Công thức ‘ra lệnh’ cho AI với giáo viên

Nội dung được PGS. TS Ngô Tuyết Mai, giảng viên ngành TESOL (đào tạo giáo viên tiếng Anh) và Ngôn ngữ học Ứng dụng tại Đại học Flinders, Australia, chia sẻ tại chuỗi sự kiện về ứng dụng AI ở Hà Nội và TP HCM, hồi tháng 12/2025.

Theo TS Mai, các công cụ AI như ChatGPT có thể đưa những câu trả lời “như người” để đáp lại các prompts (câu lệnh). Nó phân tích các từ trong câu hỏi để tìm bối cảnh, đưa ra phản hồi dựa vào những thông tin từng được “học”. Vì vậy, muốn ứng dụng hiệu quả vào giảng dạy, giáo viên cần đưa một lệnh đủ cụ thể để câu trả lời tốt nhất.

Một câu lệnh lý tưởng cho AI theo TS Mai gồm những thông tin sau: Role – Action – Context – Example – Format (Tôi có vai trò gì – Tôi cần AI làm gì – Dành cho nhóm học viên như thế nào – Ví dụ – Hình thức).

Nếu câu lệnh đầu chưa đủ thông tin, hoặc AI chưa cho ra câu trả lời có ích, giáo viên nên chọn lọc và đưa những gợi ý tiếp theo để có câu trả lời hoàn thiện. Nguyên tắc là HI → AI → HI, trong đó HI là Human Intelligence (trí tuệ con người).

TS Mai lấy ví dụ về trường hợp của mình. Sinh viên thường lười làm các bài tập đọc vì rất dài và dày đặc chữ, khiến cô trăn trở vì đã mất nhiều thời gian để chọn lọc tài liệu.

Cô đặt lệnh cho Perplexity AI: “Tôi là giảng viên dạy ngành Tesol và 20% sinh viên không chịu đọc các bài tôi chia sẻ trên phần mềm học tập. Hãy cho tôi 3 lời khuyên để giúp các bạn ấy đọc tốt nhất”.

Sau khi công cụ gợi ý sử dụng một phần mềm học mới, TS Mai tiếp tục yêu cầu: “Tìm giải pháp nào nhanh nhất, có thể áp dụng ngay trong học kỳ này, và dễ sử dụng”.

AI gợi ý ba phần mềm. TS Mai thử cả ba và chọn được một trang web do một giáo sư Harvard phát triển vì từng gặp tình huống tương tự. Từ tỷ lệ đọc chỉ 20%, sau khi kết thúc học kỳ, phần mềm ghi nhận hơn 90% sinh viên thường xuyên đọc bài và đặt câu hỏi cho giảng viên.

TS Mai nhận định AI đã, đang và sẽ thâm nhập sâu vào giáo dục phổ thông và đại học ở Việt Nam. Thống kê cho thấy trong khi máy tính và internet mất 20 năm để thâm nhập vào thị trường Mỹ, điện thoại thông minh mất khoảng 5 năm, thì những chatbot như ChatGPT chỉ mất 2,5 năm để trở nên phổ biến.

“Giúp người học học bền vững” là triết lý giảng dạy quan trọng trong thời đại AI, theo giảng viên người Việt. TS Mai ứng dụng theo mô hình ATRIUM do nhóm nghiên cứu từ Đại học Massey (New Zealand) và Đại học New England (Australia) phát triển. Trong đó:

A (Active learning – tích cực): Khi sử dụng AI, giáo viên có thể đặt lệnh “tạo một công cụ giúp học sinh đọc một cách tích cực và hợp tác”.

T (Thinking – nghĩ): Học sinh có thể được yêu cầu đọc bài đọc, và so sánh với bản tóm tắt của AI, và tư duy xem các thông tin có khớp với nhau không.

R (Relating to others – tương tác với những người khác): Có thể dùng AI để tạo các bài tập khuyến khích học sinh đặt câu hỏi với giáo viên.

IU (Use language, symbol systems and ICT – sử dụng): Giáo viên phải thử nghiệm sử dụng các công cụ trước và kiên nhẫn hướng dẫn học sinh cách sử dụng.

Sau một tuần đầu thử nghiệm, 95% sinh viên được hỏi phản hồi không tích cực với phần mềm học mới, vì cho rằng khối lượng công việc của họ nặng thêm. Tuy nhiên, sau 12 tuần, hơn 90% bày tỏ thái độ ngược lại.

Cuối cùng là M (managing self – quản lý): Giảng viên có thể tùy chỉnh thời hạn bài tập để giúp học sinh quản lý khối lượng bài.

TS Mai khuyến khích các giáo viên coi AI là cơ hội để phát triển thay vì đe dọa, làm quen với việc giao nhiệm vụ cho AI, học cách đặt những câu lệnh tốt cùng đồng nghiệp và học sinh.

Cùng đó, giáo viên cần hiểu những hạn chế của AI để thử nghiệm, kiểm tra trước khi áp dụng, đặc biệt là hiện tượng “hallucinations”, tức “ảo giác”, khi AI tự tạo những thông tin không có thật.

Khánh Linh