Hệ lụy khi người trẻ ‘vỡ mộng’ mua nhà

Nghiên cứu mới từ Đại học Northwestern và Đại học Chicago chỉ ra một xu hướng đáng lo ngại: sự bế tắc trên thị trường bất động sản đang định hình lại hành vi kinh tế của cả một thế hệ. Khi cánh cửa sở hữu nhà khép lại, người trẻ bắt đầu thay đổi cách họ kiếm tiền, tiêu tiền và cống hiến.

Mô hình nghiên cứu cho thấy, thế hệ sinh trong thập niên 1990 dự kiến bước vào tuổi nghỉ hưu với tỷ lệ sở hữu nhà thấp hơn gần 10% so với cha mẹ họ. Đáng chú ý, ngay từ tuổi 30, khoảng 15% trong số này đã từ bỏ mục tiêu “mua nhà” khỏi kế hoạch cuộc đời.

Thay đổi ưu tiên tài chính

Trước đây, người trẻ “nhịn ăn nhịn mặc” để tích lũy tài sản lớn. Nay, khi giá nhà vượt quá tầm với, khoản tiền tiết kiệm đó được chuyển sang tiêu dùng tức thời. Seung Hyeong Lee, đồng tác giả nghiên cứu, nhận định: “Khi nỗ lực tiết kiệm không còn giúp họ tiến gần hơn đến mục tiêu sở hữu nhà, động lực tích lũy dài hạn sẽ suy yếu”.

Hệ quả là xu hướng “Doom spending” (chi tiêu giải tỏa) lên ngôi. Người trẻ chấp nhận rủi ro lớn hơn trong đầu tư tài chính, tìm đến các kênh sinh lời nhanh với hy vọng mong manh có thể bù đắp khoảng cách giàu nghèo, thay vì các kênh an toàn truyền thống.

Làn sóng ‘nằm thẳng’ trong công việc

Không chỉ túi tiền, thái độ làm việc cũng bị ảnh hưởng. Số liệu cho thấy trong nhóm người đi thuê nhà có tài sản dưới 300.000 USD, tỷ lệ người thừa nhận “làm việc cầm chừng, ít nỗ lực” cao gấp đôi so với nhóm đã có nhà.

Logic của họ rất đơn giản: Nếu làm việc chăm chỉ cũng không đủ tiền mua nhà, vậy tại sao phải cố gắng? Động lực làm việc chăm chỉ để “an cư lạc nghiệp” của thế hệ trước đã không còn đúng với thực tế hiện nay.

Khoảng cách thế hệ

Younggeun Yoo, nhà nghiên cứu từ Đại học Chicago, nhấn mạnh sự khác biệt này không đến từ thói quen chi tiêu (như việc hay uống cà phê sang chảnh), mà đến từ cơ cấu nền kinh tế. Thế hệ Baby Boomers (sinh năm 1946-1964) làm giàu trong giai đoạn thị trường nhà ở và lương hưu được chính phủ hỗ trợ mạnh mẽ.

Hiện tại, thế hệ Baby Boomers nắm giữ khoảng 19.000 tỷ USD giá trị bất động sản tại Mỹ. Họ thường mua nhà bằng tiền mặt, thắng thế trong các cuộc đấu giá và đẩy người mua trẻ – vốn phụ thuộc vào vay trả góp lãi suất cao – ra khỏi cuộc chơi.

Trước bối cảnh ảm đạm, các chuyên gia tài chính khuyên người trẻ nên tập trung vào việc gia tăng thu nhập (đàm phán lương, học kỹ năng mới) thay vì chỉ cắt giảm chi tiêu cực đoan. Việc duy trì đầu tư đều đặn và tận dụng lãi suất kép vẫn là chìa khóa, dù mục tiêu cuối cùng có phải là ngôi nhà hay không.

Giấc mơ an cư của người trẻ Việt cũng đang ‘bốc hơi’

Không chỉ tại Mỹ, áp lực sở hữu nhà đang đè nặng lên vai thế hệ trẻ Việt Nam, đặc biệt tại các đô thị lớn như Hà Nội và TP HCM. Báo cáo của Savills quý 3/2025 cho thấy giá căn hộ sơ cấp tại Hà Nội đã vượt mức 100 triệu đồng/m2. Trong 9 tháng đầu năm 2025, các căn hộ có giá trên 4 tỷ đồng chiếm phần lớn, trong khi không có sản phẩm dưới 2 tỷ đồng. Trên thị trường thứ cấp, giá bán căn hộ ghi nhận tăng trung bình 39% so với cùng kỳ. Trong khi đó, thu nhập bình quân của người lao động chỉ tăng ở mức một con số.

Theo tính toán từ Numbeo năm 2024, tỷ số giá nhà trên thu nhập (Price-to-Income Ratio) của Việt Nam xếp vào nhóm cao hàng đầu khu vực, khi một người dân trung bình cần khoảng 23-25 năm thu nhập không chi tiêu mới mua được một căn hộ. Thực tế này khiến mục tiêu “mua nhà trước tuổi 30” trở nên bất khả thi với đại đa số nhân viên văn phòng nếu không có sự hỗ trợ từ gia đình.

Hệ quả là một bộ phận Gen Z Việt đang có xu hướng chuyển dịch hành vi tương tự giới trẻ Mỹ: chấp nhận cảnh “thuê nhà trọn đời” để tận hưởng tiện nghi, hoặc dồn vốn liếng vào các kênh đầu tư mạo hiểm như tiền số, chứng khoán với mong muốn nhân tài sản nhanh chóng, thay vì gửi tiết kiệm ngân hàng để chờ đủ tiền mua nhà.

Ngọc Ngân (Theo Yahoo Finance, Fortune)