‘Chiến tướng’ của Canada trong cuộc đấu thương mại với Mỹ

Khi Canada cần một tiếng nói đủ cứng rắn trước sức ép từ Trump, Thủ hiến Doug Ford sẵn sàng bước lên tuyến đầu với những lời lẽ quyết liệt.

Ngay sau khi các cuộc đàm phán thương mại đổ vỡ và Mỹ áp thuế mới lên Canada cuối tuần qua, Thủ hiến tỉnh Ontario đã hối thúc đất nước hành động cứng rắn.

Ông Doug Ford thẳng thừng gọi Tổng thống Mỹ Donald Trump là “kẻ thất bại”, “vua phá sản” và buông lời thách thức cực kỳ gay gắt. Khi được đề nghị tự chấm điểm về mức độ phẫn nộ của bản thân với Mỹ theo thang điểm 100, ông khẳng định đó là “110”.

Những phát biểu như vậy thể hiện phong cách đặc trưng của Ford: thẳng thừng, cứng rắn và có phần liều lĩnh, theo Paul Vieira, nhà bình luận của WSJ.

Là một trong những thủ hiến tại vị lâu nhất ở Canada, Doug Ford với phong cách khó đoán của mình đang trở thành “chiến tướng” trên tuyến đầu trong cuộc đấu thương mại với nước láng giềng Mỹ. Điều này có thể khiến Thủ tướng Mark Carney khó đàm phán hơn, nhưng lại tạo ra một mảnh ghép đối lập hữu hiệu, khi ông đóng “vai ác” để Thủ tướng Carney đóng “vai thiện”.

Daniel Béland, giám đốc Viện Nghiên cứu Canada thuộc Đại học McGill, cho hay thật khó hình dung ông Carney đưa ra những chỉ trích ông Trump như Ford đã làm. “Nhiều người Canada thích điều này, song những người khác lo lắng ông đã đi quá xa”, Béland nói.

Phản ứng với những lời lẽ quyết liệt của ông Ford, Tổng thống Trump chế giễu Thủ hiến Ontario trên mạng xã hội là “người em kém duyên, kém thông minh và kém ấn tượng hơn” của cố thị trưởng Toronto Rob Ford. Tổng thống Mỹ cũng dọa đổi tên hồ Ontario thành “hồ America”.

Thủ hiến Ford sau đó thể hiện sự linh hoạt khi chuyển sang giọng điệu hòa nhã hơn với ông Trump. “Chuyện hôm qua giữa tôi và Tổng thống Mỹ có phần căng thẳng và mang tính cá nhân”, Ford ngày 25/8 nói với CNN, đồng thời cho biết ông muốn đạt được thỏa thuận với Mỹ.

Dù đã dịu giọng, Ford vẫn cho thấy ông sẵn sàng đẩy căng thẳng giữa hai bên đến sát lằn ranh đỏ, tương tự cách Tổng thống Trump hay làm.

“Tôi không nghĩ chính quyền Mỹ đã quen với việc bị công kích trực diện như cách ông Ford đã làm”, Eric Miller, chủ tịch công ty tư vấn Rideau Potomac Strategy Group và cựu quan chức chính phủ Canada, nói.

Một quan chức cấp cao của Nhà Trắng cho biết Tổng thống Trump công kích Ford trên Truth Social vì khó chịu khi Thủ hiến Ontario liên tục “chĩa mũi dùi” vào mình trong các buổi phỏng vấn truyền hình.

Năm ngoái, sau khi ông Trump áp thuế với Canada, Ford tuyên bố đánh thuế xuất khẩu 25% đối với lượng điện Ontario cung cấp cho 1,5 triệu hộ gia đình ở New York, Michigan và Minnesota. Một ngày sau, ông có động thái nhượng bộ khi Tổng thống Mỹ dọa tăng gấp đôi thuế với kim loại Canada.

Mùa thu năm ngoái, chính quyền của ông Ford đã chi tiền mua quảng cáo trong giải bóng chày World Series trên các đài truyền hình Mỹ, phát lại bài phát biểu của cựu tổng thống Ronald Reagan với nội dung chỉ trích thuế quan là biện pháp “gây hại cho mọi công nhân và người tiêu dùng Mỹ”.

Ông Trump đáp trả bằng cách hủy các cuộc đàm phán thương mại với Canada. Thủ hiến Ontario sau đó phải tạm dừng chiến dịch quảng cáo, còn Thủ tướng Carney phải lên tiếng xin lỗi Tổng thống Mỹ.

Ông Ford còn ủng hộ lệnh cấm bán rượu Mỹ tại các cửa hàng rượu do chính quyền tỉnh quản lý, được áp dụng sau khi ông Trump đánh thuế Canada. Lệnh cấm đã được 8/10 tỉnh ở Canada thông qua và trở thành nỗi khó chịu với Washington.

Sau khi chính phủ Canada tuần trước thông báo cho các thủ hiến về những nét chính của thỏa thuận thương mại với Mỹ, Ford không bàn luận công khai về chủ đề này. Song ở hậu trường, ông cho biết mình liên tục gọi điện, trao đổi với các lãnh đạo ngành ôtô và nhà sản xuất linh kiện.

Ford cho biết ông kết luận đây là “thỏa thuận tồi tệ” và nói thẳng điều đó với Thủ tướng Carney. Thủ hiến Ontario cũng tuyên bố rằng tỉnh của ông sẽ không dỡ bỏ lệnh cấm đối với đồ uống có cồn từ Mỹ, một yêu sách cốt lõi từ phía các nhà đàm phán của Washington.

“Tôi không thể đến Dofasco và nhìn thẳng vào mắt một công nhân ngành thép khi biết rằng nếu chấp nhận thỏa thuận này, anh ấy sẽ mất việc sau vài năm nữa”, Ford nói, đề cập tới nhà máy ArcelorMittal Dofasco ở Hamilton, tỉnh Ontario.

Ông Ford phủ nhận việc Thủ tướng Carney yêu cầu ông tiết chế lời lẽ. Văn phòng Thủ tướng Canada cũng không bác bỏ thông tin này.

“Chúng ta đều biết Thủ hiến Ford là người có cách thể hiện rất mạnh mẽ”, Bộ trưởng Công nghiệp Mélanie Joly nói hôm 26/8.

Ford nắm quyền lãnh đạo tỉnh Ontario từ năm 2018. Đầu năm 2025, ông bất ngờ kêu gọi tổ chức bầu cử sớm và giành nhiệm kỳ thứ ba liên tiếp nhờ khai thác sự phẫn nộ của người dân Ontario trước các mức thuế của ông Trump và những lời đe dọa biến Canada thành bang thứ 51 của Mỹ. Trong suốt chiến dịch tranh cử, ông thường đội chiếc mũ màu xanh hải quân có dòng chữ “Canada không phải để bán”.

Ông Ford xây dựng hình ảnh một chính trị gia bình dân, gần gũi với người dân. Ông thường công khai số điện thoại để người dân có thể phản ánh ý kiến, vấn đề của họ.

Tỷ lệ ủng hộ ông Ford đã suy giảm dần sau đó. Khảo sát của Viện Angus Reid hồi tháng 6 cho thấy Ford có tỷ lệ ủng hộ thấp nhất trong số các thủ hiến Canada với 21%, đồng thời là mức thấp nhất trong nhiệm kỳ của ông.

Tuy nhiên, Shachi Kurl, chủ tịch Viện nghiên cứu dư luận Angus Reid, cho rằng mỗi khi ông Ford bộc lộ tinh thần dân tộc, tỷ lệ ủng hộ ông lại có xu hướng tăng trở lại.

“Ông ấy là chính trị gia đôi khi dám nói thẳng những điều mà nhiều người nghĩ, trong khi các quan chức chính phủ không thể lên tiếng”, Kurl nói.

Thanh Tâm (Theo WSJ, AFP, Reuters)