Hội chứng ‘não cá vàng’ sau những cú lướt màn hình


Hội chứng ‘não cá vàng’ sau những cú lướt màn hình

Minh Anh ngồi trước màn hình máy tính từ 9h sáng, bài viết cần hoàn thành chỉ dài 500 chữ, lẽ ra mất một tiếng nhưng đến 5h chiều vẫn chưa xong đoạn mở đầu.

Cứ chạm đến một ý tưởng khó, tay cô lại vô thức với lấy điện thoại. Một video 15 giây cuốn sang video tiếp theo, rồi tiếp theo nữa. Khi ngẩng lên, nửa tiếng đã trôi qua mà cô không nhớ mình vừa xem gì.

“Mỗi lần bí ý, não tôi như tự động phát tín hiệu đòi lướt. Nó giống một phản xạ, tôi không kịp ngăn lại”, Minh Anh, 24 tuổi, nhân viên sáng tạo nội dung ở Hà Nội, kể.

Đặc thù nghề nghiệp buộc cô phải liên tục cập nhật xu hướng trên các nền tảng số. Ban đầu, cô gái tự nhủ đây là “nghiên cứu thị trường”, nhưng ranh giới giữa làm việc và giải trí nhanh chóng biến mất. Minh Anh rơi vào trạng thái mà giới trẻ gọi là “sương mù não” khi vừa mở một tab mới đã quên mất mình định tìm gì, đầu óc mệt nhoài dù chưa hoàn thành bất cứ mục tiêu nào trong ngày.

Sự thiếu kiên nhẫn không chỉ tấn công công việc mà còn xâm lấn cả đời sống cá nhân của Hoàng Long, 28 tuổi, một kỹ sư phần mềm tại TP HCM. Vốn là người có tư duy logic tốt, nhưng vài năm gần đây, thói quen xem các clip “review phim 3 phút” đã thay đổi cách anh tiếp nhận cuộc sống.


Hội chứng não cá vàng sau những cú lướt màn hình

Một TikToker xin lỗi sau khi bị cộng đồng mạng chỉ trích. Ảnh: Lưu Quý

Khi ngồi trước màn hình lớn xem một bộ phim điện ảnh bom tấn, Long liên tục nhấn nút tua nhanh vì mất kiên nhẫn ở các phân cảnh tâm lý chậm. Ngay cả khi trò chuyện trực tiếp với bạn bè, nếu đối phương diễn đạt hơi dài dòng, anh sẽ cảm thấy bồn chồn, ngắt lời hoặc vô thức rút điện thoại ra lướt.

“Tôi không còn đủ kiên trì để đọc hết một chương sách chuyên môn nhằm nâng cao tay nghề – điều mà trước đây tôi làm rất dễ dàng”, Long thừa nhận. Khả năng “chú ý bền vững” của anh gần như biến mất. Mọi kết nối ngoài đời thực bỗng trở nên tẻ nhạt, thiếu kích thích so với thế giới cuộn màn hình đầy màu sắc.

Các nghiên cứu chỉ ra rằng thời gian chú ý trung bình (Attention Span) của con người hiện đại đã giảm xuống chỉ còn khoảng 8 giây – ngắn hơn cả một con cá vàng.

Dưới góc độ tâm lý học hành vi, Thạc sĩ tâm lý lâm sàng Vương Nguyễn Toàn Thiện, Giám đốc chuyên môn Trung tâm Tham vấn và Trị liệu Tâm lý Lumos, lý giải hiện tượng này không có nghĩa là não bộ kém thông minh đi, mà là biểu hiện của “tính mềm dẻo của não bộ” (neuroplasticity) khi phải thích nghi với môi trường quá tải kích thích.

“Khi liên tục tiếp xúc với các nội dung ngắn, thay đổi nhanh, não sẽ ưu tiên quét thông tin và tìm kiếm cái mới thay vì duy trì sự tập trung dài hạn”, Thạc sĩ Thiện phân tích.

Cơ chế tạo phần thưởng nhanh của video ngắn chỉ sau vài giây đã mang lại một hình ảnh hoặc cảm xúc mới đã huấn luyện não bộ luôn kỳ vọng phải có kích thích liên tục. Hệ quả là khi quay lại với một cuốn sách, bài nghiên cứu hay bộ phim mạch chậm, não sẽ phản ứng bằng sự bồn chồn, chán nản.

Theo chuyên gia, đây không đơn thuần là sự lười biếng mà phản ánh sự suy giảm khả năng dung nạp cảm giác nhàm chán, một năng lực tâm lý rất quan trọng. Do thói quen khỏa lấp mọi khoảng thời gian trống bằng điện thoại, “cơ bắp” chịu đựng sự nhàm chán không được rèn luyện sẽ yếu đi, khiến người trẻ mất dần kiên nhẫn để tiếp nhận những giá trị đòi hỏi sự sâu sắc.

Trong nền kinh tế tri thức, sự suy giảm này ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực tư duy sâu (Deep Work) – yếu tố cốt lõi để giải quyết các vấn đề phức tạp và duy trì sức cạnh tranh trước trí tuệ nhân tạo (AI). Ở công sở, hệ lụy biểu hiện rõ qua việc nhân sự trẻ luôn bận rộn nhưng hiệu quả không cao, liên tục mất tập trung và nhanh mệt mỏi khi xử lý công việc dài hơi.

Đáng chú ý, nhiều người tìm đến video ngắn để giải tỏa áp lực nhưng lại rơi vào vòng lặp tâm lý độc hại là căng thẳng – lướt video giải trí nhanh – trì hoãn công việc – tội lỗi, lo âu – lại tiếp tục lướt để né tránh, ông Thiện phân tích.

“Hội chứng não cá vàng” thời số còn âm thầm rạn nứt các mối quan hệ. Thói quen chuyển chủ đề liên tục và phản hồi ngay lập tức trên không gian mạng đã bẻ vụn khả năng lắng nghe trọn vẹn. Nhiều người mang tâm lý vội vã này vào đời thực, dẫn đến việc thiếu kiên nhẫn khi nghe người khác nói, dễ ngắt lời hoặc vừa trò chuyện vừa nhìn điện thoại.

Bên cạnh đó, việc vừa làm việc vừa lướt clip thực chất là một “ảo tưởng đa nhiệm”. Não bộ không xử lý cùng lúc mà liên tục chuyển đổi chú ý, tiêu tốn một “chi phí nhận thức” rất lớn, khiến hiệu suất giảm, tỷ lệ sai sót tăng và khả năng ghi nhớ kém đi.

Trước lập luận cho rằng video ngắn giúp tiếp cận lượng kiến thức khổng lồ nhanh chóng qua các clip tóm tắt, thạc sĩ Toàn Thiện nhận định không nên phủ nhận giá trị khơi gợi tò mò của công cụ này. Tuy nhiên, nhiều người đang nhầm lẫn giữa việc “đã xem” và “đã hiểu”.

“Video ngắn chỉ nên là món khai vị, bởi tri thức thực sự chỉ hình thành khi chúng ta dành thời gian đọc sâu, suy ngẫm và đối chiếu nhiều nguồn – điều mà một video vài phút không thể thay thế”, ông Thiện nhấn mạnh.

Dù vậy, nhờ tính mềm dẻo của não bộ, quá trình tổn hại này hoàn toàn có thể đảo ngược nếu người dùng chủ động thay đổi thói quen sử dụng công nghệ. Chuyên gia khuyến nghị cần “tập gym” lại cho não bằng những bước nhỏ như dành 10-15 phút mỗi ngày để đọc sách, đi bộ hoặc ăn uống mà không cầm điện thoại, tăng dần khả năng chịu đựng sự nhàm chán.

Đồng thời, mỗi người nên áp dụng chế độ “ăn kiêng thông tin” (Information Diet), chủ động kiểm soát chất lượng thông tin dung nạp, giới hạn thời gian xem video ngắn và ưu tiên các nội dung chuyên sâu như sách, podcast hay các cuộc trò chuyện trực tiếp ngoài đời thực để lấy lại quyền chủ động trước các thuật toán.

Với Minh Anh, hành trình giành lại sự tập trung bắt đầu từ một quy tắc đơn giản là úp màn hình điện thoại xuống bàn mỗi khi ngồi viết.

“Mười phút đầu rất khó chịu, tay cứ ngứa ngáy muốn với điện thoại. Nhưng qua được ngưỡng đó, tôi mới nhận ra đã lâu rồi mình chưa thật sự tập trung vào một việc gì trọn vẹn”, cô nói.

Mỹ Ý

Ngày xuất bản:

29 THÁNG 06, 2026

Tin cập nhật 24H

Than nghèo kể khổ để cầm cố 22 xe máy đi thuê

Đà NẵngGiang Thị Quỳnh Anh thuê 22 xe máy tự lái, sau đó nói dối đây là tài sản của gia đình, viện hoàn cảnh khó khăn để mang đi cầm cố lấy tiền trả nợ.

21 THÁNG 11, 2026

Thu thuế 0,2% với đất bỏ hoang từ 1/7/2027

Đất bỏ hoang sẽ bị thu thuế 0,2% và không áp dụng hạn mức với đất bỏ hoang, chậm đưa vào sử dụng, gấp gần 7 lần đất ở trong hạn mức.

21 THÁNG 11, 2026

Cho phép lao động công ích thay tiền phạt từ 5 triệu đồng trở xuống

Cá nhân bị phạt hành chính từ 5 triệu đồng trở xuống, đã nhận lỗi và tự nguyện đề nghị, có thể thực hiện công việc phục vụ cộng đồng thay cho nộp tiền phạt.

21 THÁNG 11, 2026

Người dân giao nộp gấu ngựa nuôi 26 năm

Nghệ AnÔng Hoàng Văn Phụng ở xã Vạn An bàn giao con gấu ngựa nặng hơn 100 kg cho Trung tâm Cứu hộ gấu Việt Nam, sau 26 năm nuôi tại nhà.

21 THÁNG 11, 2026

Hơn 45.000 tỷ đồng phòng chống ma túy và tội phạm đến 2030

Việt Nam sẽ huy động 45.300 tỷ đồng để phòng chống ma túy và tội phạm trong 5 năm, hướng tới mục tiêu ít nhất 50% xã và 20% tỉnh thành không có ma túy vào năm 2030.

21 THÁNG 11, 2026

Từ thầy trò thành đồng đội ở giải chạy danh giá Nhật Bản

Nhật BảnTạm nghỉ dạy, trở lại đại học để theo đuổi giấc mơ chạy Hakone Ekiden, Takao Imai không ngờ có ngày được trao dải băng tiếp sức cho chính học trò cũ.

21 THÁNG 11, 2026

Đề xuất luật việt vị mới của Wenger trước nguy cơ bị bác bỏ

Ngay cả cựu HLV Arsene Wenger cũng không cảm thấy bị thuyết phục sau đợt thử nghiệm luật việt vị mới ở giải đấu của Canada, trong khi các nhà làm luật của bóng đá giờ đây được kỳ vọng sẽ bác bỏ nó.

21 THÁNG 11, 2026

Messi săn chức vô địch MLS Cup thứ hai liên tiếp

Sau khi giành Chiếc Giày Vàng mùa thứ hai liên tiếp, Lionel Messi cùng Inter Miami hướng đến mục tiêu trở thành đội đầu tiên bảo vệ thành công chức vô địch MLS Cup kể từ LA Galaxy năm 2012.

21 THÁNG 11, 2026

Bàn thắng đầu tiên của Việt Nam trong lịch sử World Cup 11 người

QatarPha đánh gót đẹp mắt của Lê Sỹ Bách vào lưới Bỉ ở giải U17 World Cup tối nay giúp Việt Nam có bàn đầu tiên ở sân chơi 11 người cấp độ thế giới.

21 THÁNG 11, 2026

Chuyên cơ ông Trump lập kỷ lục khi trở về từ Trung Quốc

Chuyên cơ đưa ông Trump từ Trung Quốc về Mỹ sau APEC đã thực hiện hành trình liên tục dài nhất trong lịch sử đội bay Không lực Một.

21 THÁNG 11, 2026

Bài viết liên quan

Ngày Nhà giáo đặc biệt của 100 thầy cô ở viện ung thư

Hà NộiThay vì lên lớp nhận những lời chúc 20/10 từ học trò, 100 thầy cô đang điều trị ung thư tại Bệnh viện K đón ngày Nhà giáo bên giường bệnh.

21 THÁNG 11, 2026

Ăn lẩu, uống rượu bia trời lạnh có thể gây đột quỵ?

Trời lạnh, tôi thường xuyên ăn lẩu kèm uống rượu bia, vậy việc này có thể gây nguy cơ đột quỵ không? (Tài, 44 tuổi, Hà Nội)

21 THÁNG 11, 2026

Hà Nội ghi nhận mức chênh lệch giới tính khi sinh cao nhất

Hà Nội đứng đầu cả nước về mức chênh lệch giới tính khi sinh với 120,8 bé trai trên 100 bé gái, vượt xa mức bình quân 110,1 của toàn quốc năm 2025.

21 THÁNG 11, 2026

Nhịn cơm tối để giảm béo – sai lầm khiến cơ thể kiệt quệ

Cắt bỏ tinh bột buổi tối khiến cơ thể thiếu năng lượng, mệt mỏi, giảm khả năng tập trung và mất cân đối dinh dưỡng, bác sĩ khuyến cáo nên kiểm soát khẩu phần, lựa chọn tinh bột phù hợp thay vì kiêng tuyệt đối.

21 THÁNG 11, 2026

Giáo sư ung bướu Anh chỉ ra lý do ung thư ngày càng trẻ hóa

GS Charles Swanton, Giám đốc lâm sàng Viện Francis Crick nhận định phản ứng viêm mạn tính từ môi trường sống kết hợp thói quen ăn uống đang kích hoạt các đột biến gen có sẵn, khiến tỷ lệ ung thư ở người trẻ tăng.

21 THÁNG 11, 2026