Ván cược AI Việt Nam ‘hậu Jensen Huang’
Ván cược AI Việt Nam ‘hậu Jensen Huang’
Marc Knapper
Nguyên Đại sứ Mỹ tại Việt Nam, Chủ tịch & TGĐ Knapper Global Advisory
Khi Jensen Huang rời ghế tổng giám đốc điều hành Nvidia ngày 12/11, nhiều người Việt Nam cảm thấy như chuyện của chính mình.
Trong chuyến thăm đầu tiên vào tháng 12/2023, ông nói với lãnh đạo Việt Nam rằng Nvidia coi Việt Nam là nhà. Một năm sau, ông trở lại để ký thỏa thuận thành lập trung tâm nghiên cứu và phát triển đầu tiên của Nvidia tại đây, cùng một trung tâm dữ liệu AI, và gọi Việt Nam là “ngôi nhà thứ hai” của Nvidia.
Khi đó, đang là Đại sứ Mỹ, tôi đã chứng kiến nhiệt huyết của ông mở ra nhiều cánh cửa và truyền cảm hứng cho cả một thế hệ kỹ sư trẻ Việt Nam. Hoàn cảnh ông rời Nvidia – những thông tin về sai phạm trong đời tư và mối quan hệ với một phụ nữ mà theo báo chí Mỹ, giới tình báo Mỹ đã kết luận từng được tình báo Trung Quốc tuyển mộ (điều Bắc Kinh bác bỏ) – là vấn đề thuộc thẩm quyền của hội đồng quản trị Nvidia và các cơ quan chức năng Mỹ.
Điều tôi muốn đặt ra là: sự việc này tác động thế nào tới Việt Nam?
Tham vọng AI của Việt Nam chưa bao giờ là ván cược vào một người. Tham vọng đó dựa trên hai trụ cột: các công ty công nghệ nước ngoài chọn đầu tư tại Việt Nam, và khả năng tiếp cận những con chip tiên tiến của Mỹ vận hành các khoản đầu tư đó. Một trung tâm dữ liệu AI chỉ mạnh bằng những bộ xử lý bên trong nó. Sự ra đi của ông Huang tác động đến cả hai, và vài tháng tới sẽ quyết định liệu đà phát triển của thời Jensen Huang có trở thành thành quả bền vững hay không.
Nvidia vẫn là một trong những công ty công nghệ quan trọng nhất thế giới, và hội đồng quản trị đã hành động nhanh chóng, bổ nhiệm giám đốc tài chính Colette Kress làm tổng giám đốc điều hành tạm thời. Nhu cầu về năng lực tính toán AI cũng không hề biến mất: ngay khi cổ phiếu Nvidia giảm, giới đầu tư đã đẩy giá cổ phiếu các đối thủ như AMD và Broadcom đi lên. Sự hiện diện của Nvidia tại Việt Nam cũng không còn mang tính biểu tượng. Theo Nvidia, trung tâm nghiên cứu của công ty tại Hà Nội đã mở rộng quy mô khoảng 90% từ năm 2025 đến 2026, và các kỹ sư Việt Nam tại đây hiện đóng góp vào những chương trình cốt lõi toàn cầu của Nvidia.
Tuy nhiên, sự thay đổi ở vị trí lãnh đạo cao nhất vẫn có thể tạo ra những tác động đáng kể.
Thứ nhất, Việt Nam mất người bảo trợ ở vị trí cao nhất. Ông Huang điều hành Nvidia theo một cơ cấu phẳng hiếm thấy: hàng chục lãnh đạo cấp cao báo cáo trực tiếp cho ông, và những quyết định chiến lược lớn nhất – kể cả việc mở trung tâm nghiên cứu ở đâu – phụ thuộc vào phán đoán của ông. Quan hệ của Việt Nam với Nvidia đi thẳng tới người duy nhất có thể biến mọi việc thành hiện thực. Lãnh đạo tạm thời thường ưu tiên bảo vệ mảng kinh doanh cốt lõi và rà soát những cam kết chưa được chốt, nên các dự án như trung tâm dữ liệu AI có thể chậm lại cho đến khi có tổng giám đốc chính thức.
Việt Nam cần trình bày lại lập luận của mình dựa trên giá trị kinh doanh – và cụ thể hóa thiện chí của thời Jensen Huang thành các mốc tiến độ không phụ thuộc vào bất kỳ cá nhân nào.
Thứ hai, lăng kính an ninh sẽ sắc nét hơn. Dù kết quả điều tra ra sao, vụ việc này đã đặt dòng chảy chip tiên tiến vào châu Á dưới ánh đèn soi rọi gắt gao hơn tại Washington, nơi Quốc hội đã triệu tập ông Huang ra điều trần. Với Việt Nam, nước có tham vọng AI phụ thuộc vào việc nhập khẩu những con chip đó, điều này là con dao hai lưỡi. Những quốc gia chứng minh được chip tiên tiến được sử dụng đúng nơi, đúng mục đích đã khai báo sẽ thấy cánh cửa rộng mở hơn; những nước không làm được sẽ thấy cánh cửa hẹp lại. Việt Nam có đủ cơ sở để thuộc nhóm thứ nhất.
Thứ ba, rủi ro phụ thuộc vào một nhà cung cấp duy nhất nay đã rõ ràng. Các trường đại học, doanh nghiệp và trung tâm dữ liệu của Việt Nam phụ thuộc nhiều vào Nvidia. Đó không phải là sai lầm – Nvidia dẫn đầu ngành – nhưng một điểm phụ thuộc duy nhất cũng là một điểm rủi ro duy nhất. Giải pháp là chào đón AMD, Qualcomm, Intel và các hãng khác bên cạnh Nvidia, chứ không thay thế Nvidia.
Với bối cảnh trên, Hà Nội nên làm gì?
Hành động của Hà Nội cần bao quát cả hai trụ cột: biến Việt Nam thành nơi hấp dẫn nhất khu vực để đầu tư xây dựng, và bảo đảm chip đến được Việt Nam. Cả hai đều quy về lòng tin.
Bài toán khó nhất cần giải quyết: điện và đất. Nhà đầu tư AI chọn địa điểm, không chọn quốc gia. Một trung tâm dữ liệu AI hiện đại cần nguồn điện dồi dào và ổn định, nước làm mát, cáp quang và quỹ đất sẵn sàng xây dựng ngay – chứ không phải sau ba năm. Việt Nam đã có sẵn phần lớn điều này: hành lang phía Bắc quanh Hà Nội, Bắc Ninh và Hải Phòng đã thu hút những nhà sản xuất điện tử hàng đầu, còn Khu công nghiệp Tân Phú Trung ở cửa ngõ Tây Bắc TP HCM – nơi đã có trung tâm dữ liệu 140 MW của Viettel và các dự án trung tâm dữ liệu AI khác – đang nổi lên như một cụm trung tâm dữ liệu chiến lược với khả năng tiếp cận nguồn điện quy mô gigawatt. Chính phủ nên chỉ định một số khu “sẵn sàng cho AI” với công suất lưới điện được bảo đảm, quyền tiếp cận trực tiếp năng lượng tái tạo và một quy trình phê duyệt nhanh thống nhất.
Xây dựng hạ tầng số đáng tin cậy. Các công ty công nghệ cao còn cần mạng 5G (và trong tương lai là 6G) cùng hệ thống cáp quang biển an toàn, được xây dựng với các nhà cung cấp đáng tin cậy, và cơ chế bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ vững chắc, để các mô hình AI, thiết kế chip và phần mềm được tạo ra tại Việt Nam luôn thuộc về những người tạo ra chúng.
Tiếp tục đầu tư vào con người. Ông Huang đến Việt Nam trước hết vì đội ngũ kỹ sư, và nguồn nhân tài đó vẫn còn nguyên. Học bổng, kinh phí nghiên cứu cho các trường đại học và các chương trình thu hút chuyên gia người Việt Nam ở nước ngoài về nước là sự bảo đảm chắc chắn nhất rằng dù ai lãnh đạo Nvidia – hay bất kỳ công ty nào khác – họ vẫn sẽ tiếp tục chọn Việt Nam.
Biến an toàn AI thành một phần mời gọi đầu tư. Các công ty phát triển những hệ thống AI mạnh nhất không chỉ hỏi họ có thể xây dựng ở đâu, mà còn hỏi công nghệ của họ sẽ được quản trị có trách nhiệm ở đâu. Việt Nam đi trước một bước: Luật Trí tuệ nhân tạo, có hiệu lực từ ngày 1/3, đưa Việt Nam vào nhóm quốc gia đầu tiên ở Đông Nam Á có khung pháp lý toàn diện, quản lý AI dựa trên mức độ rủi ro. Bước tiếp theo là đưa luật vào thực tiễn – tiêu chuẩn rõ ràng về kiểm thử các hệ thống rủi ro cao và các kênh hợp tác với cơ quan an toàn AI của các nước.
Qua các cuộc trao đổi của tôi với các chuyên gia an toàn AI và các nhà phát triển AI, tôi nhận thấy an toàn và đầu tư không mâu thuẫn với nhau: doanh nghiệp muốn đầu tư nhất vào nơi AI an toàn và đáng tin cậy.
Bảo đảm chip có thể đến được Việt Nam. Tất cả những điều trên sẽ vô nghĩa nếu những con chip tiên tiến vận hành các cơ sở này không thể đến Việt Nam nhanh chóng. Việt Nam vẫn nằm trong nhóm quốc gia D:1 và D:3 của Bộ Thương mại Mỹ. Đây không phải là lệnh cấm vận. Hồ sơ xin phép xuất khẩu chip AI tiên tiến cho người dùng cuối tại Việt Nam được xem xét theo nguyên tắc mặc nhiên chấp thuận, nhưng giấy phép vẫn là bắt buộc, và quy trình này tốn thời gian mà nhà đầu tư không có. Tổng thống Trump đã cam kết đưa Việt Nam ra khỏi các nhóm này, và Hà Nội đã có những bước đi nghiêm túc hướng tới mục tiêu đó, gồm Nghị định 259 về kiểm soát thương mại chiến lược và Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.
Hà Nội nên tiếp tục phát huy bằng cách thực thi các quy định một cách rõ ràng, siết chặt kiểm tra “nhận biết khách hàng” đối với trung tâm dữ liệu, và phối hợp với Bộ Thương mại Mỹ để chứng minh hiệu quả của hệ thống kiểm soát của Việt Nam. Sau những sự kiện tháng này, trở thành điểm đến AI đáng tin cậy nhất Đông Nam Á có giá trị hơn bất kỳ ưu đãi thuế nào.
Việt Nam có một diễn đàn hiếm có để khẳng định điều này: APEC 2027, do Việt Nam đăng cai. Hội đồng Tư vấn Kinh doanh APEC (ABAC) và các đại diện Việt Nam tại ABAC nên tận dụng vị thế đó, thúc đẩy một chương trình nghị sự về “hạ tầng AI đáng tin cậy”: tiêu chuẩn chung để kiểm chứng mục đích sử dụng chip tiên tiến, cách tiếp cận chung về kiểm thử an toàn AI, và khuôn khổ cho đầu tư trung tâm dữ liệu xuyên biên giới. Điều đó sẽ giúp Việt Nam đi đầu đúng ở vấn đề mà sự ra đi của ông Huang đã phơi bày: lòng tin vào chuỗi cung ứng AI.
Lãnh đạo đến rồi đi, kể cả những nhà sáng lập tưởng chừng không thể thay thế. Quan hệ đối tác dựa vào nhiệt huyết của một vị lãnh đạo doanh nghiệp là xây nhà trên cát; dựa trên nhân tài, hạ tầng và lòng tin là xây nhà trên đá. Thời Jensen Huang đã cho Việt Nam một khởi đầu đáng nể trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo. Nhiệm vụ bây giờ là bảo đảm những gì đã được khởi đầu ở đây sẽ tồn tại lâu hơn những con người đã khởi đầu nó.
Marc Knapper
17 THÁNG 11, 2026
