Hoang mang trong ‘ma trận’ thật giả của AI


Đây không phải lần đầu chị Thư, 28 tuổi ở TP HCM, suýt bị lừa. Chị từng tin bức ảnh hàng chục người dân trèo lên mái nhà tránh lũ ở Thái Nguyên do ảnh hưởng của bão số 11. Bức hình mờ, dễ khiến người xem lầm tưởng. “Nhưng quan sát kỹ mới thấy phi lý, nhiều máy bay trực thăng bay sát mặt nước nhưng không cứu người”, chị Thư nói.

Chính kinh nghiệm đó khiến chị cảnh giác hơn. Trở lại video hai bà cháu ở Huế mới đây, chị phát hiện gương mặt người bà mờ ảo, biến dạng. Xung quanh, một nhóm người khác đứng nói chuyện bình thản, nước chỉ đến đầu gối. “Hình ảnh khiến tôi nhói lòng định chia sẻ, nhưng may mắn nhận ra kịp”, chị kể.


Thanh Thư, 28 tuổi, ở TP HCM đang xem những cảnh báo về một người tạo hình ảnh, video khuyết tật bằng AI để lừa tiền, tháng 10/2025. Ảnh: N.T

Thanh Thư, 28 tuổi, ở TP HCM đang xem những cảnh báo về một người tạo hình ảnh, video khuyết tật bằng AI để lừa tiền, tháng 10/2025. Ảnh: N.T

Nỗi mệt mỏi của chị Thư còn đến từ chính bạn bè. Vài tháng nay, nhiều người liên tục khoe ảnh du lịch khắp thế giới với gương mặt “đẹp như người mẫu”. Nhưng khi thấy nhiều người khoe ảnh cùng một bối cảnh, chỉ khác khuôn mặt, chị mới biết đó là AI.

Hoàng Việt, 27 tuổi ở Cầu Giấy, Hà Nội, cũng là nạn nhân của nội dung AI, nhưng ở khía cạnh kiến thức. Đam mê thực vật, anh từng mất hơn một giờ xem video về loài nấm ngũ sắc trên TikTok, cẩn thận ghi chép thông tin. “Sau đó, tôi tra cứu tài liệu và hỏi chuyên gia mới biết loại nấm này hoàn toàn không tồn tại”, Việt kể.

Anh cũng từng hoảng sợ khi xem video “thủy quái sống lại” hay clip động vật hoang dã nhảy trên bạt nhún. Các video này có chất lượng hình ảnh kém, có vẻ như lấy từ camera an ninh, thu hút hàng chục triệu tương tác. “Tất cả đều là giả”, Việt nói.

Những trải nghiệm này khiến chàng trai 27 tuổi dần mất niềm tin. Giờ đây, để không bị đánh lừa, anh thường dành thêm thời gian đối chiếu thông tin với báo chí chính thống hoặc tài liệu chuyên ngành.


Một người dùng tạo video từ AI bộ đội lái máy bay cứu dân trong lũ gây hoang mang.

Ảnh chụp màn hình video giả làm từ AI.

Trào lưu tạo ảnh, video bằng AI bùng nổ từ đầu năm, từ ảnh chụp với người thân quá cố đến ảnh du lịch. Sự ra đời của các công cụ tạo video như OpenAI Sora, Google Veo3 hay Runway khiến lượng video giả mạo tăng mạnh.

Tiến sĩ Đinh Ngọc Sơn, chuyên gia về chuyển đổi số, nhận định nội dung giả mạo thường được thiết kế khéo léo, đánh vào cảm xúc và bản năng tò mò. “Thông tin giật gân, độc lạ luôn lan truyền nhanh hơn. Khi AI tăng tính chân thực, tốc độ lan truyền càng mạnh, tạo ‘cơn lốc cảm xúc’ khó cưỡng”, ông Sơn nói.

Theo ông Sơn, thách thức lớn nhất hiện nay là tính xác thực và đạo đức thông tin. Khi công nghệ AI tạo sinh phát triển, ranh giới thật – giả trở nên mờ nhạt. Các video giả như “gia đình giữa dòng lũ” hay MC giả dẫn bản tin thời sự là ví dụ điển hình.

“Chúng tạo hiệu ứng dây chuyền khi người dùng chia sẻ không kiểm chứng, làm sai lệch nhận thức cộng đồng và bào mòn nền tảng thông tin trung thực”, ông Sơn phân tích. Hồi tháng 7, tờ The Star của Malaysia đưa tin một vợ chồng ở Kuala Lumpur từng lái xe 300 km tới một điểm du lịch, nhưng đến nơi, họ phát hiện địa điểm này không có thật, hình ảnh hoàn toàn là sản phẩm AI.

Ông Ngô Minh Hiếu (Hiếu PC), nhà sáng lập dự án “Chống lừa đảo”, cho biết việc lạm dụng ứng dụng AI tạo ảnh “cool ngầu” để khoe lên mạng xã hội là một cách làm lộ dữ liệu cá nhân, tạo cơ hội cho kẻ xấu.

“Chỉ cần điện thoại thông minh, người dùng có thể tạo sản phẩm AI. Bên cạnh giải trí, việc tận dụng AI để lừa đảo, nhắm vào người thiếu hiểu biết, đang là vấn đề nổi cộm”, ông Hiếu nói.

Tại tọa đàm về phòng chống lừa đảo trực tuyến cuối tháng 10, Thứ trưởng Công an Phạm Thế Tùng cũng cho biết tội phạm đang triệt để lợi dụng AI, Deepfake để tiếp cận người dân và thực hiện hành vi lừa đảo.

Ngày 28/10, nền tảng Chongluadao.vn cảnh báo thủ đoạn lừa đảo mới. Kẻ xấu thu thập video livestream bán hàng thật, dùng AI chỉnh sửa khuôn mặt, cơ thể nhân vật trông như bị khiếm khuyết hoặc mắc bệnh hiểm nghèo. Sau đó, chúng đăng lại video, kêu gọi mua hàng “giúp đỡ người khó khăn”.

Thủ đoạn này tinh vi ở chỗ hình ảnh giả mạo rất giống thật. Kẻ lừa đảo còn tạo hàng loạt tài khoản ảo, để lại bình luận “thương quá, đặt ủng hộ em” để tạo hiệu ứng đám đông, lừa gạt những người tin rằng họ đang giúp đỡ người yếu thế.

Đọc thông tin này, Thanh Thư càng hoang mang. Chị cho biết trước đây thường mua hàng ủng hộ những người bán bị khiếm khuyết trên livestream vì đồng cảm. “Nhưng giờ, đến việc dùng AI biến người thường thành khuyết tật để bán hàng thì tôi không biết đặt niềm tin vào đâu”, chị Thư nói.

Để ngăn ngừa tin giả từ AI, tiến sĩ Đinh Ngọc Sơn cho rằng cần sự chung tay ở ba cấp độ: cá nhân, cộng đồng và quản lý xã hội. Mỗi cá nhân phải nâng cao kỹ năng kiểm chứng thông tin, trong khi cộng đồng báo chí, giáo dục cần đẩy mạnh “giáo dục truyền thông số” (media literacy).

“Yếu tố cốt lõi vẫn là đạo đức số. Khi mỗi người đều có một ‘bộ lọc thông minh’ trong nhận thức, AI sẽ không còn là mối đe dọa”, ông Sơn nêu quan điểm.

Ông Ngô Minh Hiếu cũng bổ sung, Luật trí tuệ nhân tạo về bảo vệ dữ liệu cá nhân, dự kiến được ban hành vào đầu năm sau, sẽ giúp “bảo vệ người dùng và doanh nghiệp một cách an toàn nhất”.

Để không thành “con mồi”, Thanh Thư tập thói quen quan sát kỹ mọi nội dung. Chị cũng đối chiếu tin tức với nguồn chính thống; xem video phải “soi” kỹ cử chỉ tay chân, khuôn miệng của người trong video.

“Khi thật giả rất khó phân biệt, tôi cần dành thêm thời gian thẩm định, để không bị những kẻ câu view, lừa đảo ‘dắt mũi'”, chị Thư nói

Nga Thanh – Quỳnh Nguyễn

Ngày xuất bản:

13 THÁNG 11, 2025

Tin cập nhật 24H

Jensen Huang sẽ trình diện trước các ủy ban Hạ viện Mỹ

Cựu CEO Nvidia đồng ý tham gia các buổi làm việc với một số ủy ban Hạ viện Mỹ, trong đó nội dung trao đổi được ghi lại.

18 THÁNG 11, 2026

PGS Nguyễn Viết Nhung: Việt Nam cần xây dựng thế hệ không thuốc lá

Nguyên giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương Nguyễn Viết Nhung cho rằng đề xuất cấm bán thuốc lá vĩnh viễn cho người sinh từ năm 2010 có cơ sở khoa học, cần đánh giá kỹ tác động và khả năng thực thi.

18 THÁNG 11, 2026

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Đô thị đáng sống phải có nơi để người dân rèn luyện sức khỏe

Phó ban Tuyên giáo Trung ương Bùi Hoài Sơn cho rằng đô thị đáng sống không chỉ có những tòa nhà hiện đại, mà phải có sân chơi cho trẻ em, nơi đi bộ cho người cao tuổi và không gian vận động gần nhà.

18 THÁNG 11, 2026

Đề xuất cảnh cáo hoặc trừ điểm giấy phép lái xe với lỗi ít nghiêm trọng

Cục CSGT đang nghiên cứu xây dựng nghị định mới theo hướng phân hóa tính chất hành vi và số lần vi phạm, tránh phạt lỗi ít nghiêm trọng, phạm lỗi lần đầu.

18 THÁNG 11, 2026

Hà Nội chốt hạn di dời cư dân tại 12 dự án Mường Thanh

Hà Nội yêu cầu hoàn thành di dời cư dân khỏi các căn hộ phải phá dỡ hoặc hoàn trả công năng công cộng tại 12 dự án liên quan Tập đoàn Mường Thanh trước 31/12/2027.

18 THÁNG 11, 2026

Pochettino khuyên Guardiola nhận lời dẫn dắt tuyển Mỹ

HLV Mauricio Pochettino cho rằng Pep Guardiola nên nhận công việc ở tuyển Mỹ nếu được mời, bởi đội đang đi đúng hướng và sở hữu những cầu thủ phù hợp với triết lý của ông.

18 THÁNG 11, 2026

Vinicius giúp Brazil thắng đậm nhất sau 14 năm

Vinicius lập hat-trick trong 21 phút, khi Brazil hạ chủ nhà Singapore 7-0 ở trận giao hữu tối 17/11.

18 THÁNG 11, 2026

HLV Kim Sang-sik: ‘Bàn thua không chỉ là lỗi của thủ môn Trung Kiên’

Ninh BìnhHLV Kim Sang-sik bảo vệ thủ môn Trần Trung Kiên sau bàn thua quyết định 1-2 trước Kyrgyzstan, đồng thời tiếc nuối khi Việt Nam không thể kết thúc năm 2026 bằng chiến thắng.

18 THÁNG 11, 2026

Việt Nam sẵn sàng cung ứng gạo ổn định, tin cậy cho Philippines

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn gặp Chủ tịch Thượng viện Philippines, đề nghị chú trọng hợp tác về thương mại, đầu tư, bảo đảm an ninh lương thực.

18 THÁNG 11, 2026

Quá trình Thâm Quyến từ làng chài tới thành phố công nghệ

Trung QuốcTừ một làng chài, Thâm Quyến lột xác, trở thành thành phố hiện đại với taxi tự lái, drone giao hàng và các tòa nhà chọc trời.

18 THÁNG 11, 2026

Bài viết liên quan

Người phụ nữ Mông thoát nợ tiền tỷ nhờ livestream

Lào CaiTừng ôm nợ gần một tỷ đồng vì 60 ha nông sản ế ẩm, chị Ma Thị Chú học cách livestream bán hàng, vươn lên làm chủ hợp tác xã.

18 THÁNG 11, 2026

Áp lực tuổi trung niên của thế hệ con một

Vừa lo kinh tế gia đình vừa một mình chăm sóc cha mẹ, thế hệ con một đầu tiên tại Trung Quốc đang oằn mình gánh vác áp lực tuổi trung niên.

18 THÁNG 11, 2026

Cuộc sống nghỉ hưu ở Việt Nam của mẹ chồng Ấn Độ

Từng phản đối con trai lấy vợ Việt, bà Kamala Bai nay xem TP HCM là quê hương thứ hai, bởi chỉ có nơi đây mang lại nhiều niềm vui tuổi xế chiều.

18 THÁNG 11, 2026

5 anh em xây 430 bậc thang trên núi để mẹ về nhà

Trung QuốcĐể người mẹ 86 tuổi dễ dàng về thăm nhà cũ trên núi, 5 người con ở Chiết Giang tự vác đá, trộn bê tông xây 430 bậc thang.

18 THÁNG 11, 2026

Nhiều học sinh mong được thấu hiểu khi gặp sự cố mạng

Hàng nghìn học sinh tham gia chương trình “An toàn số cho em”, trao đổi về nguy cơ trên Internet, bày tỏ mong muốn được cha mẹ thấu hiểu khi gặp sự cố trên mạng.

17 THÁNG 11, 2026