‘AI bị sa thải’ vì chi phí cao

Trong tháng 3, AI được đề cập là nguyên nhân hàng đầu cho việc sa thải nhân sự ở Mỹ, khi chiếm 1/4 trong hơn 60.000 trường hợp cắt giảm đã công bố. Còn trên toàn cầu, theo khảo sát của Đại học Duke và Cục Dự trữ Liên bang Mỹ với 750 giám đốc tài chính, số vụ sa thải được gán cho AI năm 2026 dự báo cao gấp 9 lần so với 2025.

Việc tăng cường AI được kỳ vọng giúp doanh nghiệp cải thiện hiệu quả hoạt động, tiết kiệm thời gian và tinh gọn cấu trúc, nhưng không đồng nghĩa với tiết kiệm chi phí.

Cuối tháng 4, người dùng Iusuallydrop chia sẻ trên mạng xã hội Reddit rằng AI ngày càng đắt đỏ, khiến công ty của anh phải điều chỉnh kế hoạch tuyển dụng. “Chúng tôi vừa hủy 5 gói đăng ký AI và tuyển hai lập trình viên tầm trung thay thế”, người này viết.

Công ty anh kiểm tra hai lập trình viên bằng câu hỏi nổi tiếng: “Tôi cần rửa xe. Cửa hàng cách đây 100 m, nên đi bộ hay lái xe?”. Theo logic thông thường, tài xế tất nhiên phải lái đến vì xe cần có mặt ở cửa hàng để được làm sạch. Tuy nhiên, nhiều mô hình AI trượt bài kiểm tra khi trả lời nên đi bộ và đưa ra hàng loạt lý do như tiết kiệm thời gian, tiết kiệm nhiên liệu, tốt cho sức khỏe và môi trường vì “khoảng cách có 100 m”.

Theo Iusuallydrop, hai lập trình viên đơn giản chọn phương án lái xe, hoàn toàn không gặp “ảo giác” – hiện tượng AI tạo thông tin nghe có vẻ hợp lý nhưng thực chất không chính xác hoặc gây hiểu lầm.

“Nhân viên mới trả lời mọi câu hỏi mà không bật cảnh báo ‘tăng 7,5 lần lượng token sử dụng’. Họ còn biết pha trò và khiến văn phòng vui hơn. Tỷ lệ hiệu năng trên chi phí thực sự rất tuyệt. Điểm trừ là chi phí ‘điện toán cà phê’ của họ hơi cao”, anh nói vui.

Bài đăng thu hút sự quan tâm lớn trên Reddit với hàng nghìn lượt thích và bình luận về vấn đề AI cũng có thể bị “đuổi việc” vì đắt đỏ so với nhân viên.

Trước đó, nhiều lãnh đạo công nghệ chia sẻ, số tiền đầu tư cho AI rất lớn, khiến doanh nghiệp gặp khó khăn khi muốn vừa sử dụng công cụ mới, vừa muốn cân đối ngân sách.

Praveen Neppalli Naga, Giám đốc công nghệ tại Uber, tháng trước cho biết, việc tăng sử dụng công cụ lập trình AI, đặc biệt là Claude Code của Anthropic, khiến công ty tiêu hết ngân sách AI cho cả năm 2026 trong vài tháng. “Tôi phải lập kế hoạch lại từ đầu, vì khoản tôi nghĩ là đủ giờ đã cạn kiệt”, ông nói, nhưng không tiết lộ con số cụ thể.

Chamath Palihapitiya, CEO startup phần mềm AI 8090, cũng cảnh báo về chi tiêu cho trí tuệ nhân tạo. “Chi phí tôi phải bỏ ra tăng gấp ba lần cứ mỗi ba tháng, trong khi doanh thu lại không tăng tương ứng”, ông nói trong chương trình All-In Podcast hồi tháng 3.

Bryan Catanzaro, Phó chủ tịch phụ trách học sâu của Nvidia, nói trên Axios tháng 4: “Với nhóm của tôi, chi phí điện toán vượt xa chi phí cho nhân viên”.

Một khảo sát do Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) tiến hành đã củng cố cho nhận xét của Catanzaro. Cụ thể, nhóm nghiên cứu phân tích các yêu cầu kỹ thuật cần thiết của mô hình AI để thực hiện công việc ở mức tương đương con người và nhận thấy, tự động hóa bằng AI chỉ khả thi về mặt kinh tế trong 23% vị trí mà thị giác đóng vai trò then chốt. Trong 77% trường hợp còn lại, con người đảm nhận công việc sẽ đỡ tốn kém hơn.

Theo Futurism, một số công ty cũng gặp khó khăn sau khi sa thải nhân viên để tập trung cho trí tuệ nhân tạo. Sebastian Siemiatkowski, CEO công ty mua trước trả sau Klarna tại Thụy Điển, từng tuyên bố AI có thể “làm những gì con người làm được” vào năm 2024. Họ hợp tác với OpenAI phát triển trợ lý ảo, cắt giảm nhân sự và dùng AI đảm nhận công việc của 700 nhân viên chăm sóc khách hàng.

Tuy nhiên, ông thay đổi phần nào quan điểm khi khách hàng mất kiên nhẫn với các bot “mới vào nghề”. Trong giai đoạn ứng dụng AI, khoản lỗ quý đầu tiên của Klarna tăng gấp đôi so với cùng kỳ năm trước. Tháng 5/2025, Siemiatkowski công bố kế hoạch tuyển thêm nhân viên cho hoạt động chăm sóc khách hàng.

Dù vậy, nhiều lãnh đạo công nghệ vẫn tin tưởng vào hiệu quả khi đầu tư cho AI. Đầu tháng 4, Amos Bar-Joseph, CEO startup Swan AI, đăng trên LinkedIn ảnh chụp màn hình hóa đơn của Anthropic với tổng số tiền 113.421,87 USD, cao gấp đôi so với hóa đơn tháng trước. Đáng chú ý, đây là chi phí AI dành cho 4 nhân viên, tức khoảng 28.000 USD một người mỗi tháng, vượt mức lương của nhiều người.

Bar-Joseph nói “chưa bao giờ tự hào về một hóa đơn nào hơn thế”, và tuyên bố Swan AI luôn đầu tư nhiều tiền cho trí tuệ nhân tạo. “Tôi muốn làm rõ ý nghĩa thực sự: đây không phải hành động chống con người mà ngược lại, chúng tôi sẽ tuyển dụng khi đạt đến giới hạn về những gì AI có thể làm. Chúng tôi chưa đạt đến giới hạn đó, thậm chí còn cách rất xa”, ông nói với Business Insider.

Dù phí sử dụng AI đắt đỏ, Keith Lee, giáo sư về AI và tài chính tại Trường Kinh doanh Gordon – Viện Trí tuệ nhân tạo Thụy Sĩ, dự đoán mọi chuyện có khả năng thay đổi trong tương lai, khi mức giá giảm mạnh.

Theo báo cáo tháng 3 của công ty phân tích Gartner, quá trình suy luận của mô hình ngôn ngữ lớn với một nghìn tỷ tham số ước tính giảm hơn 90% trong bốn năm tới. Hạ tầng AI, thiết kế mô hình và nguồn cung phần cứng dự kiến cũng cải thiện. Các công ty AI có thể thay đổi cách định giá công cụ, chuyển từ hình thức đăng ký cố định sang định giá theo mức sử dụng.

Tuy nhiên, tính khả thi kinh tế của AI trong tương lai còn phụ thuộc việc công nghệ này có chứng minh được giá trị hay không. Theo ông Lee, AI cần chứng minh độ tin cậy, giảm ảo giác, giảm nhu cầu cần con người giám sát, đồng thời tích hợp hiệu quả vào cấu trúc doanh nghiệp.

Thu Thảo tổng hợp