Cha mẹ khủng hoảng khi con ‘rời tổ’

6h45, anh Quang Khải chạy xe máy đến điểm chờ, đứng nhìn chiếc xe đưa đón học sinh của một trường quốc tế rẽ vào rồi đi ra mà không có con gái trên đó.

Vài ngày trước, cô bé đã lên đường sang Anh du học. Khi chiếc xe khuất hẳn, anh mới quay về. “Từ nay anh thực sự thất nghiệp rồi”, anh Khải, 55 tuổi, ở phường Từ Liêm, Hà Nội nói với vợ.

Tại căn hộ ở phường Thanh Xuân, chị Phương Hảo, 50 tuổi, trở về nhà sau giờ làm và cất tiếng gọi theo thói quen: “Nhi ơi, ra phụ mẹ xách đồ”. Không có ai đáp lại. Chị khựng vài giây, nhớ ra con đang ở cách mình gần 10.000 km.

Khi học sinh chuẩn bị nhập học hoặc lên đường du học, nhiều gia đình bước vào giai đoạn chuyển tiếp. Những đứa con bắt đầu tạo dựng cuộc sống cho mình ở nơi xa trong khi những cha mẹ cũng phải học cách thích nghi với “bình thường mới”. Những việc lặp lại suốt hàng chục năm như đưa đón, chuẩn bị bữa tối, kèm con học bài – bỗng biến mất khỏi nhịp sống.

Cảm giác hụt hẫng tạo ra những cuộc khủng hoảng được các chuyên gia tâm lý gọi là “Hội chứng tổ trống” (Empty Nest Syndrome).

Theo báo cáo của UNESCO và Bộ Giáo dục & Đào tạo, tính đến năm học 2025-2026 Việt Nam có hơn 250.000 học sinh, sinh viên đang du học. Điều này cho thấy “hội chứng tổ trống” không là hiện tượng cá biệt của một vài gia đình.

“Giai đoạn ‘tổ trống’ là một cột mốc chuyển tiếp cần thiết để con cái đạt được sự độc lập và cha mẹ tái định nghĩa cuộc sống của mình”, tiến sĩ Hoàng Phương, Đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV) nói.

Những đêm trắng ngóng con

Là giám đốc một trung tâm tư vấn du học, chị Phương Hảo từng chuẩn bị hành trang cho hàng trăm học sinh, nhưng khi tự mình trải qua, chị mới cảm nhận rõ sự xáo trộn.

Khi con trai lên đường sang Anh cách đây 10 năm, cuộc sống của chị ít thay đổi vì con gái vẫn ở nhà. Dù vậy, chị giữ nguyên mọi thứ trong phòng con. Thi thoảng chị mở mạng xã hội xem lại những video cậu bé đá bóng. Có lần thấy một thiếu niên ngoài phố mặc áo giống con, chị đứng sững một lúc lâu.

Khủng hoảng tâm lý thực sự ập đến khi con gái thứ hai cũng sang London vào năm ngoái. “Mỗi ngày mở cửa bước vào nhà tôi phải đối mặt với một sự tĩnh lặng”, chị kể. Để xua sự trống trải, việc đầu tiên khi về nhà là chị bật tất cả đèn, mở tung các cửa phòng. Người mẹ chuyển bàn làm việc sang phòng con gái để tìm chút cảm giác gần gũi.

“Đã có những buổi sáng, tôi hốt hoảng chạy sang gõ cửa gọi con dậy đi học và nhận ra con đã ở phương xa”, chị Hảo nói.

Nỗi nhớ thường đi kèm lo âu. Do lệch múi giờ, nhiều phụ huynh thức đến 2-3h sáng chỉ để nhìn thấy dấu chấm xanh báo con đang trực tuyến. Một khách hàng của chị Hảo từng rơi vào hoảng loạn khi thấy con không online 11 tiếng liên tục. Vợ chồng anh Quang Khải cũng từng đứng ngồi không yên khi nhận tin con gái bị cướp điện thoại, hay ký túc xá ngắt mạng sau 22h.

Theo tiến sĩ Hoàng Phương tâm trạng này của phụ huynh thực chất là một cuộc “khủng hoảng bản sắc”. Suốt hai thập niên, vai trò “người chăm sóc” là mục tiêu sống của các bậc cha mẹ. Khi con rời tổ ấm, sự vắng bóng chỉ là bề nổi, nguyên nhân sâu xa là cha mẹ đột ngột mất đi điểm tựa tinh thần.

Việc bao bọc còn vô tình tạo ra “cơn nghiện vai trò” – một dạng phụ thuộc cảm xúc vào việc được làm người bảo hộ. Khi không còn được con cần đến, họ thấy hụt hẫng. Ở các nền văn hóa Á Đông, nơi cha mẹ thường gắn phần lớn cuộc sống với con cái, cảm giác này càng rõ nét.

“Buông tay không chỉ là sự thay đổi hành vi, đó là một cuộc cách mạng tư tưởng đòi hỏi sự can đảm để vượt qua định kiến ‘cha mẹ hy sinh mới là cha mẹ tốt'”, tiến sĩ Phương phân tích.

Giai đoạn chuyển tiếp của gia đình

Hành trình buông tay cũng cần sự trợ giúp từ chính những đứa con. Từng được mẹ theo sát suốt ba năm cấp 3, Minh Thanh, 19 tuổi, sinh viên tại Hà Nội tiếp tục bị quản lý gắt gao khi ra thủ đô nhập học. Từ quê, mẹ Thanh kiểm soát lịch ăn ngủ của con qua điện thoại và đều đặn gửi đồ tiếp tế mỗi tuần. “Chỉ cần tôi trả lời tin nhắn chậm một chút, hai mẹ con lại căng thẳng”, Thanh kể.

Cảm thấy ngột ngạt, nam sinh phải cầu cứu bố, nhờ ông rủ mẹ đi chơi nhiều hơn. Bước ngoặt đến khi mẹ Thanh đăng ký lớp yoga và có thêm những hội bạn mới. Nhịp sống bận rộn khiến bà lấp đầy được khoảng trống tâm lý. “Đến bây giờ tôi đi sớm về khuya hay muốn ăn gì, mẹ cũng chẳng còn thời gian để bận tâm nữa”, nam sinh nói.

Theo chuyên gia Hoàng Phương, để bước qua giai đoạn “tổ trống”, cha mẹ cần dũng cảm “cai nghiện kiểm soát”. Ngay từ khi con học phổ thông, hãy chuyển tư duy từ giám sát sang phương pháp “giàn giáo”, tức hỗ trợ con thực hiện nhiệm vụ rồi dần rút lui. Cho phép con vấp ngã chính là cách rèn luyện “cơ bắp tâm lý”.

Sự thấu hiểu và cách giáo dục hiện đại đã mang lại kết quả khi con trai chị Hảo đã hoàn thành chương trình thạc sĩ tại Anh, chuẩn bị nhập quốc tịch. Con gái thứ hai đạt toàn điểm A năm đầu trung học phổ thông. Con gái anh Quang Khải cũng tự sắp xếp được việc học và cuộc sống nơi xứ người.

Bản thân chị Hảo cũng tìm được sự cân bằng. Những ngày đầu các con đi xa, chị coi đó như khoảng thời gian “xả hơi”, rời xa bếp núc. Nhưng rồi chị nhận ra mình cần duy trì giờ giấc sinh hoạt, nấu nướng và giữ sức khỏe. “Mình dặn con phải sống ngăn nắp, biết chăm sóc bản thân. Nếu mình không làm được thì khó làm gương cho con”, chị nói.

Nhìn lại hành trình bước qua hội chứng “tổ trống”, chị Hảo nhận ra việc buông tay không hề dễ dàng.

“Người ta tưởng thoát được vai trò chăm sóc con sẽ tự do, an nhàn, nhưng thực ra khi con đi học xa, chính bố mẹ lại phải học cách sống tự lập”, người mẹ nói.

Phan Dương