Chuyên gia: Đừng để TP HCM tiếp tục ‘đi xin’ khi có Luật đô thị đặc biệt

Tại hội thảo cấp quốc gia “Luật đô thị đặc biệt – Đột phá thể chế cho TP HCM” do Thường trực HĐND TP HCM phối hợp Trường Đại học Luật TP HCM tổ chức sáng 8/5, TS Nguyễn Thị Thiện Trí cho rằng luật cần xác định rõ các lĩnh vực thuộc thẩm quyền Trung ương, còn lại trao quyền chủ động cho thành phố.

“Không để TP HCM tiếp tục phải xin thêm cơ chế. Những gì không thuộc các lĩnh vực cốt lõi như tài khóa vĩ mô, quốc phòng, an ninh, đối ngoại hay các vấn đề chiến lược quốc gia thì nên giao địa phương quyết định”, bà Trí nói.

Theo bà, luật cần kết hợp mô hình phân quyền từ trên xuống và từ dưới lên. Trung ương vẫn giữ quyền ở các lĩnh vực trọng yếu, trong khi TP HCM được tự chủ ở những vấn đề quản trị đô thị, phát triển kinh tế – xã hội và xử lý các vấn đề đặc thù tại chỗ.

Đáng chú ý, bà đề xuất chỉ áp dụng cơ chế phân quyền trực tiếp từ Quốc hội, thay vì thông qua các cấp phân cấp từ Chính phủ hay bộ ngành, nhằm tháo gỡ triệt để các rào cản thể chế.

Dự thảo luật cũng được định hướng chuyển từ cách tiếp cận “liệt kê địa phương được làm gì” sang xác định rõ phần việc của Trung ương, còn lại giao quyền cho chính quyền đô thị. Cách làm này được kỳ vọng giúp TP HCM linh hoạt hơn trong giải quyết các vấn đề thực tiễn.

Nhiều đại biểu đề xuất HĐND TP HCM cần được trao quyền ban hành các quy định mang tính “luật địa phương”, không chỉ cụ thể hóa luật hiện hành mà còn cho phép tiên phong xử lý những vấn đề mới phát sinh.

Ông Lê Minh Đức, Phó Ban Pháp chế HĐND TP HCM, cho rằng thành phố hiện chưa có đủ quyền tự chủ về tổ chức bộ máy, nhân sự và biên chế, trong khi quy mô vận hành đã ở mức siêu đô thị.

Ban Pháp chế đề xuất 6 nhóm phân quyền trọng tâm gồm: tổ chức bộ máy; chính sách nhân tài; tài chính – đầu tư; quy hoạch – đất đai; khoa học công nghệ; và quyền lập quy.

Theo đó, TP HCM cần được chủ động điều chỉnh quy hoạch, sử dụng đất, triển khai các mô hình PPP trong lĩnh vực mới, xây dựng cơ chế bồi thường – tái định cư đặc thù và thử nghiệm các công nghệ, mô hình kinh doanh mới.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Đinh Hồng Kỳ, Chủ tịch Hiệp hội Xây dựng và Vật liệu xây dựng TP HCM (SACA) cho rằng điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không phải thiếu vốn hay sáng kiến, mà là thiếu cơ chế quyết định nhanh, rõ trách nhiệm. “Nhiều doanh nghiệp chỉ cần biết ai quyết, trong bao lâu và ai chịu trách nhiệm”, ông nói.

Ông đề xuất luật cần thiết kế “vùng an toàn thử nghiệm”, bảo vệ cán bộ khi thực thi đúng quy trình, minh bạch và không vụ lợi; đồng thời chuyển mạnh từ mô hình quản lý thủ tục sang quản trị bằng dữ liệu và hiệu quả.

Theo Thứ trưởng Tư pháp Nguyễn Thanh Tú, Trung ương đã xác định 6 nhóm vấn đề trọng tâm cho Luật Đô thị đặc biệt, gồm: đột phá thể chế quản trị; cụ thể hóa các nghị quyết chiến lược; đổi mới quy hoạch, huy động nguồn lực hạ tầng; tăng liên kết vùng; và xử lý các điểm nghẽn đô thị như giao thông, ngập nước, ô nhiễm.

Tuy nhiên, ông nhấn mạnh luật phải bảo đảm giới hạn hiến định, không chồng lấn với các lĩnh vực thuộc thẩm quyền riêng của Trung ương. “Trao quyền thực chất cho TP HCM là trọng tâm, nhưng phải đi cùng cơ chế hậu kiểm, giám sát và trách nhiệm giải trình chặt chẽ”, ông nói.

Trước đó, Bộ Chính trị đã đồng ý chủ trương để TP HCM xây dựng Luật Đô thị đặc biệt, tương tự Luật Thủ đô. Dự luật dự kiến được trình Quốc hội khóa XVI xem xét vào cuối năm 2026.

TP HCM xác định ba nguyên tắc cốt lõi khi xây dựng luật: trao quyền tự chủ toàn diện; luật hóa các vấn đề thực tiễn chưa có hành lang pháp lý; và thể chế hóa các cơ chế đặc thù thành quy định pháp luật ổn định, lâu dài.

Lê Tuyết