Giải áp lực lì xì ngày Tết

Trước ngày về quê ăn Tết, Vũ Thùy Lâm, nhân viên một công ty liên kết Nhật Bản tại Hà Nội, đổi tiền mới mệnh giá 200.000 đồng, 100.000 đồng để mừng tuổi bố mẹ, em gái và các bậc cao niên trong nhà. Năm nay cô gái 28 tuổi chọn không mừng tuổi cho trẻ nhỏ.

“Tôi vẫn nhớ cảm giác sống sượng ngày khai xuân Ất Tỵ”, cô kể, nhớ khi ấy diện áo dài, cầm tập phong bao màu đỏ tặng các cháu kèm lời chúc khỏe mạnh, học tốt. Nhưng một cháu mở lì xì trước mặt cả nhà, chê 50.000 đồng ít so với các cô chú khác. Lâm tái mặt, bố mẹ đứa trẻ cười gượng và không nói gì.

Tiền lì xì được chắt chiu từ khoản thưởng Tết của nữ nhân viên văn phòng. Năm trước cô dành khoảng 5 triệu đồng – 25% tiền thưởng để mừng tuổi cho người thân thay cả phần bố mẹ. Lời chê bai dù đến từ con trẻ cũng khiến cô chạnh lòng khi đồng tiền kiếm được không dễ.

Phong tục may mắn đầu năm giờ không còn dừng lại ở mệnh giá 10.000 đồng hay 20.000 đồng như trước mà tăng theo chi phí đời sống. Cô thừa nhận mừng ở mức này dễ bị đánh giá, so bì nên đôi lúc chi vượt khả năng tài chính. Tiền dành mừng tuổi dần trở thành áp lực kinh tế, tâm lý với lớp trẻ như Lâm.

Vì thế khoản lì xì năm nay được rút xuống còn khoảng 2 triệu đồng, vẫn chiếm 10% thưởng Tết nhưng thu hẹp phạm vi ruột thịt trong nhà. Phần còn lại dành chi tiêu ra giêng và đóng tiền nhà quý mới. Sống ở Thủ đô ngày càng đắt đỏ, mức lương văn phòng buộc cô phải tính toán từng đồng và thấy cắt giảm lì xì là hợp lý.

“Thay vì sĩ diện, tôi thấy thoải mái với việc này”, cô nói.

Vẫn mừng tuổi vì gia đình đông trẻ nhỏ, song chị Ngọc Quỳnh ở Cầu Giấy, Hà Nội chia ra các mức tùy độ thân sơ. Ông bà, bố mẹ 500.000 đồng, 200.000 đồng dành cho cháu ruột con của anh trai và em gái, 50.000 đồng cho con của bạn bè đúng nghĩa lấy may. Lì xì theo chị ngày càng chiếm phần đáng kể trong ngân sách chi tiêu của người lao động dịp Tết. Dù phân định rõ, tiền mừng tuổi dao động 5-7 triệu đồng, chiếm 10-15% tổng chi tiêu dịp Tết của gia đình bốn người, chưa kể tiền biếu hai bên nội ngoại và mua sắm về quê.

Trước Tết, chị giao kèo với bạn bè “không được mừng quá 50.000 đồng” tránh lì xì cho con trẻ bị biến thành trả nghĩa các mối quan hệ của người lớn. Chị cho biết rất áp lực khi con cái nhận được tiền mệnh giá lớn, 200.000 đồng, thậm chí 500.000 đồng, bởi cha mẹ sẽ phải đợi dịp gửi lại tương đương để không cảm thấy mắc nợ. Lì xì khi ấy biến thành áp lực ngoại giao lẫn kinh tế chứ không còn là lời chúc chân thành.

Cách ứng xử với tiền mừng tuổi, theo chị Quỳnh cũng rất quan trọng. Con trai 12 tuổi và con gái 8 tuổi được dặn luôn nhận bằng hai tay và chúc lại người tặng, không bao giờ được mở phong bao trước mặt người khác. Hai đứa trẻ nhận quà thường đưa luôn cho mẹ mà không mở xem bên trong có bao nhiêu.

“Tiền mừng tuổi là phúc lộc, may mắn đầu năm nên đều đáng quý, không có cũng chẳng vấn đề gì”, người mẹ 42 tuổi chia sẻ, thêm rằng thay vì bài xích có thể chọn cách thích nghi linh hoạt hơn để đưa lì xì về đúng nghĩa ban đầu của nó.

PGS.TS Nguyễn Đức Lộc, Viện trưởng Nghiên cứu đời sống xã hội (Social Life), dẫn nghiên cứu xã hội học, cho biết một số phong tục theo thời gian thực hành ngày càng nặng nề hơn so với khởi thủy, biến thành biểu tượng văn hóa rỗng hoặc được gắn thêm ý nghĩa mới. Lì xì với ý nghĩa ban đầu là phần quà may mắn đầu năm, theo thời gian ngày càng nặng về kinh tế, tài chính khiến cho người thực hành chịu áp lực. Một số người thậm chí không dám tiếp xúc hoặc rơi vào tình thế khó xử trước cộng đồng.

Theo ông, việc đầu tiên mỗi người nên xác định rõ điều kiện có gì và muốn trao gửi gì cho người khác vào ngày đầu năm mới. Từ đó có những thực hành phù hợp để đưa lì xì trở về với ý nghĩa ban đầu. Thực tế nhiều người đã có cách làm mới như lì xì mệnh giá nhỏ nhưng kèm theo những châm ngôn sống, lời chúc an lành đầu năm trao cho người già, trẻ nhỏ, thể hiện sự chân thành. Khi đó, lì xì không còn là áp lực tài chính mà lại được kể bằng câu chuyện mới nhiều ý nghĩa hơn.

“Nhưng dù chọn lì xì hay không, ít hay nhiều thì cũng chỉ là một trong những phong vị ngày Tết cổ truyền chứ không bắt buộc. Tết tự thân nó mang nhiều ý nghĩa khác chứ không chỉ dừng lại ở một phong bao”, ông nói.

Hồng Chiêu