Hà Nội sẽ hình thành lớp đô thị dưới lòng đất

Theo Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm, không gian ngầm sẽ không còn được phát triển dưới dạng các công trình đơn lẻ mà trở thành một cấu trúc liên hoàn, tích hợp với các trung tâm đô thị hiện hữu, các khu vực phát triển theo định hướng giao thông công cộng (TOD) và mạng lưới đường sắt đô thị. Mục tiêu là tạo ra cấu trúc đô thị vận hành theo chiều đứng thay vì chỉ mở rộng theo chiều ngang, đồng thời hình thành các trung tâm ngầm chính được kết nối với nhau bằng hệ thống hầm chiến lược.

Việc khai thác không gian ngầm được quy hoạch theo từng tầng độ sâu để bảo đảm tính khoa học và an toàn. Tầng 0-15 m phục vụ chủ yếu cho nhu cầu dân sinh và hạ tầng đô thị như đường đi bộ, bãi đỗ xe ngầm, hệ thống đường ống kỹ thuật và các hạng mục hỗ trợ đường sắt đô thị.

Ở độ sâu 15-30 m, không gian ngầm được bố trí cho các công trình kỹ thuật và chiến lược như tuyến đường sắt đô thị tầng sâu, hệ thống phòng chống thiên tai, kho dự trữ năng lượng, vật tư chiến lược, các hào kỹ thuật tổng hợp và các công trình có yêu cầu đặc biệt về kiểm soát môi trường, khí hậu.

Tầng sâu 30-50 m được ưu tiên cho các hạ tầng cốt lõi gồm hệ thống bể trữ nước ngầm quy mô lớn, các trục hạ tầng kỹ thuật trọng yếu và công trình phục vụ quốc phòng – an ninh. Những khu vực sâu hơn 50 m được xác định là vùng dự trữ tài nguyên nghiêm ngặt, chưa khai thác trong thời hạn quy hoạch hiện nay.

Bên cạnh phân tầng độ sâu, Hà Nội cũng phân vùng phát triển không gian ngầm theo đặc điểm từng khu vực. Các khu trung tâm lịch sử và nơi có mật độ xây dựng cao được xác định là vùng ưu tiên phát triển lớn nhất do nhu cầu không gian vượt quá khả năng đáp ứng của mặt đất. Trong khi đó, các khu đô thị mới và khu vực mở rộng sẽ được quy hoạch đồng bộ không gian ngầm ngay từ đầu. Các hành lang giao thông được dành quỹ đất dự trữ cho hệ thống đường sắt đô thị và các tuyến hầm giao thông tương lai.

Ngược lại, hoạt động xây dựng ngầm sẽ bị hạn chế hoặc cấm tại các khu di tích, di sản, vùng địa chất yếu và khu vực bảo vệ quốc phòng – an ninh nhằm bảo đảm an toàn công trình và gìn giữ giá trị văn hóa.

Theo định hướng phát triển, khu vực phía Nam sông Hồng tập trung phát triển giao thông ngầm và các bãi đỗ xe quy mô lớn, kết nối các khu chức năng bằng hệ thống tuy-nen kỹ thuật. Khu vực phía Bắc sông Hồng ưu tiên xây dựng các sảnh trung chuyển ngầm, phố thương mại ngầm và dự trữ không gian cho các tuyến hầm xuyên sông nhằm tăng kết nối liên vùng.

Long Biên và Gia Lâm được định hướng phát triển mô hình không gian ngầm thông minh, tích hợp giữa hạ tầng kỹ thuật với trung tâm dữ liệu và hệ thống điều hành đô thị. Mô hình này cũng được áp dụng tại các khu đô thị thể thao và văn hóa. Trong khi đó, tại các đô thị vệ tinh như Sơn Tây, Hòa Lạc, Xuân Mai và Phú Xuyên, hạ tầng ngầm tập trung phục vụ bãi đỗ xe, mạng lưới kỹ thuật cho khu công nghệ cao và các cơ sở tính toán hiệu năng cao.

Lộ trình triển khai được chia thành 4 giai đoạn. Từ năm 2026 đến 2035, Hà Nội tập trung hoàn thiện khung pháp lý, cơ chế quản lý và quy hoạch tổng thể cho phát triển không gian ngầm. Giai đoạn 2035-2045, thành phố đặt mục tiêu tỷ lệ xây dựng không gian ngầm tại khu vực trung tâm đạt từ 20% diện tích đất xây dựng đô thị trở lên, đồng thời tăng cường kết nối giữa các tầng không gian theo cả chiều ngang và chiều đứng.

Đến giai đoạn 2045-2065, tỷ lệ này dự kiến tăng lên 35-40%, đi cùng sự phát triển mạnh của các chức năng thương mại, dịch vụ, logistics và bãi đỗ xe ngầm quy mô lớn. Sau năm 2065, trọng tâm sẽ chuyển sang quản lý, vận hành và tối ưu hóa hệ thống bằng công nghệ số, hướng tới hình thành một “lớp đô thị thứ hai” hoàn chỉnh dưới lòng đất, được quản lý hiệu quả thông qua các nền tảng công nghệ hiện đại.

Sơn Hà