Đột tử ở những người ‘khỏe như siêu nhân’

Đầu tháng 7, vận động viên thể hình Mailson Araújo đăng bức ảnh khoe bắp tay cuồn cuộn lên mạng xã hội tại phòng tập ở bang Bahia, Brazil.

Vài giờ sau, nam lực sĩ 35 tuổi đột ngột qua đời tại nhà riêng sau khi cảm thấy mệt mỏi bất thường. Cái chết đột ngột của Araújo không phải là trường hợp cá biệt trong thế giới thể hình chuyên nghiệp, BBC thông tin.

Cuối tháng 5, Gabriel Ganley, một tài năng thể hình 22 tuổi người Brazil, tử vong vì ngừng tim. Năm trước đó, hai đồng nghiệp trong độ tuổi 30 và 40 cũng gục ngã khi đang thi đấu hoặc qua đời vì bệnh tim. Những cái chết tương tự xảy ra trên toàn cầu, lấy đi sinh mạng của ngôi sao người Mỹ Dallas McCarver năm 2017 ở tuổi 26 và lực sĩ người Đức Jo Lindner năm 2023 ở tuổi 30. Những người sở hữu thể hình vạm vỡ, tưởng chừng khỏe mạnh như siêu anh hùng lại đột tử khi tuổi đời còn rất trẻ.

Tình trạng này có thể bắt nguồn từ những tổn thương sâu sắc ở cơ tim. Dữ liệu từ nghiên cứu công bố năm 2025 trên Tạp chí Tim mạch châu Âu (European Heart Journal) theo dõi 20.000 vận động viên giai đoạn 2005-2020 cho thấy lực sĩ chuyên nghiệp có nguy cơ đột tử do tim cao gấp 5 lần so với lực sĩ nghiệp dư.

Nhóm nghiên cứu ghi nhận 46 trường hợp đột tử do tim trong tổng số 121 ca tử vong. Độ tuổi tử vong trung bình là 45, nhưng riêng các vận động viên thi đấu đỉnh cao chỉ ở mức 34,7 tuổi.

Bác sĩ Marco Vecchiato từ Đại học Padova, Italy, tác giả chính của nghiên cứu, cho biết thảm kịch xảy ra do sự kết hợp giữa việc lạm dụng chất tăng cường hiệu suất, ép cân cấp tốc và các bài tập thể lực cực đoan.

Nguyên nhân cốt lõi nằm ở việc sử dụng steroid đồng hóa. Nghiên cứu đăng trên tạp chí Circulation năm 2025 do các nhà khoa học Đan Mạch thực hiện trong 11 năm trên 1.189 nam giới sử dụng steroid so với gần 60.000 người bình thường chỉ ra rằng người dùng steroid có nguy cơ mắc bệnh cơ tim giãn nở cao gấp chín lần, nguy cơ đau tim cao gấp ba lần và nguy cơ suy tim cao gấp ba lần.

Chất này làm tăng huyết áp, đẩy nhanh quá trình tích tụ mảng xơ vữa động mạch và trực tiếp biến đổi cấu trúc cơ tim, bên cạnh các tác dụng phụ như giảm số lượng tinh trùng hay rối loạn cương dương.

Khám nghiệm tử thi các nạn nhân cho thấy hiện tượng phì đại cơ tim và dày thành thất trái, nghĩa là phần cơ ở tâm thất đảm nhận nhiệm vụ bơm máu bị dày lên bất thường, làm tăng nguy cơ rối loạn nhịp tim và suy tim. Các phân tích độc chất phát hiện người tử vong từng lạm dụng chất đồng hóa, một yếu tố thường không xuất hiện trong các xét nghiệm pháp y thông thường.

Trái tim phì đại là tổn thương phổ biến nhất ở các vận động viên trẻ tử vong đột ngột. Trường hợp điển hình là Dallas McCarver có trái tim nặng tới 833 gram, gấp hơn hai lần người bình thường. Nghiên cứu năm 2022 tại Mỹ ghi nhận tim của các vận động viên thể hình nặng hơn gần 74% so với chuẩn, độ dày thành thất trái vượt 125%. Báo cáo pháp y tại Italy và Tây Ban Nha cũng phát hiện nhiều lực sĩ ở độ tuổi 20 bị phì đại cơ tim và bệnh động mạch vành tiến triển sâu, như trường hợp một thanh niên 24 tuổi bị tắc hơn 75% động mạch vành chính dù gia đình không có tiền sử bệnh tim.

Bác sĩ nội tiết kiêm y học thể thao Clayton Macedo giải thích tim cũng là một khối cơ và sẽ phát triển kích thước cùng các nhóm cơ khác. Tập tạ tự nhiên không dùng thuốc có thể khiến tim lớn lên nhưng đó là quá trình thích nghi lành mạnh.

Ngược lại, bác sĩ Luiz Eduardo Fonteles Ritt, Chủ tịch Hội Tim mạch Brazil chi nhánh Bahia, khẳng định việc dùng steroid trong lúc tập luyện cường độ cao khiến tim mất dần chức năng co bóp, tiến triển thành suy tim không thể đảo ngược. Dù vậy, ông lưu ý tình trạng cơ tim dày lên đôi khi xuất hiện do di truyền, tạo nên một khoảng xám phức tạp giữa yếu tố di truyền, thuốc và cường độ tập luyện.

Các chuyên gia khẳng định không có cách nào sử dụng steroid đồng hóa an toàn. Cựu vận động viên Rodrigo Góes chia sẻ với BBC News Brasil rằng anh từng thi đấu tự nhiên đến năm 30 tuổi trước khi dùng steroid theo chu kỳ dưới sự giám sát y tế. Dù cơ bắp phát triển nhanh chóng, anh vẫn chịu đựng các tác dụng phụ như rụng tóc, mất ngủ, đổ mồ hôi đêm và áp lực tâm lý nặng nề, nhận ra rằng y khoa chỉ giảm thiểu phần nào rủi ro chứ không thể xóa bỏ tổn thương.

Việc thống kê gặp nhiều khó khăn vì nhiều quốc gia không ghi nhận hệ thống các ca tử vong liên quan đến steroid. Tại Brazil và nhiều nơi khác, nhà chức trách xếp loại nguyên nhân tử vong theo triệu chứng trực tiếp như đau tim, đột quỵ hay bệnh cơ tim. Do steroid có cấu trúc tương tự hormone tự nhiên, chất này rất khó phát hiện sau khi qua đời, khiến nguyên nhân gốc rễ dễ dàng bị bỏ qua.

“Tôi gặp những trường hợp này mỗi ngày. Khi nhìn thấy những bắp tay cuồn cuộn như vậy, tôi biết trái tim họ đã hoặc đang bắt đầu bị tổn thương. Trong đa số trường hợp, cái giá phải trả rồi sẽ đến”, bác sĩ Macedo nói.

Bình Minh (Theo BBC)