Jorge Valdano: ‘Thị trường đang phong thánh cho các cầu thủ’

Trong mục góc nhìn của báo Tây Ban Nha El Pais, cựu CEO và HLV Real Madrid Jorge Valdano cho rằng thị trường chuyển nhượng đã biến thành một bong bóng kinh tế, nơi các CLB sẵn sàng trả những số tiền trên trời cho cầu thủ.

Nếu trước ngày 1/9, bạn chỉ cần mang theo một quả bóng cũ từ nhà kho ra công viên và tâng bóng với chút ngẫu hứng, bạn hoàn toàn có thể bỏ túi vài triệu euro. Tất nhiên, điều kiện duy nhất là phải có đúng người nhìn thấy bạn biểu diễn. Ngụ ý của tôi ở đây là trước khi thị trường chuyển nhượng đóng cửa, một CLB có thể kiếm vài chục triệu euro chỉ bằng cách bán đi những cầu thủ chỉ là quân bài dự bị của họ, miễn là tìm thấy đúng đối tác làm ăn.

Thị trường giờ đây điên rồ tới mức cố tình nới rộng khoảng cách vốn đã lố bịch giữa giá trị thực và mức giá trên giấy tờ của một cầu thủ. Việc của bạn chỉ là giữ một bộ mặt sao cho có vẻ xứng đáng với số tiền đó. Nếu bạn bật cười, cả thương vụ này có thể sụp đổ ngay tức thì.

Phiên chợ hè 2026 khép lại với những con số phi lý. Ngoại hạng Anh đã ngốn hơn 4,6 tỷ USD, vượt xa con số 860 triệu USD của La Liga. Nhìn vào những số liệu này, nếu không cảm thấy ngỡ ngàng, có lẽ bạn nên xem lại bản thân. PSG thu về hơn 460 triệu USD chỉ nhờ bán cầu thủ dự bị, còn Real Madrid kiếm hơn 230 triệu USD từ việc chia tay các sản phẩm của lò đào tạo trẻ.

Tôi có thể kể tiếp, nhưng đó cũng chỉ là những con số mang tính kế toán. Song chúng phản ánh đúng thực trạng và đặt ra những câu hỏi đáng suy ngẫm. Từ bao giờ tiền bạc lại trở thành thước đo giá trị cốt lõi? Và làm thế nào mà một mức giá có thể tự tay phân định đẳng cấp cầu thủ ngay cả khi mùa giải còn chưa bắt đầu?

Từng có thời thị trường tìm cách khai quật các tài năng với mức giá hợp lý. Thời đó có sự mạo hiểm, bản năng và cả chí phiêu lưu. Giờ đây, thị trường lại “phong thánh” cho các cầu thủ trước khi họ kịp chứng minh bản thân. Trong nhiều trường hợp, một mức giá đơn vị trăm triệu đã lập tức khoác lên vai cầu thủ một “hạng mục đầu tư” mà anh ta chưa từng thuộc về. Anh ta cập bến đội bóng mới trong tâm thế buộc phải đá làm sao cho “đáng đồng tiền bát gạo”, như thể chính những con số đó có thể kích hoạt tài năng và phong độ của mình.

Đối với một người hâm mộ bình thường, một cầu thủ 20 tuổi được mua với giá hơn trăm triệu USD sẽ bắt đầu công việc mới như thể đang gánh trên vai khoản nợ tương đương. Mỗi một trận đấu dở của anh ta giống như một khoản nợ quá hạn, hơn là một thất bại hiển nhiên hay quyền được có thời gian để hòa nhập. Người hâm mộ, vốn cuồng nhiệt nhưng nhẹ dạ cả tin, luôn muốn đòi lại “cả gốc lẫn lãi” ngay và luôn.

Bóng đá vốn đã thiếu kiên nhẫn, giờ sự thiếu kiên nhẫn đó còn bị đẩy lên cao trào bởi mạng xã hội, truyền thông, đam mê và chính các CLB đã bỏ ra cả một gia tài. Nhưng tài năng vẫn vận hành theo những quy luật sinh học vốn có, là học hỏi, tự tin, thăng hoa, thất bại và trưởng thành.

Chưa dừng lại ở đó, thị trường hiện tại không chỉ mua cầu thủ, nó mua những câu chuyện truyền thông. Mức giá tô lên tầm vóc, tạo ra kỳ vọng, chiếm lĩnh các trang nhất và buộc tất cả phải chú ý. Con số trăm triệu không đơn thuần nói rằng “cầu thủ này giỏi”, mà trở thành lời khẳng định “cầu thủ này phải trở thành nhân tố gánh đội”. Tiền bạc bằng một cách nào đó chính là công cụ thêu dệt nên uy tín.

Tôi tin rằng bóng đá Tây Ban Nha đang ở vị thế thuận lợi hơn ai hết để biến thực trạng điên rồ này thành cơ hội. Đối lập với một thứ bóng đá say sưa vung tiền vốn đang nuôi dưỡng cơn bão lạm phát không ai muốn dừng, Tây Ban Nha có thể đáp lại bằng một thứ bóng đá được chuyển hóa dựa trên ngành công nghiệp đào tạo trẻ tinh xảo của các CLB La Liga.

Chức vô địch World Cup vừa qua chính là minh chứng thuyết phục hơn bất kỳ mức giá nào để đo đếm trình độ bóng đá của một quốc gia. Bên cạnh những nhà vô địch, người Tây Ban Nha vẫn còn những cái tên phải ngồi nhà như Fermin Lopez hay Pablo Barrios, những người thừa sức đá chính ở bất kỳ ĐTQG nào, gồm cả chính nhà ĐKVĐ thế giới.

Mấu chốt nằm ở phát hiện, đào tạo và tin tưởng. Đó là việc nhận ra rằng lò đào tạo trẻ không chỉ là giải pháp cứu cánh về tài chính, mà còn là trường học đúc kết nên bản sắc bóng đá lẫn văn hóa doanh nghiệp. Trong bối cảnh hiện tại, hãy tự đặt cho mình một câu hỏi có phần lạc quan. Có bao nhiêu cầu thủ trăm triệu USD đang tiềm ẩn trong các lò đào tạo của Tây Ban Nha, chỉ đợi chờ một ai đó đủ tinh tường để nhận ra?

Những cầu thủ Tây Ban Nha giờ đây đã có “chứng nhận xuất xứ” uy tín. Đó là tài năng đủ để nâng tầm La Liga và đủ sức cạnh tranh với cơn mưa tiền đầy đe dọa đang tạo nên vị thế của Ngoại hạng Anh. Tỷ lệ 4,6 tỷ so với 860 triệu USD phản ánh tiềm lực tài chính hùng mạnh của các CLB Anh, nhưng nó không đồng nghĩa với một sự chênh lệch tương đương về chất lượng chuyên môn.

Tiền bạc ngày càng thống trị, nhưng bản thân tiền bạc lại không biết đào tạo ra bất kỳ ai. Những ai không thể đua về tiền sẽ phải chiến đấu bằng trí tuệ, phương pháp, kiên nhẫn và một triết lý bóng đá rõ ràng. Lò đào tạo trẻ nhào nặn nên cầu thủ, tập thể và bản sắc. Nó cũng luôn mang tới một lợi thế quyết định dành cho những ai biết khai quật tài năng trước khi thị trường mất kiểm soát này kịp dán lên họ một mức giá.

Hoàng Thông (theo El Pais)