Cơn ác mộng HIV bủa vây trẻ em Fiji

Vào đêm trái tim con gái ngừng đập, Clare đã không ngừng tự đổ lỗi cho bản thân. Có phải cô đã để con ra ngoài trời lạnh quá nhiều? Hay cô đã làm hỏng phổi của con vì uống nước đá trong lúc mang thai? Clare dán mắt vào lồng ngực bé xíu của Andi, cầu nguyện một phép màu để con có thể hít vào chút dưỡng khí, rồi vội vã đưa con đến bệnh viện ở Fiji, lần thứ hai chỉ trong vòng hai ngày.

Suốt những giờ đầu buổi sáng, Andi phải giành giật sự sống. Các bác sĩ liên tục thực hiện hồi sức cấp cứu, chọc lồng ngực của đứa trẻ mới đầy tháng để đặt ống dẫn lưu dịch phổi. “Con bé lịm dần, các bác sĩ cũng không rõ chuyện gì đang xảy ra”, Clare kể khi ngồi bên giường bệnh, tay chắp lại cầu nguyện.

“Sau đó, các bác sĩ yêu cầu làm xét nghiệm HIV. Clare bối rối, khẳng định không mắc bệnh và đã làm xét nghiệm trước đó rồi. “Không, chúng tôi muốn xét nghiệm cho đứa trẻ”, bác sĩ nói.

Kết quả, Andi dương tính với HIV. Cả Clare và chồng cô cũng vậy. Trong giai đoạn cuối thai kỳ hoặc lúc cho con bú, Clare đã nhiễm virus rồi truyền sang con gái mình khiến đứa trẻ phải sống chung với bệnh mạn tính suốt đời.

“Tôi đã nghĩ thế là hết, thế giới như sụp đổ trước mắt”, người mẹ trẻ ở độ tuổi đôi mươi nhớ lại. Cô quay sang nhìn chồng mình, một người tiêm chích ma túy. “Anh ấy bảo: ‘Không, anh đã cẩn thận chuyện này rồi’. Tôi chỉ biết đáp: ‘Em không biết nữa. Chúng ta đều không biết. Giờ mình chỉ còn cách cùng nhau đối mặt thôi, vì tương lai của con'”, Clare kể với Guardian.

Gia đình Clare chỉ là một trong hàng nghìn nạn nhân của cuộc khủng hoảng HIV tại Fiji, nơi số ca mắc mới đã tăng hơn gấp 3 lần trong giai đoạn 2023-2024. Chỉ riêng 6 tháng đầu năm 2025, hơn 1.200 người đã được chẩn đoán mắc bệnh. Đây hiện là ổ dịch HIV có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất thế giới, diễn ra ngay giữa lúc nguồn viện trợ quốc tế đang cạn dần. Theo Liên Hợp Quốc, vị trí “trạm trung chuyển” ma túy cùng vấn nạn sử dụng ma túy đá tràn lan là nguyên nhân chính. Việc dùng chung kim tiêm không an toàn, cộng hưởng với nhận thức y tế thấp và định kiến văn hóa khắc nghiệt, đã đẩy cuộc khủng hoảng lên mức báo động.

HIV tại Fiji giờ đây là căn bệnh của giới trẻ và những người nghiện ngập. Một nửa số ca nhiễm mới bắt nguồn từ việc dùng chung kim tiêm hoặc dụng cụ pha chế ma túy. Đáng lo hơn, làn sóng lây nhiễm đang tấn công người yếu thế nhất, đó là những đứa trẻ sinh ra đã mang trong mình virus và phải đối mặt với cái chết từ các biến chứng của AIDS.

Giới chức y tế cho hay trung bình mỗi tuần có một trẻ sơ sinh được chẩn đoán nhiễm HIV từ mẹ. Tại các đơn vị hồi sức tích cực (ICU), lượng bệnh nhi cần đến các thiết bị hỗ trợ sự sống đang tăng đột biến. Tiến sĩ Jason Mitchell, người đứng đầu chiến dịch ứng phó HIV tại Fiji, xót xa: “Mỗi tháng có một trẻ dưới 5 tuổi tử vong. Đây là con số đau đớn nhất vì lẽ ra nó hoàn toàn có thể ngăn ngừa được”.

Fiji, quốc đảo Nam Thái Bình Dương vốn nổi tiếng với những rạn san hô và bãi biển nhiệt đới, có dân số khoảng 930.000 người. Trải dài trên hơn 300 hòn đảo, đây là quốc gia mà đức tin Công giáo song hành cùng những đức tin truyền thống. Các phương pháp chữa bệnh theo phong tục và tâm lý hoài nghi y học hiện đại vẫn còn rất phổ biến trong cộng đồng người iTaukei (người Fiji bản địa), nhóm dân cư chiếm khoảng một nửa dân số cả nước. Tuy nhiên, người iTaukei cũng là đối tượng dễ rơi vào cảnh nghèo đói và chiếm tới 90% số ca được chẩn đoán nhiễm HIV.

“Trong mắt nhiều người, nhiễm HIV đồng nghĩa với tội lỗi và sự đày đọa”, Christopher Lutukivuya, một nhà hoạt động sống chung với HIV từ năm 2013, chia sẻ. Anh từng chứng kiến nhiều bạn bè bị gia đình xua đuổi, phải sống dưới hầm nhà hoặc chọn cách tự sát thay vì thừa nhận bệnh tật.

Đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và UNAIDS (Cơ quan phối hợp của Liên Hợp Quốc về HIV/AIDS) cho biết kiến thức cơ bản về HIV tại đây đang ở mức báo động. Những vấn đề mà Australia đã giải quyết từ thập niên 80 hiện lại là bài toán nan giải ở Thái Bình Dương, từ việc sử dụng bao cao su đến các chương trình kim tiêm sạch.

Tại các vùng nông thôn, nhiều trưởng làng vẫn tin rằng HIV là lỗi của người mẹ, thậm chí không biết bệnh có thể điều trị được. “Tôi từng nghĩ đó là án tử hình”, Francine, một phụ nữ gốc Ấn bị lây bệnh từ chồng khi đang cho con bú, bộc bạch. Dù có học thức, cô cũng không thể yêu cầu chồng dùng bao cao su vì rào cản về vị thế giới trong gia đình.

Trên đường phố Suva, thủ phủ Fiji, màn đêm thường đi kèm với những hiểm nguy. Trẻ em lang thang sống bằng nghề cướp giật hoặc bị lợi dụng làm chân rết giao ma túy. Nhiều em bắt đầu tiêm chích ma túy đá ngay từ lần đầu tiên vì nó rẻ và đem lại cảm giác mạnh nhanh chóng.

Tại Mái ấm Phục hồi Thanh thiếu niên Kauwai, các nhân viên xã hội dưới sự dẫn dắt của mục sư Amani Waqetia đang nỗ lực cảm hóa và giúp những người trẻ tái hòa nhập cộng đồng, cho các em thấy một cuộc sống không ma túy và sợ hãi là như thế nào. Trong số những mảnh đời nương tựa tại đây có Isac, 17 tuổi, bỏ nhà đi vì bị chú bạo hành, và Nemaia, 15 tuổi, từng lầm đường lạc lối vì nghe theo đám bạn xấu. Cả hai đều đã trượt dài trong cơn lốc ma túy đá và nhiễm HIV do dùng chung kim tiêm. Isac giờ đây đã cai nghiện thành công, em đi học lại và mơ ước trở thành kế toán. Trong khi đó, Nemaia từng xuất hiện trong một đoạn video gây sốc trên mạng xã hội khi đang tiêm thuốc cho một bạn khác, nay đã khỏe mạnh và trở thành người dẫn dắt cho các bạn mới đến.

Với các bác sĩ, việc thông báo một đứa trẻ mắc HIV là một thử thách khó khăn. “Các em còn quá nhỏ để hiểu chuyện gì đang xảy ra”, bác sĩ Kesaia Tuidraki, Giám đốc y tế tại phòng khám sức khỏe sinh sản và tình dục Medical Services Pacific, cho biết. Bà cũng thường xuyên phải điều trị dự phòng cho những nạn nhân của bạo lực tình dục, trong đó có cả những em gái vị thành niên bị xâm hại bởi chính người thân trong gia đình.

Dù thực trạng đầy tăm tối, những tia hy vọng nhỏ nhoi đang dần xuất hiện. Các phòng khám lưu động đang len lỏi vào từng ngôi làng. Chính phủ cũng đang triển khai đưa các loại thuốc dự phòng (PrEP) và vòng đặt âm đạo bí mật để phụ nữ tự bảo vệ mình trong một xã hội còn nhiều định kiến.

Sau 7 tháng ròng rã duy trì sự sống bằng máy móc, Andi giờ đây đã là một cô bé hai tuổi hay cười. Vết sẹo bên mạn sườn trái là dấu tích duy nhất gợi nhắc về cái đêm định mệnh mà Clare suýt chút nữa đã mất con mãi mãi. Giờ mỗi ngày, Andi vẫn phải uống thuốc kháng virus hòa trong nước trái cây. “Để con được sống, tôi sẽ tuân thủ mọi chỉ dẫn của bác sĩ”, Clare nói.

Nhưng cuộc chiến vẫn còn rất dài. Theo số liệu từ UNAIDS, ước tính có khoảng 8.900 người đang sống chung với HIV tại Fiji, song chính quyền thừa nhận con số này vẫn chưa phản ánh đầy đủ bức tranh thực tế. Chia sẻ với tờ The Guardian, tiến sĩ Mitchell cùng các cộng sự cho biết tại Fiji, ngay cả khi một ca tử vong được xác định là có liên quan đến HIV/AIDS, thông tin này thường không được đưa vào hồ sơ chính thức nhằm tránh gây ra sự kỳ thị hay tiếng xấu cho bệnh nhân và gia đình họ.

Tại Ngôi nhà An toàn Daulomani ở ngoại ô Nadi, Edwina Biyau, một phụ nữ chuyển giới, đang nỗ lực chăm sóc cho 68 con người, từ phụ nữ đến trẻ em bị bạo hành và nhiễm HIV. Bà nhắn nhủ: “Đừng nghĩ rằng bạn vô tội thì bạn sẽ an toàn. HIV không loại trừ một ai. Nhưng nhiễm bệnh không phải là dấu chấm hết. Bạn vẫn có thể viết lại chương tiếp theo của cuộc đời mình bằng tình yêu và hy vọng”.

Bình Minh (Theo The Guardian)