bong tróc kéo dài, ảnh hưởng giấc ngủ, công việc và chất lượng sống, khiến người bệnh lo âu hoặc trầm cảm. Vì vậy, ngoài kiểm soát tổn thương da, người bệnh cần được đánh giá các bệnh lý đi kèm.

Vảy nến không thể điều trị hiệu quả

Hiện chưa có phương pháp chữa khỏi hoàn toàn vảy nến, nhưng bệnh có thể được kiểm soát tốt. Mục tiêu điều trị không chỉ là giảm đỏ, ngứa và bong vảy mà còn có thể hướng đến làm sạch gần như hoàn toàn tổn thương da.

Các phương pháp hiện nay gồm thuốc bôi, chiếu tia UVB phổ hẹp, thuốc uống toàn thân và thuốc sinh học dạng tiêm với cơ chế nhắm trúng đích. Bác sĩ lựa chọn phương pháp tùy mức độ bệnh, vị trí tổn thương, ảnh hưởng đến chất lượng sống và tình trạng sức khỏe của từng người.

Thuốc sinh học có thể giúp nhiều bệnh nhân đạt mức cải thiện tổn thương da 90-100%, chi phí cao, song không phải ai cũng cần dùng. Phương pháp này thường được cân nhắc ở người bệnh mức độ trung bình đến nặng hoặc khi bệnh ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng sống.

Thuốc gia truyền có thể chữa khỏi dứt điểm vảy nến

Các quảng cáo cam kết chữa khỏi hoàn toàn vảy nến bằng thuốc gia truyền, thuốc bột, kem không rõ thành phần hoặc thuốc tiêm không rõ nguồn gốc tiềm ẩn nhiều rủi ro. Một số sản phẩm có thể chứa corticoid, giúp tổn thương da giảm nhanh lúc đầu nhưng gây tác dụng phụ khi sử dụng không đúng cách hoặc kéo dài.

Người bệnh có thể gặp tình trạng teo da, rạn da, giãn mạch, hội chứng Cushing; khi ngừng thuốc hoặc bệnh bùng phát trở lại, tổn thương có thể nặng hơn. Một số trường hợp còn có nguy cơ đỏ da toàn thân hoặc xuất hiện tổn thương mụn mủ.

Bác sĩ Trinh cho biết bệnh viện từng tiếp nhận một bé gái mắc vảy nến nhiều năm, sau khi dùng thuốc bôi quảng cáo trên mạng đã tăng cân, rạn da và có biểu hiện hội chứng Cushing. Người bệnh nên tránh tự dùng thuốc không rõ thành phần, đồng thời thận trọng với những lời hứa chữa khỏi dứt điểm.

Thuốc bôi ngoài da luôn an toàn

Bất kỳ một thuốc nào, dù là thoa, uống hay tiêm đều có những cái tác dụng phụ kèm theo. Thuốc bôi thường được dùng cho vảy nến nhẹ, tổn thương khu trú, nhưng không đồng nghĩa an toàn tuyệt đối. Tùy hoạt chất và cách sử dụng, thuốc có thể gây kích ứng, đỏ rát hoặc các tác dụng phụ khác.

Corticoid bôi có thể gây teo da, rạn da và giãn mạch nếu dùng không đúng cách. Một số hoạt chất khác cũng có nguy cơ gây kích ứng hoặc tác dụng phụ khi bôi quá liều, trên diện rộng hay ở trẻ em. Vì vậy, người bệnh cần dùng đúng loại, liều lượng, vị trí và thời gian theo hướng dẫn của bác sĩ, không tự ý kéo dài hoặc tăng lượng thuốc.

Da sạch tổn thương là có thể ngừng thuốc ngay

Khi tổn thương đã cải thiện hoặc biến mất, bệnh vẫn có thể tái phát do cơ chế viêm mạn tính chưa được loại bỏ hoàn toàn. Tự ngừng thuốc đột ngột có thể khiến bệnh bùng phát trở lại, tùy loại thuốc và tình trạng của người bệnh.

Người bệnh trao đổi với bác sĩ trước khi giảm liều hoặc ngừng điều trị. Với một số phương pháp, bác sĩ có thể điều chỉnh hoặc giãn liều khi bệnh đã ổn định, nhưng cần có kế hoạch theo dõi phù hợp.

Mắc vảy nến thì không thể mang thai, sinh con khỏe mạnh

Người mắc vảy nến vẫn có thể lập gia đình, mang thai và sinh con khỏe mạnh. Tuy nhiên, một số thuốc điều trị không phù hợp trong thai kỳ hoặc cần ngừng trước khi có thai một khoảng thời gian nhất định.

Người bệnh nên báo với bác sĩ khi có kế hoạch mang thai hoặc cho con bú để được lựa chọn phương pháp phù hợp. Dưỡng ẩm, một số thuốc bôi và chiếu UVB phổ hẹp có thể được cân nhắc trong thai kỳ tùy tình trạng cụ thể. Không tự ý tiếp tục hay ngừng thuốc khi phát hiện có thai.

Mắc vảy nến phải kiêng thịt bò, hải sản và nhiều thực phẩm khác

Hiện chưa có bằng chứng khoa học đủ mạnh cho thấy ăn thịt bò hoặc hải sản là nguyên nhân trực tiếp khởi phát vảy nến ở tất cả người bệnh. Kiêng khem quá mức có thể dẫn đến thiếu chất, nhất là khi da bong tróc nhiều.

Người bệnh nên duy trì chế độ ăn cân đối, tăng rau xanh và trái cây, kiểm soát cân nặng. Hạn chế rượu bia, thuốc lá, thức ăn nhanh và thực phẩm nhiều đường, nhiều chất béo cũng có lợi cho sức khỏe tổng thể, đặc biệt vì vảy nến có liên quan đến nguy cơ tim mạch và rối loạn chuyển hóa.

Stress, mất ngủ không ảnh hưởng nhiều đến bệnh

Stress, thiếu ngủ, rượu bia, thuốc lá, béo phì và một số đợt nhiễm trùng có thể góp phần làm vảy nến bùng phát hoặc nặng hơn. Ngược lại, ngứa và bong vảy khiến người bệnh mất ngủ, lo âu; tình trạng căng thẳng kéo dài lại có thể làm triệu chứng tăng lên, tạo thành vòng luẩn quẩn.

Bác sĩ Trinh khuyến cáo người bệnh cố gắng ngủ đủ giấc, vận động phù hợp, thư giãn và tìm sự hỗ trợ khi căng thẳng. Dưỡng ẩm da thường xuyên cũng giúp giảm khô, bong vảy và ngứa, hỗ trợ người bệnh dễ chịu hơn trong thời gian chờ các phương pháp điều trị phát huy tác dụng.

Người bệnh nên tái khám theo lịch, trao đổi với bác sĩ nếu tổn thương không cải thiện, xuất hiện đau khớp hoặc có tác dụng phụ. Việc điều trị cần được cá thể hóa; không nên dùng đơn thuốc của người khác hay tự chuyển sang các phương pháp không rõ nguồn gốc.

Lê Phương