Gián đoạn công việc khi con mắc tay chân miệng

Trẻ mắc tay chân miệng thường phải nghỉ học 7-10 ngày, khiến nhiều gia đình phải lựa chọn giữa việc chăm con và đi làm.

Khi con trai hơn hai tuổi mắc tay chân miệng, chị Hồng Phúc, 35 tuổi, xin nghỉ việc tại một nhà máy ở TP HCM để chăm bé. Là mẹ đơn thân, chị không có người thay thế, còn cha mẹ ở quê xa, tuổi cao và sức khỏe yếu.

Ngày thứ ba, bé hết sốt, bớt quấy khóc và ăn uống trở lại. Các nốt phỏng trên tay chân cũng bắt đầu khô. Dù bác sĩ dặn cho trẻ nghỉ học 7-10 ngày, sang ngày thứ tư, chị Phúc đưa con trở lại lớp để đi làm.

“Tôi đã xin nghỉ bốn ngày, nếu nghỉ thêm thì thu nhập giảm, lại sợ công việc bị ảnh hưởng. Thấy con khỏe hơn, tôi nghĩ cháu có thể đi học”, chị nói.

Hai gia đình ở hai khu vực việc làm khác nhau nhưng cùng gặp một bài toán: trẻ cần được cách ly và theo dõi, còn người lớn khó rời công việc đủ lâu. Với công nhân, nỗi lo là số ngày nghỉ, khoản thu nhập giảm và đánh giá của nơi làm việc; với tiểu thương, nghỉ bán khiến dòng tiền dừng ngay lập tức.

Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, có hiệu lực từ tháng 7/2025, quy định người lao động tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc được hưởng chế độ khi nghỉ chăm con ốm tối đa 20 ngày làm việc mỗi năm với mỗi trẻ dưới ba tuổi và 15 ngày với trẻ từ đủ ba đến dưới bảy tuổi.

Nếu cả cha và mẹ cùng tham gia, mỗi người đều có thời gian hưởng theo quy định. Mức hưởng một ngày được tính bằng 75% tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội của tháng gần nhất trước tháng nghỉ, chia cho 24. Người lao động cần nộp giấy ra viện, giấy chứng nhận nghỉ việc hưởng bảo hiểm xã hội hoặc giấy tờ y tế phù hợp với hình thức điều trị của trẻ.

Quy định này tạo điểm tựa cho gia đình có việc làm chính thức, song không xóa hết áp lực. Lý do là khoản trợ cấp có thể thấp hơn thu nhập thực nhận và người lao động còn lo tiến độ, ca làm hoặc khả năng bố trí người thay. Trong khi đó, tiểu thương và nhiều lao động phi chính thức không thuộc nhóm hưởng chế độ nghỉ chăm con ốm từ bảo hiểm xã hội bắt buộc, nên thời gian chăm con thường gắn trực tiếp với thu nhập bị mất.

Để giảm xung đột giữa công việc và chăm sóc con, cha mẹ nên báo sớm tình trạng của trẻ với nơi làm việc, chủ động thống nhất phương án nghỉ luân phiên, làm việc linh hoạt hoặc nhờ người thân hỗ trợ trong thời gian trẻ cần cách ly tại nhà. Người tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc có thể làm hồ sơ hưởng chế độ khi nghỉ chăm con dưới 7 tuổi bị ốm, thay vì dùng toàn bộ phép năm hoặc vội đưa trẻ trở lại trường.

UNICEF khuyến nghị doanh nghiệp tạo điều kiện làm việc linh hoạt, cho nghỉ có hưởng chế độ khi con ốm và hỗ trợ chăm sóc trẻ phù hợp. Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) cũng cho rằng cân bằng trách nhiệm gia đình và công việc không chỉ là bài toán riêng của người lao động mà cần sự chia sẻ từ gia đình, người sử dụng lao động và hệ thống an sinh. Dù lựa chọn phương án nào, cha mẹ vẫn cần ưu tiên thời điểm đi học lại theo tình trạng sức khỏe và hướng dẫn của bác sĩ, không rút ngắn thời gian nghỉ chỉ vì áp lực công việc.

Bác sĩ Lê Thị Gấm, Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cho biết tay chân miệng do nhóm vi rút đường ruột Enterovirus gây ra. Mầm bệnh có trong nước bọt, dịch tiết mũi họng, dịch từ bóng nước và phân; lây trực tiếp giữa người với người hoặc gián tiếp qua tay, đồ chơi và bề mặt nhiễm vi rút.

Người bệnh thường lây mạnh nhất trong tuần đầu. Tuy nhiên, vi rút có thể tiếp tục được đào thải trong phân nhiều tuần sau khi sốt, loét miệng hoặc nốt phỏng đã giảm. Do đó, vẻ ngoài khỏe hơn hay việc ăn uống trở lại không phải tiêu chí duy nhất để quyết định trẻ có thể quay lại lớp.

Môi trường mầm non làm nguy cơ lan truyền tăng do trẻ tiếp xúc gần, dùng chung đồ chơi, thường đưa tay hoặc đồ vật vào miệng và chưa biết tự giữ vệ sinh. Vì vậy, cho trẻ đi học khi mới giảm triệu chứng vài ngày có thể đưa mầm bệnh vào lớp, dù không thể chỉ từ một ca bệnh mà kết luận trẻ nào là nguồn lây cho các trường hợp xuất hiện sau đó.

Theo khuyến cáo phòng bệnh hiện hành, trẻ mắc tay chân miệng độ 1 (nhẹ) cần nghỉ học ít nhất 7-10 ngày tính từ khi khởi phát. Thời điểm trở lại lớp còn phụ thuộc diễn biến của từng trẻ và hướng dẫn của bác sĩ, cơ sở y tế hoặc nhà trường. Phụ huynh không nên chỉ căn cứ vào việc trẻ hết sốt hoặc nốt phỏng đã khô để tự rút ngắn thời gian nghỉ.

Trong thời gian ở nhà, trẻ cần được theo dõi sát vì bệnh có thể chuyển nặng nhanh. Theo Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị tay chân miệng ban hành kèm Quyết định 292/QĐ-BYT năm 2024, phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi: sốt cao khó hạ hoặc kéo dài; giật mình nhiều, run chi; quấy khóc liên tục hoặc lừ đừ; nôn nhiều; thở nhanh, khó thở; da nổi vân tím; co giật hoặc hôn mê.

Nếu trẻ loét miệng, cha mẹ nên chọn thức ăn mềm, lỏng, để nguội hoặc mát; chia nhỏ bữa và cho uống đủ nước. Không tự làm vỡ bóng nước, bôi thuốc hoặc dùng sản phẩm lên tổn thương khi chưa có hướng dẫn của nhân viên y tế.

Để giảm lây nhiễm trong gia đình, người chăm sóc cần rửa tay bằng xà phòng sau khi thay tã, xử lý chất thải hoặc tiếp xúc với dịch tiết của trẻ; không dùng chung khăn, cốc và dụng cụ ăn uống. Đồ chơi, tay nắm cửa, sàn nhà cùng các bề mặt trẻ thường chạm vào cần được làm sạch, khử khuẩn phù hợp.

Nhà trường nên thống nhất với phụ huynh về thời gian nghỉ, theo dõi trẻ có biểu hiện nghi ngờ và thông báo sớm khi lớp xuất hiện ca bệnh. Việc phối hợp này vừa hạn chế lây lan vừa tránh để quyết định cho trẻ đi học lại chỉ dựa trên áp lực công việc hoặc quan sát chủ quan của gia đình. Trước đó, vaccine tay chân miệng đã được Bộ Y tế cấp phép từ tháng 3/2026, dự kiến sẽ sớm được VNVC đưa về Việt Nam, sử dụng cho trẻ từ 2 tháng tuổi đến dưới 6 tuổi.

Hoàng Dương