Cú hích lịch sử từ vaccine mRNA ngừa tái phát ung thư


Cú hích lịch sử từ vaccine mRNA ngừa tái phát ung thư

MỹThử nghiệm giai đoạn 3 ghi nhận vaccine mRNA của Moderna và Merck giúp giảm mạnh nguy cơ tái phát ung thư hắc tố, mở đường đưa phương pháp điều trị đột phá này đến người bệnh ngay năm tới.

Hai tập đoàn dược phẩm Moderna và Merck (Mỹ) vừa công bố kết quả thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 3 đối với vaccine ung thư mRNA cá nhân hóa mang tên intismeran. Đây là bước thử nghiệm then chốt cuối cùng trước khi hai công ty chính thức nộp hồ sơ xin cấp phép lên Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA).

Sự kiện đánh dấu cột mốc lịch sử khi lần đầu tiên một loại vaccine ung thư phát triển trên nền tảng công nghệ mRNA tiến xa đến chặng đường này. Ngay sau công bố, giá cổ phiếu của Moderna vọt tăng 160%, theo Reuters.

Chủ tịch Moderna, ông Stephen Hoge, cho biết hàng nghìn người bệnh sau phẫu thuật cắt bỏ khối u ác tính có nguy cơ cao tái phát có thể tiếp cận phác đồ điều trị này ngay trong năm tới nếu FDA phê duyệt.

Nghiên cứu thực hiện trên hơn 1.000 bệnh nhân ung thư biểu mô tế bào hắc tố (melanoma – dạng ung thư da nguy hiểm nhất) đã phẫu thuật loại bỏ khối u. Đội ngũ y bác sĩ chia người bệnh để so sánh giữa hai nhánh: dùng kết hợp vaccine intismeran với Keytruda (loại thuốc kháng thể đơn dòng giúp kích hoạt hệ miễn dịch ngăn tế bào ung thư quay trở lại) và nhánh chỉ sử dụng đơn độc Keytruda.

Kết quả sơ bộ chứng minh liệu pháp kết hợp đem lại hiệu quả vượt trội so với phác đồ đơn lẻ truyền thống, đồng thời chỉ gây ra các phản ứng phụ nhẹ như sốt hoặc mệt mỏi.

Bác sĩ Janice Mehnert, Trưởng nhóm nghiên cứu kiêm chuyên gia ung thư tại Trung tâm Ung thư Perlmutter thuộc Đại học New York (Mỹ), khẳng định người tham gia thử nghiệm chỉ cảm thấy uể oải trong vài ngày và có thể cần nghỉ ngơi 1-2 ngày, hoàn toàn không gặp biến chứng đe dọa tính mạng.


Y tá đang rút vaccine vào ống tiêm tại một trạm tiêm chủng. Ảnh: AP

Y tá đang rút vaccine vào ống tiêm tại một trạm tiêm chủng. Ảnh: AP

Khác với các phương pháp điều trị truyền thống vốn áp dụng chung một công thức cho mọi bệnh nhân, vaccine ung thư mRNA hoạt động theo cơ chế cá nhân hóa, nhắm chính xác vào từng đột biến tế bào của riêng từng người.

Giáo sư Catherine Wu từ Viện Ung thư Dana-Farber thuộc Đại học Harvard (Mỹ), người từng chứng minh tính khả thi của vaccine mRNA vào năm 2017, giải thích giới khoa học không sản xuất một loại thuốc hàng loạt mà thiết kế riêng biệt cho từng cá nhân.

Quy trình bắt đầu bằng việc thu thập mẫu khối u qua sinh thiết hoặc phẫu thuật, sau đó giải trình tự bộ gene của khối u rồi đối chiếu với mô lành của chính bệnh nhân để tìm ra các đột biến đặc trưng. Các thuật toán trí tuệ nhân tạo (học máy) tiếp tục dự đoán những tân kháng nguyên (tức các phân tử protein dị biệt sinh ra từ tế bào đột biến) chịu trách nhiệm kích thích khối u phát triển.

Để chỉ dẫn hệ miễn dịch tìm diệt các mục tiêu này, các chuyên gia dựa trên hệ thống kháng nguyên bạch cầu người (HLA) – những dấu ấn phân tử mang tính độc bản trên bề mặt tế bào của từng cá thể, hoạt động như hệ thống tín hiệu báo động.

Từ dữ liệu đó, nhóm nghiên cứu tổng hợp chuỗi phân tử mRNA chứa mã chỉ dẫn di truyền, đóng gói trong các hạt chất béo kích thước siêu nhỏ (nano lipid) rồi tiêm vào cơ thể người bệnh giống như một mũi vaccine cúm. Bác sĩ Mehnert ví phân tử mRNA này như một tấm bản đồ lộ trình chi tiết giúp tế bào miễn dịch nhận diện và triệt phá các tế bào ác tính còn sót lại.

Giới chuyên môn quốc tế đánh giá rất cao thành tựu này. Bà Karen Knudsen, Giám đốc điều hành Viện Liệu pháp Miễn dịch Ung thư Parker (Mỹ), nhận định kết quả của Moderna mở ra kỷ nguyên mới trong điều trị các khối u đặc và dẫn dắt y học tiến thẳng vào giai đoạn tiếp theo của liệu pháp miễn dịch.

Tiến sĩ Nina Bhardwaj, Giám đốc Liệu pháp Miễn dịch tại Trường Y Icahn thuộc Hệ thống Y tế Mount Sinai (Mỹ), người đặt nền tảng cho công nghệ này, đánh giá đây là phương pháp điều trị mang tính cách mạng, đặc biệt đối với nhóm bệnh nhân vừa trải qua phẫu thuật nhưng mang nguy cơ tái phát cao.

Nhóm nghiên cứu dự kiến sớm công bố toàn bộ dữ liệu chi tiết, kỳ vọng số liệu giai đoạn 3 sẽ tương đồng với thử nghiệm giai đoạn 2 trước đó – nơi vaccine chứng minh khả năng giảm 49% nguy cơ tái phát hoặc tử vong.

Điểm khác biệt mấu chốt nằm ở chỗ thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 3 sở hữu quy mô mẫu bệnh nhân lớn hơn nhiều, bao quát nhiều nhóm đối tượng chứ không chỉ tập trung vào các trường hợp ở giai đoạn muộn.

Bước kế tiếp sẽ phụ thuộc vào đánh giá chuyên môn từ FDA; ngay khi cơ quan quản lý xác nhận tính thuyết phục của hồ sơ, các hãng dược sẽ mở rộng quy mô sản xuất để cung ứng trên phạm vi toàn cầu.

Cùng với ung thư hắc tố, Merck, Moderna cùng nhiều đơn vị nghiên cứu khác đang mở rộng thử nghiệm liệu pháp kết hợp tương tự trên ung thư phổi, ung thư vú, ung thư tụy và ung thư bàng quang.

Chuyên gia Catherine Wu và bác sĩ Janice Mehnert cùng chung nhận định nếu tiếp tục phát huy hiệu quả trên các bệnh lý ung thư này, phương pháp sẽ tạo nên bước tiến làm thay đổi cục diện toàn ngành y tế thế giới.

Bình Minh (Theo Reuters, Merck, National Geographic)

Ngày xuất bản:

23 THÁNG 08, 2026

Tin cập nhật 24H

Giang hồ ‘anh Cơ quận 8’ và 4 người bị phạt án tử hình

TP HCMTòa xác định Lê Thanh Tú, còn gọi Tú Cơ, giang hồ quận 8 cũ, phạm tội với vai trò cầm đầu, ngoan cố và thách thức cơ quan pháp luật nên tuyên mức án cao nhất.

19 THÁNG 11, 2026

Các siêu trung tâm dữ liệu Mỹ tăng phát thải gấp ba lần sau 8 năm

Hơn 400 siêu trung tâm dữ liệu tại Mỹ phát thải khoảng 25,7 triệu tấn CO2 một năm, cao gấp ba lần năm 2018, theo Đại học Harvard.

19 THÁNG 11, 2026

APEC 2026: Kỳ vọng gác lại bất đồng thương mại

Dù các thành viên còn nhiều bất đồng, quan chức APEC và giới phân tích hy vọng họ gác lại khác biệt để thống nhất các mục tiêu chung.

19 THÁNG 11, 2026

15 người cùng trúng giải Jackpot trong một đợt quay số Vietlott

Jackpot 2 – giải thưởng có xác suất trúng một trên 4,8 triệu – cùng lúc ghi nhận 15 người trúng trong kỳ quay số tối 17/11.

19 THÁNG 11, 2026

Đề xuất thí điểm trung tâm công nghiệp – năng lượng quốc gia

Chuyên gia đề xuất chọn một trung tâm công nghiệp – năng lượng để thí điểm, xác định doanh nghiệp dẫn dắt và giao quyền tương xứng cho người đứng đầu.

19 THÁNG 11, 2026

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị APEC thúc đẩy thương mại, đầu tư rộng mở

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị các nền kinh tế trong APEC thúc thương mại và đầu tư rộng mở, đồng thời kêu gọi doanh nghiệp kết nối thị trường, xây dựng chuỗi cung ứng bền vững.

19 THÁNG 11, 2026

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước dự Diễn đàn Kết nối công nghệ Việt Nam với Vùng Vịnh Lớn Trung Quốc

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm mong muốn hợp tác khoa học, công nghệ và đào tạo nhân lực giữa Việt Nam với Vùng Vịnh Lớn trở thành điểm sáng trong quan hệ giữa hai nước.

19 THÁNG 11, 2026

Dự kiến khu đất vàng 19 Lê Thánh Tông thành ‘di sản học thuật’

Khuôn viên 19 Lê Thánh Tông trực thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội (VNU) dự kiến được cải tạo thành khu di sản với các hoạt động học thuật đỉnh cao, điểm check-in cho du khách.

19 THÁNG 11, 2026

Đại học Huế có giám đốc mới

TP HuếGS.TS Nguyễn Vũ Quốc Huy được bổ nhiệm chức Giám đốc Đại học Huế với thời hạn 5 năm, sau gần nửa năm nắm quyền phụ trách.

19 THÁNG 11, 2026

Cô giáo đạt 8.0 IELTS về vùng cao dạy học

Từng định bỏ trường Sư phạm vì không hiểu được các tiết dạy bằng tiếng Anh, Lầu Thị Dợ vươn lên tốt nghiệp loại giỏi, đạt IELTS 8.0.

19 THÁNG 11, 2026

Bài viết liên quan

Những câu nói ‘bóp nghẹt’ người trầm cảm

Những câu cửa miệng như “sướng mà không biết hưởng” hay “rảnh rỗi sinh nông nổi” như một bản án phủ nhận nỗi đau, tước đi chút dũng khí ít ỏi để người trầm cảm bước chân ra ngoài tìm sự trợ giúp.

18 THÁNG 11, 2026

Sáu mùi cơ thể ‘tố cáo’ bệnh tật trước khi triệu chứng xuất hiện

Hơi thở nồng mùi trái cây, nước tiểu bốc mùi hôi thối hoặc mồ hôi toát mùi tanh cá là những chỉ dấu trực tiếp cho thấy các cơ quan nội tạng đang gặp sự cố.

18 THÁNG 11, 2026

Gần 14.000 người Việt tử vong vì đái tháo đường trong 5 năm

Giai đoạn 2021-2025, Việt Nam ghi nhận khoảng 13.800 ca tử vong do bệnh đái tháo đường, trong đó phụ nữ chiếm 54,3%.

18 THÁNG 11, 2026

Bác sĩ gắp giun đũa dài 18 cm trong ống mật người phụ nữ

Hà NộiBác sĩ Bệnh viện Bạch Mai vừa nội soi gắp thành công con giun đũa dài 18 cm, có phần đầu chui sâu vào ống mật chủ của người phụ nữ 46 tuổi.

18 THÁNG 11, 2026

Cơ sở bánh mì bị phạt 90 triệu đồng sau vụ 155 thực khách ngộ độc

Quảng TrịChủ cơ sở bánh mì Minh Tâm bị phạt 90 triệu đồng, đình chỉ hoạt động 4 tháng sau khi 155 người ăn bánh bị ngộ độc.

18 THÁNG 11, 2026