Gần 40 năm giữ lửa mâm cơm Việt trên đất Anh

Sáng sớm 19/3, căn bếp của gia đình anh Lê Văn Vinh ở thành phố Gloucester đã đỏ lửa. Tám thành viên trong nhà mỗi người một việc, người rửa lá, người xay thịt để kịp mẻ giò chả gửi cho khách Việt thắp hương mùng 1 âm lịch.

Tuy vậy, khối lượng công việc này chưa thấm vào đâu so với dịp Tết Nguyên đán vừa qua. Cả gia đình đã thức từ tờ mờ sáng đến đêm khuya để hoàn thành hàng tạ giò chả và hơn 600 chiếc bánh chưng, bánh tét cho kiều bào khắp châu Âu. Nhận lượng đơn lớn, anh Vinh vẫn kiên quyết gói tay. “Giò chả truyền thống phải có độ hơi méo tự nhiên chứ không vuông vức giống hệt nhau như hàng công nghiệp”, anh giải thích.

Để đảm bảo vệ sinh và giữ trọn hương vị, thịt lợn được anh gom từ các siêu thị lớn, nhiều hôm tự lái xe sang các thành phố lân cận gom nguyên liệu. Lá chuối, lá dong nhập trực tiếp từ Việt Nam hoặc mua tại các chợ châu Á. Anh Vinh luôn tuân thủ nguyên tắc làm xong gửi đi ngay để giữ hương vị tươi mới.

Nhìn mâm cơm hiện tại đầy ắp hương vị quê nhà, ít ai biết hơn 38 năm trước, việc tìm một mớ rau Việt với anh từng “khó hơn lên trời”.

Năm 1988, chàng trai 17 tuổi Lê Văn Vinh rời Hải Phòng sang Hong Kong, sau đó định cư tại Anh. Thời gian đầu làm thợ nail ở London, do không quen thức ăn phương Tây, nhiều ngày anh ăn mì tôm cầm hơi. Nỗi nhớ bát canh cua, âu cà muối của mẹ thôi thúc anh tìm đến các cửa hàng châu Á, mua từng mớ tía tô, kinh giới về giâm cành trồng. May mắn có một cành ra rễ, anh nâng niu trồng vào chậu và nhân giống dần.

Về sau, hễ nghe cộng đồng kiều bào ai có hạt giống rau Việt, anh lại lái xe hàng trăm km tới xin hoặc mua. Những ngày đầu ở nhà thuê tầng cao chật hẹp, anh mua chậu không lỗ thoát nước để cây hút ẩm từ từ. Mỗi buổi sáng anh bê chậu ra ban công đón nắng, tối bê vào nhà tránh sương giá. Người đàn ông hiểu rõ, mỗi món ăn Việt cần một loại rau thơm, gia vị riêng biệt, thiếu vắng chúng lập tức mất đi linh hồn.

Nhưng thời tiết xứ lạnh khắc nghiệt, cây chết vô số. Tiếc công, tiếc giống, anh mày mò lên mạng tìm hiểu kỹ thuật nông nghiệp. Những cây chịu lạnh kém được đưa vào nhà bạt hoặc đặt sát cửa sổ. Vừa làm vừa rút kinh nghiệm, khu vườn nhỏ dần thành hình.

Vợ anh, chị Khanh Do, 49 tuổi, cho biết không ít lần “ghen tị” khi thấy chồng dành thời gian chăm sóc vườn “hơn cả chăm vợ”. “Có những ngày anh đi làm về muộn vẫn ra vườn phủ bạt, cho cây vào nhà kín để tránh sương giá, sau đó hì hục xới đất, ươm mầm nhân giống cây mới đến tận khuya”, chị Khanh kể.

Vợ con nhiều lần nhắc, khuyên anh giảm bớt số lượng cây nhưng bị từ chối. “Cuối cùng, thay vì cấm cản, cả gia đình cùng chăm sóc cây trái, để khu vườn thêm giống mới, vợ con và bạn bè được thưởng thức các món Việt”, chị nói.

Vài năm gần đây, anh Vinh thuê thêm mảnh đất 540 m2, dựng nhà bạt trồng cây. Từ khu vườn nhỏ 50 m2 ban đầu, hiện anh sở hữu tới 140 giống rau trái Việt Nam, thuần hóa thành công đủ loại cam, quýt, mít, thậm chí cả đào, quất phục vụ Tết cổ truyền. Các giống rau Việt khó tính như cần nước, rau rút, cải xoong cũng được anh mang từ Việt Nam sang nhân giống.

“Tôi chưa từng nấu đồ Tây ở căn bếp của gia đình, đó là cách giúp các con, cháu của tôi hiểu thêm về gốc gác, truyền thống văn hóa của mình qua các món ăn”, anh Vinh nói.

Đam mê bếp núc, anh gác lại nghề nail, chuyển sang làm giò chả, nấu cỗ Việt và quay video hướng dẫn kiều bào cách trồng rau, nấu ăn. Dưới nếp nhà của anh, các con cháu dù sinh ra ở nước ngoài đều thạo tiếng Việt, biết ăn mắm tôm, cà pháo và am hiểu phong tục giỗ chạp.

Anh Phát Nguyễn, 44 tuổi, người đã có hơn 10 năm sống ở London nói rất nhớ các món ăn Việt. Hơn hai năm nay, khi biết đến các video anh Vinh chia sẻ về ẩm thực, cách trồng rau Việt tại Anh đến cộng đồng, anh Phát nói ấn tượng bởi niềm đam mê ẩm thực và mong muốn kết nối.

Ban đầu là những tin nhắn chia sẻ về ẩm thực, sau anh Phát cũng ghé nhà anh Vinh để thăm vườn rau, sau thưởng thức các ăn đậm vị quê nhà.

“Mỗi lần tôi xuống nhà, anh Vinh luôn nấu các món ăn truyền thống Việt Nam, hướng dẫn cặn kẽ từng bước làm khiến bản thân học thêm được về ẩm thực, từ đó lan tỏa đến bạn bè, gia đình để gìn giữ ẩm thực tại Anh”, anh Phát nói.

Tranh thủ những cuối tuần rảnh rỗi, anh Phát cũng xuống nhà anh Vinh phụ làm giò chả và học thêm cách chế biến các món Việt. “Nhờ có anh, cộng đồng người Việt chúng tôi mới cảm nhận được hương vị quê nhà nơi xứ người”, anh Phát nói.

Mỗi dịp lễ Tết, mâm cúng giao thừa của gia đình anh Vinh luôn tươm tất với gà buộc cánh tiên, thịt đông, bánh chưng, xôi gấc, giò chả. Dưới gốc đào tự tay tuốt lá nở hoa bung nở đúng mùng 1 Tết, thay vì đến tháng 4 mùa ấm như quy luật thời tiết châu Âu, cả nhà mặc áo dài truyền thống, trao nhau phong bao lì xì.

“Tài sản lớn nhất đời tôi là các con và cộng đồng Việt kiều thấu hiểu gốc gác của mình qua từng bữa cơm quê nhà”, anh Vinh tâm sự.

Quỳnh Nguyễn