Giải mã ‘hầm băng’ làm mát Tử Cấm Thành

Tử Cấm Thành (Cố Cung) ở trung tâm Bắc Kinh được xây dựng từ năm 1406 đến 1420 dưới thời hoàng đế Vĩnh Lạc. Công trình rộng khoảng 720.000 m2 với gần 1.000 tòa nhà, từng là nơi ở và điều hành triều chính của các hoàng đế Trung Hoa suốt hơn 500 năm.

Trong điều kiện khí hậu lục địa với mùa hè nóng ẩm và mùa đông lạnh sâu của Bắc Kinh, việc bảo quản thực phẩm, dược liệu, duy trì môi trường ổn định cho các công trình gỗ quy mô lớn là bài toán quan trọng với triều đình phong kiến. Để giải quyết vấn đề này, hoàng gia xây dựng hệ thống hầm chứa băng, còn gọi là “băng giáo”, nằm bên dưới khuôn viên cung điện.

Theo các tài liệu của Bảo tàng Cố Cung (The Palace Museum), hệ thống hầm băng được sử dụng phổ biến dưới triều Thanh và trải qua nhiều đợt trùng tu vào thời Càn Long.

Các hầm được xây theo kiểu bán âm dưới đất nhằm tận dụng nhiệt độ ổn định của địa tầng để hạn chế băng tan. Tường hầm dày bằng gạch nung nhiều lớp, kết hợp kết cấu mái vòm để chịu tải cho phần đất phủ phía trên. Bên trong còn có hệ thống thoát nước nhằm đưa lượng nước băng tan ra ngoài, giảm độ ẩm và duy trì nhiệt độ thấp trong không gian lưu trữ.

Mỗi năm vào mùa đông, khi hồ và hào nước ở Bắc Kinh đóng băng, triều đình tổ chức thu hoạch băng để dự trữ cho mùa hè năm sau. Băng được cắt thành các khối lớn, xếp chồng trong hầm và ngăn cách bằng rơm hoặc mùn cưa nhằm giảm trao đổi nhiệt.

Theo một số ghi chép lịch sử thời Thanh, hoàng gia lưu trữ hàng chục nghìn khối băng mỗi năm phục vụ nhu cầu sinh hoạt trong cung. Bên cạnh các hầm chứa băng, cung đình còn sử dụng “băng giám”, loại thùng chứa làm từ gỗ quý hoặc kim loại, đặt băng vào trong thùng để làm mát không gian. Không khí lạnh lan tỏa ra ngoài qua các khe hở trên nắp và thân hộp, giúp giảm nhiệt độ trong phòng. Băng giám còn được dùng để bảo quản trái cây, thực phẩm và dược liệu trong mùa hè.

Ngày nay, các hầm băng trong Tử Cấm Thành không còn được sử dụng để lưu trữ băng đá. Khu hầm băng nằm ở phía tây Tử Cấm Thành, gần khu vực Từ Ninh Cung. Sau quá trình trùng tu và bảo tồn, nhiều khu vực đã được mở cửa cho khách tham quan, một số nơi chuyển thành không gian nhà hàng, quán cà phê cho khách nghỉ chân tại khuôn viên Cố Cung.

Du khách hiện có thể quan sát cấu trúc tường gạch dày, mái vòm và thiết kế bán ngầm đặc trưng của công trình. Không gian này giúp tái hiện phần nào cách người xưa thích nghi với điều kiện khí hậu trước khi các công nghệ làm lạnh hiện đại xuất hiện.

Mai Phương (Theo Sohu, Visit Beijing)