Cô giáo Anh ‘vỡ mộng’ với văn hóa công sở Nhật Bản

Áp lực từ văn hóa làm thêm giờ, dè sẻn ngày phép và các quy tắc ngầm khiến nữ giáo viên người Anh Georgia Hennessy “chạy” khỏi Nhật Bản sau một năm.

Năm 2025, Georgia Hennessy tốt nghiệp Đại học Birmingham, rời London đến một thành phố nhỏ ở Nhật Bản để dạy tiếng Anh ở trường trung học phổ thông. Nữ giáo viên cho biết cô từng kỳ vọng tận hưởng nhịp sống chậm rãi của đất nước này.

“Tôi từng lường trước rào cản ngôn ngữ, ẩm thực, nhưng hoàn toàn sốc trước văn hóa công sở quá khác biệt tại đây”, Georgia Hennessy nói.

Văn hóa tặng quà

Ngày làm việc đầu tiên, Hennessy nhận hàng loạt gói bánh quy từ đồng nghiệp. Cô tìm hiểu và biết đó là “omiyage” – phong tục mua quà tặng tập thể sau kỳ nghỉ phép.

Một đồng nghiệp giải thích gói bánh trên bàn xuất phát từ người vừa nghỉ dự đám tang tuần trước. Nhìn quanh văn phòng 40 người, cô gái Anh cảm thấy áp lực khi hình dung một ngày nào đó mình phải xách hàng chục món quà về công ty sau mỗi chuyến đi chơi. “Điều đó làm tôi không thể tận hưởng trọn vẹn niềm vui cá nhân nữa”, Hennessy nói.

Phải để dành ngày phép đề phòng ốm

Hợp đồng lao động của Hennessy quy định 20 ngày phép năm, thấp hơn mức 25 ngày tại Anh. Quản lý yêu cầu cô giữ lại 10 ngày phòng trường hợp ốm đau vì công ty sẽ áp dụng chế độ nghỉ không lương đối với nhân viên dùng hết phép hoặc thiếu giấy chứng nhận y tế. Ba tháng sau, Hennessy ốm hai tuần, mất một nửa số ngày nghỉ phép có lương.

Cô cho biết nhà trường cũng bắt buộc giáo viên có mặt trong kỳ nghỉ lễ dù không có học sinh. Khi chia sẻ với một nam đồng nghiệp, cô được biết anh chưa từng nghỉ một ngày nào suốt 6 năm qua, tích lũy tới 120 ngày phép.

Áp lực phải ở lại văn phòng muộn

Khắp trường, các giáo viên làm việc 12 tiếng mỗi ngày, kiêm nhiệm quản lý câu lạc bộ sau giờ học. Để hòa nhập, Hennessy nán lại văn phòng ngay cả lúc rảnh rỗi nhằm tránh việc ra về lúc 5 giờ chiều.

Sau nhiều tuần làm việc liên tục từ 8h sáng đến 6h tối, cô nhận lời khen “đã hòa nhập” từ một đồng nghiệp. Hennessy cho biết câu nói này đẩy cô vào trạng thái lo lắng.

Tròn một năm sau, Hennessy nộp đơn từ chức. Cô đánh giá hệ thống Nhật Bản vận hành hiệu quả theo cách riêng, nhưng xung đột với triết lý cân bằng công việc – cuộc sống của người Anh. Hiện sống tại London, nữ giáo viên nói thỉnh thoảng nhớ công việc cũ nhưng không hối hận với quyết định về nước.

Sự khác biệt về thời gian làm việc và chế độ nghỉ phép thường tạo rào cản lớn đối với lao động ngoại quốc tại Nhật Bản. Tại Anh, tiêu chuẩn lao động giới hạn thời gian làm việc tối đa 48 giờ mỗi tuần, duy trì cấu trúc phẳng giữa cấp trên và cấp dưới, luôn khuyến khích trao đổi thẳng thắn.

Trái lại, Nhật Bản duy trì môi trường công sở áp lực cao và có những “luật ngầm” về trật tự giữa lãnh đạo với nhân viên. Pháp luật Nhật khống chế trần làm thêm 45 giờ mỗi tháng, nhưng thực tế nhiều nhân sự ngành tài chính, tư vấn thường xuyên vượt mức này. Tình trạng làm việc ngoài giờ không lương diễn ra phổ biến. Quỹ nghỉ phép dao động 10-20 ngày tùy thâm niên, nhưng giới văn phòng hiếm khi dùng hết do e ngại cấp trên đánh giá.

Môi trường này kéo theo nhiều hệ lụy. Năm 2025, Nhật Bản ghi nhận 1.086 ca rối loạn tâm thần do công việc. Quốc gia này từ lâu đã đối mặt với hiện tượng “karoshi” (đột tử do làm việc quá sức). Điển hình vào năm 2013, nhà báo Miwa Sado (đài NHK) qua đời ở tuổi 31 sau khi làm thêm 159 giờ mỗi tháng. Năm 2019, một phóng viên khác cùng đài cũng tử vong vì lý do tương tự.

Để giải quyết bài toán thiếu hụt lao động, chính phủ Nhật Bản dự kiến nới lỏng giám sát quy định làm thêm giờ. Động thái này dấy lên lo ngại “karoshi” quay trở lại.

Minh Phương (Theo Insider, CNA)