‘Cơn sóng’ IPO quay trở lại

Cuối tuần trước, hơn 300 môi giới và nhà đầu tư ngồi kín khán phòng buổi giới thiệu đợt chào bán lần đầu ra công chúng (IPO) và niêm yết cổ phiếu Điện Máy Xanh. Cùng thời điểm, livestream trên Facebook có trên 11.300 người theo dõi. Sức nóng sự kiện này, theo lãnh đạo một công ty chứng khoán, là dấu hiệu cho thấy “cơn sóng” IPO đang trở lại sau nhiều tháng im ắng.

Điện Máy Xanh là thương vụ tỷ USD đầu tiên trong năm nay với định giá khoảng 3,9 tỷ USD. Đợt chào bán 180 triệu cổ phiếu dự kiến kết thúc cuối tháng này và lên sàn TP HCM đầu tháng tới. “Thương vụ rất thần tốc bởi từ lúc khởi động đến kết thúc dự kiến chưa tới chín tháng”, ông CEO Đoàn Văn Hiểu Em nói.

Ngoài Điện Máy Xanh, nhiều doanh nghiệp khác cũng lên kế hoạch IPO từ nay đến cuối năm. LPBS là công ty chứng khoán đầu tiên chào bán hơn 141,8 triệu cổ phiếu, giá 30.000 đồng. Công ty chứng khoán Kafi cách đây hai tháng cũng đề cập kế hoạch huy động 2.500 tỷ đồng qua IPO.

Bảo Tín Mạnh Hải và DatVietVAC, hai doanh nghiệp cùng hoạt động hơn 30 năm nhưng kín tiếng về tình hình tài chính và cơ cấu cổ đông, gần đây hé lộ nhiều thông tin để chạy đà cho chiến dịch chào bán lần đầu.

Bảo Tín Mạnh Hải cho hay sắp IPO vào quý IV, đồng thời công bố loạt thông tin doanh thu, lợi nhuận, EPS, mạng lưới cửa hàng. Còn DatVietVAC xuất hiện thường xuyên trong các sự kiện quy mô lớn lẫn gặp riêng từng nhóm nhà đầu tư để giới thiệu mô hình kinh doanh, hiệu quả hoạt động và tham vọng những năm tới. Theo lãnh đạo công ty này, thương vụ có thể diễn ra trong nửa cuối năm, nhưng thời điểm chính xác phụ thuộc vào diễn biến thị trường, mức độ quan tâm của nhà đầu tư và tiến độ thủ tục pháp lý.

Trong lĩnh vực quản lý quỹ, PHFM đang chào bán chứng chỉ quỹ ETF PHFM VNSHINE, dự kiến kéo dài đến 22/6. Ở lĩnh vực F&B, Tập đoàn Jollibee Foods Corporation, công ty mẹ của Highlands Coffee, cũng cân nhắc kế hoạch IPO và niêm yết chuỗi cà phê này vào đầu năm sau.

Lý giải sự trở lại của “cơn sóng” IPO hiện tại, ông Hoàng Nam – Giám đốc Nghiên cứu và Phân tích, Công ty Chứng khoán Vietcap – cho rằng yếu tố tác động lớn nhất là chứng khoán Việt Nam được nâng hạng lên mới nổi thứ cấp từ tháng 9/2026. Thị trường có thể hút 6-8 tỷ USD dòng vốn quốc tế, thậm chí lên tới 10 tỷ USD trong kịch bản tích cực. Phần lớn trong số này là dòng tiền đầu tư chủ động và có thể tham gia trực tiếp vào các thương vụ IPO, giúp doanh nghiệp tăng khả năng huy động vốn thành công.

Mỗi doanh nghiệp mang theo kỳ vọng riêng khi IPO. Ông Winston Lu, Tổng giám đốc Công ty Quản lý quỹ Phú Hưng, nói họ chào bán chứng chỉ quỹ thời điểm này để đón đầu dòng vốn ngoại lẫn xu hướng đầu tư ETF đang tăng mạnh. Ông Lu cho biết “nhìn thấy cơ hội lớn” khi số lượng nhà đầu tư cá nhân tiếp tục tăng và tiền dịch chuyển dần từ cổ phiếu đơn lẻ sang quỹ chỉ số.

Trong khi đó, Điện Máy Xanh muốn thương vụ là một mũi tên trúng nhiều đích. Theo ông Đồng Quang Trung, Trưởng phòng Quan hệ nhà đầu tư, trước đây doanh nghiệp này hoạt động như một phần của Thế Giới Di Động (MWG) và không công bố báo cáo tài chính, khiến nhà đầu tư khó định giá chính xác. IPO và niêm yết có thể giải quyết khúc mắc này, để thị trường đánh giá đúng giá trị doanh nghiệp. Bên cạnh đó, thương vụ cũng để doanh nghiệp xây dựng bộ máy quản trị độc lập và “giải oan” cho quan điểm ngành bán lẻ điện máy tại Việt Nam đã bão hòa.

Dự báo về hoạt động IPO từ nay đến cuối năm, ông Lê Xuân Đồng, Giám đốc Khối Nghiên cứu thị trường và Tư vấn của FiinGroup, cho rằng ngành nghề sẽ đa dạng hơn năm ngoái, nhưng khả năng huy động vốn thành công cũng thách thức hơn.

Theo ông, ngày càng nhiều doanh nghiệp trong lĩnh vực bán lẻ, F&B, giải trí, công nghệ… lên kế hoạch phát hành lần đầu ra công chúng và niêm yết ngay sau đó, thay vì phần lớn là công ty chứng khoán như 2025. Những ngành nghề không xa lạ với nền kinh tế, nhưng lại là hàng hiếm trên sàn chứng khoán, nơi vốn hóa hiện tập trung chủ yếu vào nhóm ngân hàng, chứng khoán và bất động sản.

Nhiều quỹ đầu tư nước ngoài có chiến lược đầu tư chỉ giải ngân vào các doanh nghiệp niêm yết, thay vì công ty tư nhân. Do đó, họ mong chờ các doanh nghiệp ở nhiều lĩnh vực khác nhau trong nền kinh tế như hàng tiêu dùng, bán lẻ, công nghệ, hạ tầng lên sàn để đa dạng danh mục đầu tư và phân tán rủi ro.

Chuyên gia FiinGroup cho rằng số lượng thương vụ IPO có khả năng tăng, nhưng quy mô từng đợt phát hành nhỏ hơn. Tổng giá trị huy động thông qua chào bán lần đầu ra công chúng khoảng 50.000 tỷ đồng, tương đương hoặc nhỉnh hơn 2025 không nhiều.

“Trong bối cảnh nền kinh tế trong nước và thị trường thế giới gặp nhiều thách thức, đạt mức này có thể xem là thành công”, ông Đồng nói.

Thách thức lớn nhất đến từ môi trường vĩ mô. Thanh khoản hệ thống ngân hàng không còn dồi dào như trước khiến mặt bằng lãi suất duy trì ở mức cao hơn, làm giảm sức hấp dẫn của thị trường chứng khoán và gây áp lực lên định giá IPO. Bên cạnh đó, xung đột Trung Đông và căng thẳng thương mại khiến chi phí đội lên, biên lợi nhuận và triển vọng tăng trưởng của doanh nghiệp giảm.

Trong những sự kiện chào bán gần đây, điều nhà đầu tư quan tâm nhất là liệu doanh nghiệp có rơi vào tình trạng tương tự các thương vụ năm 2025: “cháy hàng” IPO, nhưng sau khi niêm yết thì diễn biến cổ phiếu thụt lùi.

Theo lãnh đạo một công ty chứng khoán, tâm lý thận trọng là điều dễ hiểu, đặc biệt với nhà đầu tư cá nhân, bởi họ đã tiếp nhận nhiều thông tin tích cực trong giai đoạn chào bán và niêm yết, dẫn tới kỳ vọng lớn khi doanh nghiệp lên sàn.

Đồng quan điểm, ông Lê Xuân Đồng cho rằng nhà đầu tư cá nhân dần khắt khe hơn trước mỗi quyết định giải ngân. Khác với sự hào hứng trước các thương vụ lớn năm ngoái, nhà đầu tư có thể không rót tiền vào doanh nghiệp IPO nếu còn phân vân về định giá. Doanh nghiệp cũng hiểu rằng năm nay không còn kịch bản cứ chào bán sẽ có người mua như trước. Thành công của thương vụ lúc này phụ thuộc nhiều hơn vào năng lực quản trị, chiến lược kinh doanh, triển vọng tăng trưởng và định giá hợp lý, thay vì chỉ trông chờ sự sôi động của dòng tiền.

Việc nhà đầu tư kỹ tính hơn trong việc lựa chọn cổ phiếu IPO, theo ông Đồng, kéo theo doanh nghiệp thay đổi cách tiếp cận. Nhiều doanh nghiệp trước đây tranh thủ thời cơ khi có dòng tiền rẻ, nhưng phần lớn đang chuyển sang chiến lược chuẩn bị bài bản và dài hơi hơn. Họ thuê đơn vị tư vấn để tái cấu trúc toàn diện về chiến lược, sở hữu, pháp lý và tài chính trước khi IPO. Một số đơn vị bắt đầu xây dựng Hội đồng quản trị có thành viên độc lập, tập dượt công bố thông tin định kỳ bằng tiếng Anh và sớm tổ chức các hoạt động quảng bá.

Phương Đông