‘Gánh nặng kép’ y tế Việt Nam

Đô thị hóa và già hóa dân số khiến các loại bệnh không lây lẫn bệnh truyền nhiễm tăng mạnh tạo áp lực kép lên hệ thống y tế.

Nhóm bệnh không lây nhiễm gồm tim mạch, ung thư, đái tháo đường và bệnh hô hấp mạn tính tăng tại Việt Nam, theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), nguyên nhân được cho là do lối sống hiện đại cùng tốc độ đô thị hóa nhanh. Tình trạng này được các nghiên cứu gần đây mô tả là “nghịch lý của sự phát triển”. Hiện tỷ lệ tử vong do các bệnh này chiếm khoảng 80% tổng số ca tử vong mỗi năm trên cả nước.

Ước tính Y tế Toàn cầu năm 2021 của WHO ghi nhận đột quỵ là nguyên nhân tử vong hàng đầu tại Việt Nam với tỷ suất 167 ca/100.000 dân. Tiếp theo là bệnh tim thiếu máu cục bộ với tỷ suất 65 ca/100.000 dân. Phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) cũng là gánh nặng y tế đáng kể. Tỷ lệ mắc bệnh COPD ở nam và nữ từ 40 tuổi trở lên lần lượt là 7,1% và 1,9%, khoảng 35.600 ca tử vong vào năm 2021.

Ở lĩnh vực ung thư, theo GLOBOCAN 2024, mỗi năm cả nước ghi nhận hơn 177.404 ca mới và hơn 111. 015 ca tử vong.

Song song đó, nhóm bệnh truyền nhiễm – đặc biệt là nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính – cũng gây tử vong, nhất là ở trẻ em dưới 5 tuổi.

Hai nhóm bệnh trên có mối liên hệ mật thiết bởi người có bệnh lý nền rất dễ chuyển biến nặng hoặc tử vong nếu nhiễm thêm các tác nhân truyền nhiễm như cúm hay viêm phổi. Nghiên cứu cho thấy người bệnh COPD trên 60 tuổi có nguy cơ mắc viêm phổi do phế cầu cao gấp khoảng 4 lần. Người bệnh COPD trên 50 tuổi có nguy cơ nhập viện liên quan virus hợp bào hô hấp (RSV) cao gấp khoảng 9,6 đến 9,7 lần.

Thực tế điều trị hiện nay cho thấy nhận thức và thói quen thăm khám của người dân còn nhiều hạn chế. PGS.TS.BS Trần Văn Ngọc, Chủ tịch Hội Hô hấp TP HCM, cho biết bệnh nhân COPD thường đến viện ở giai đoạn muộn khi tình trạng tắc nghẽn đã nặng, khiến can thiệp khó khăn và tốn kém, tỷ lệ tử vong cao. Căn bệnh này làm tổn thương đường thở, liên quan các biến chứng ngoài phổi, điển hình là suy giảm nhận thức với khoảng 32% người bệnh có dấu hiệu bệnh lý.

Trước thực trạng gánh nặng kép ngày càng tăng, định hướng y tế quốc gia đang chuyển dịch mạnh mẽ từ điều trị sang phòng bệnh chủ động. Luật Phòng bệnh mở rộng phạm vi điều chỉnh sang bệnh không lây nhiễm và xác định nguyên tắc phòng bệnh chủ động là chính, người dân là chủ thể trung tâm.

Nhằm nâng cao năng lực chuyên môn nhân viên y tế, cải thiện chất lượng chẩn đoán, dự phòng và điều trị, Hội Hô hấp TP HCM và Bệnh viện Nhân dân Gia Định hôm 13-14/8 đã ký với Công ty TNHH Pfizer Việt Nam hai Biên bản ghi nhớ (MOU) hợp tác chiến lược ba năm. Trong đó hợp tác với Hội Hô hấp TP HCM tập trung vào đào tạo y khoa liên tục (CME), chuẩn hóa thực hành lâm sàng trong chẩn đoán, điều trị và quản lý các bệnh hô hấp mạn tính như hen phế quản, COPD và đợt cấp. Còn Bệnh viện Nhân dân Gia Định hợp tác hướng tới đào tạo về bệnh truyền nhiễm và các bệnh nội khoa như tim mạch, đột quỵ, ung thư. Bệnh viện sẽ mở rộng đào tạo về dược lâm sàng, kinh tế y tế, quản lý sử dụng kháng sinh và kháng nấm hợp lý, cảnh giác dược và an toàn sử dụng thuốc khu vực phía Nam.

PGS.TS.BS Nguyễn Hoàng Hải, Giám đốc Bệnh viện Nhân dân Gia Định, nói đào tạo liên tục và chia sẻ kinh nghiệm chuyên môn là nền tảng nâng cao chất lượng khám chữa bệnh, lan tỏa các thực hành tốt đến mạng lưới y tế tuyến dưới. Còn Tổng Giám đốc Pfizer Việt Nam, Mark Kuo cam kết đồng hành ngành y tế Việt Nam nhằm cập nhật kiến thức y khoa, chuẩn hóa năng lực điều trị và nâng cao hiểu biết khoa học cho người dân vì một tương lai khỏe mạnh hơn.

Mỹ Ý